“प्यारी त्यसरी पीर नगर्नु । दुई वर्षमा त फर्किहाल्छु नि । त्यसपछि ल्याएको केही कमाईले बाबुलाई पनि राम्रै स्कुलमा पढाउँला ।” रमेश हिड्ने दिनको अघिल्लो राति सुत्ने बेलामा आँसु पुछ्दै आफूलाई काखमा राख्दै भनेका यी वाक्य अन्जुको मनमा अहिले पनि ताजै छ । रातभर आफ्नो जीवनसंगीसँग भावी जीवनको रुपरेखा कोरेर खाडी पसेका रमेशले सोचे जस्तो कहाँ सरल थियो र खाडी जीवन ।
‘‘पास भयौ भने उतै बसेर पढ्न आउनु है नानी,” गएको दशैमा घर आउदा अंकलले भनेका यी वाक्य कोपिलाले झट्ट सम्झी। उसको मुहारमा पास हुनुको खुसीभन्दा पीडा देखिन्थ्यो । पहिलो श्रेणीमै एसएलसी उतिर्ण गरेकी उसले अब कसरी क्याम्पस पढ्ने, पढ्ने कि नपढ्ने जस्ता अनुत्तरित प्रश्नले दिनहुँ सताउथ्यो । ऊ एक्लै घोत्लिन्थी, रातभर यही कुराले बिताउँथी । मनमा उठेका एक पछि अरु प्रश्नले ऊ अवाक बनेकी थिई । एक मनले भन्छ – उतै अंकलकै कोठामा बसेर पढ्नु । लगत्तै अर्को मनले भन्छ- शहरमा कहाँ अरुको कोठामा सधैं पाहुना हुन भयो र ? मन बरालिरह्यो । घरको दयनीयता र शहरमा अंकल सिवाय अरु नहुनुले उसको अब पढ्ने इच्छा लगभग मरिसक्यो । समय न हो, यो खोला सरी बगिरहन्छ, झरना सरी झरिरहन्छ । न कसैले रोक्न सक्छ न त छेक्न नै । तर खाने मुखलाई जुँगाले कहाँ छेक्छ र ? आफ्नो साथीहरू सबै शहर गईसकेको र आफ्नो अझै दोधारपन भएकाले घरमा सल्लाह गरी । अन्ततः अंकलकै कोठामा बस्ने निधोका साथ उज्ज्वल भविष्यका इच्छा, चाहना अनि मनभरिको पीडा वोकेर ऊ धूवाँमय शहर पसी ।
कपुरी ‘क’, भकारी ‘भ’ को त्यती गुणगान नगाए पनि राम्रो ‘म’ को प्रयोग भने नेपालमा अधिकतम रुपमा नै भइरहेको छ । खै भ लाई पुकार्दा भकारी बोक्नु पर्ला भनेर हो कि ? अनि ‘म’ राम्रो भएर नै ‘म’ लाई जताततै सजाएको हो, एकछिन त अलमल मै परें । जे होस यो ‘म’ भन्ने शब्दको प्रयोग नहुदो हो त आज नयाँ नेपालको गन्ध नै नपाउने थिए हुँला सायद । बालकदेखि बृद्धसम्म सबलाई मन पर्ने “म’ लाई हामीले मात्र कसरी नकार्ने त होईन त्यसैले ‘म’ लाई नै पुकार्दै यो गुणगान गाउन लागेको छु ।
पढाइको सवालमा नाम मात्र लेख्न जानेका परिश्रमी कृषक विरमान माघ महिनाको तुषारोसँग अगांलो हाल्दै खेततिर गइरहेको छ । जाडोले फुटेको पाइतालामा एउटा हात्तीछाप चप्पल लगाएको देखिन्छ । आज उसको आलु रोप्ने पालो परेको छ । उनको जेठो छोरा काठमाडौमा पढ्छ भने कान्छो छोरा र छोरी गाँउकै एउटा बोर्डिङ स्कुलमा पढ्छन् । उमेरले पचास नाघिसके पनि उनको हिंडाइमा कुनै जोश मरेको देखिदैन् ।
