दिनेशराज पन्त

अभिलेखको आधारमा ठोकेरै भन्न सकिने नेपालको पहिलो प्रामाणिक काल लिच्छविकाल हो । लिच्छविकालका २०० वटाभन्दा बढी अभिलेख पाइन्छन् । ती अभिलेख चिनियाँ यात्रीहरूको वर्णन, भारतीय अभिलेख, संस्कृत वाङ्मय आदिको अनुशीलन गर्दा त्यसबेला नेपाल विशाल थियो भन्ने थाहा पाइन्छ । लिच्छविकालपछि नेपालको त्यो अवस्था रहेन र विक्रमको बाह्रांै शताब्दीमा यस भूभागमा ३ वटा राज्य खडा हुन गए । एउटा पश्चिम १ नं. नुवाकोटसम्म मात्र आˆनो राज्य कायम रहन सक्दा पनि नुवाकोटभुङतीप्रजत राजकृतम् भनी गर्व गर्ने काठमाडौँखाल्डोमा राजधानी भएको केन्द्रको राज्य, अर्को नेपालको दक्षिणपूर्वभेकमा नान्यदेवले स्थापना गरेको सिमरौनगढ राज्य र तेस्रो नेपालको पश्चिमउत्तरभेकमा नागराजले खडा गरेको सिंजाराज्य ।