यमरि पूर्णिमा–नेवारहरुको महान चाडपर्व मध्य एक रहिआएको छ । मार्ग शुक्ल पूर्णिमाका दिन विशेष गरी उपत्यकाका नेवार समुदायले यो पर्व मनाउने गर्दछन् । यो पर्वमा विशेष रोटिको भोग गरिन्छ जसलाई यमरि भनिन्छ जुन भगवान लक्ष्मीले प्रदान गरेको प्रसादको रुपमा लिने गरिन्छ । आज सम्म पनि कसै कसैको घरमा यस यमरिलाई भगवान लक्ष्मी मानेर नयाँ भित्रेको धान भित्र राखि चार दिन सम्म पुजा गरि चार दिन पस्चात मात्र लक्ष्मीको प्रसाद भनि त्यसलाई निकाली आफुले पनि खाने र परिवारका अन्य सदस्यहरलाई पनि खुवाउने चलन रहि आएको छ ।

हाम्रा हिन्दु धर्मग्रन्थहरूमा नारीलाई दिइएको सम्मानपूर्ण स्थानबारे आज पनि धेरै चर्चा हुने गर्दछ । '

बाल्यकालको सम्झ्ना दिलाउने दुङमाली किरात राई मातृभाषी हुनेसँग जोडिएका केही तीतामीठा प्रसङ्ग छन्।

काठमाडौँका बासिन्दा इन्द्रजात्राको रमाइलोमा रमिरहेका बेला ललितपुर, प्याङ गाउँका स्थानीय बासिन्दा आफ्नै मौलिक जात्रामा हराउने गर्दछन् ।

एकपटक साउने सङ्क्रान्ति (२०४१) को बेला कर्णाली अञ्चलको सदरमुकाम जुम्लाको खलङ्गा बजारमा उपस्थित हुने संयोग पर्‍यो । त्यहाँ मण्डारक राक्षसको भव्य पूजा भएको देखेँ ।

गएको असार २५ गतेको कुरो हो । पङ्क्तिकार जीवनमा पहिलोचोटि जनवादी वैवाहिक कार्यक्रममा सहभागी हुनपुगेको थियो ।

मानिसको जन्मपछि मृत्यु अवश्यंभावी छ । मानिसको जीवन आमाको कोखबाट जीवन आरम्भ यो हाम्रो भौतिक शरीरको अन्त्य मृत्युवाट समाप्त हुन्छ ।
हाम्रो हिन्दू धर्म परम्परा अनुसार मानिसको जन्मदेखि मृत्युसम्म १६ संस्कार हुने गर्दछ, जसमा अन्तिम संस्कार अन्त्येष्टि संस्कारलाई अन्तिम मानिन्छ । हाम्रो देशका विभिन्न जनजातिहरूमा आ-आफ्नो धर्म परम्परा रीतिअनुसार मृत्यु संस्कारलाई पुरा गर्ने गरिन्छ । नेपालका केही जातिहरूले गर्ने अन्तिम संस्कारको बारेमा थाहा पाउने हैन त ?

नेपाली शब्दसागर शब्दकोशमा रुद्राक्ष शब्दलाई 'लामा-लामा हरिया केशर हाँगामा-फूल सेता हुने स्याउले एक ठूलो जातको रुख र त्यसैको साना ओखर वा तिमिला खाले काँडे फल ।' भनेर परिभाषित गरिएको छ ।

रुद्राक्षलाई हाम्रो गाउँघरमा दाना भनेर पनि चिनिन्छ । धार्मिक महत्त्वको वस्तुका रूपमा वनस्पति रुद्राक्षको महिमा धेरै छ ।

नेपालमा थेरवाद बुद्धधर्मको आफ्नै स्थान छ । यसको प्राचीन इतिहास स्पष्ट छैन तर पनि यसको विकास पहिलेदेखि नै भइसकेको थियो । भगवान् बुद्धको जन्म ई.पू. ५६३ मा नेपालको पुण्यभूमि लुम्बिनीको कपिलवस्तुको शालोद्यानमा भएको थियो ।

काभ्रेको नालामा हरेक वर्ष मनाइने प्रसिद्ध सृष्टिकान्त लोकेश्वरजात्रा यसै साता सकिएको छ । त्यसो त यसै साता उपत्यकाका धेरै स्थानमा विभिन्न किसिमका जात्राहरू भव्य उत्सवका साथ सम्पन्न भएका छन् ।