Dinesh Yadav

कसले कोसँग के पो लिन्छ,
कसलाई कसले के पो दिन्छ,
त्यसैले थोरै भएपनि हाँसौं,
त्यसैले थोरै भएपनि हँसाऔं,
सम्बन्धमा यही त हुन्छ,
हाँसौं र हँसाउने प्रयास गरौं ।१।

दोसरेके लेल बहब,
खुट्टामे बानहल रहब,
कुट्टीसानी लेल टुकुर–टुकुर ताकब,
मलिकवाक दाना लेल कच्छर कातब,
डिरिएबाक आदत बनाएब,
तिरपित ओहीमे रहब,
झुठ नई छै शनिश्चराक कहब–
धूर अहा बरद छी ।१।

जकरा भेटल बन्दुक सेहा हबलदार छै,
दोसरके अल्पज्ञानी अपनेटाके सर्वज्ञानी मानै छै,
गुण-दोषके पहिचान नई छै,
आत्मप्रशंसा गत्तर-गत्तर भरल छै,
डेग डेग सर्वेसर्वाके अभिमानी छै,
ठोप-कमण्डल बड भारी छै,
मिथिलाके दानापानीए बताह छै ।

माटो एकै,
कौशी र बोट पनि एकै
रोप्ने व्यक्ति एकै,
पानी र स्याहार गर्ने पनि एकै,
छिमेकीले दिएको बोट एकै,
खुर्सानीको आकार भएन एकै,
गुण एकै,
स्वाद र पिरो नहुन सक्छ एकै,
मेरो बार्दलीमा खुर्सानीको बोट एकै ।

जब गाँस खोसिएकाहरुले शीर उठाउने छन्
तब गाँस काट्नेहरुको शीर निहुरिने छन् ।१।

जब इमान्दारहरु सम्मान खोज्न थाल्ने छन्,
तब नैतिकता गुमाएकाहरु बेइमान कहलाउने छन् ।२।

जब बहानाका पोकाहरु हलुका बन्ने छन्,
तब आफ्नैको तौल खोज्नु पर्ने बाध्यता आउने छन् ।३।

जब सत्यवादीहरु जुर्मुराएर बोल्न थाल्ने छन्,
तब बजारमा तिम्रा झुठा आदर्शहरुको निलामी हुनेछन् ।४।

जब बेइज्जत गरिएकाहरु छाती फुकाएर सम्मान खोज्ने छन्,
तब बेइज्जत गर्ने ‘नायकहरु नालायकको संज्ञा पाउने छन् ।५।

जब इज्जत भएकाहरुलाई इज्जतको चिन्ता हुन थाल्नेछ,
तब इज्जत गुमाउन बाध्य पारिएकाहरुको पीडा थाहा पाउनेछन् ।६।

भोकभोकै सडकमा मर्न थाले जनता ।
केही गर सरकार छाडेर अन्य धन्दा ।।

देशमा जारी छ अझै कोरोनाको कहर।
बन्द गर सरकार तिम्रो सबैखाले विषयान्तरको रहर ।।

प्रेम गर्दा भयो जनसंहार ।
दलितमाथि अब रोक सबैखाले अत्याचार।।

शृंखलाबद्ध गल्तीको अब हुन्न ढाकछोप।
बन्द गर तिम्रो सबैखाले अमानवीय कोप।।

मधेसीमाथि घृणा फैलाउने कार्य भयो अति ।
तत्काल यी कुकृत्य नरोकिए हुन सक्छ देशलाई क्षति ।।

(कलंकी काठमाडौं ।२०७७ जेठ १५)

काठमाडौंको सिंहदरबारतिर मदारीहरुको डम डम डमरु,
अमेरिकी अविस्कार संजालतिर बेतालमै नाच्दै सबै बिना घुंघरु ।१।

माहिर छन् तिनीहरू बजाउन बेमौसमी डम्फू,
बेसुराहरू खै किन छन् त्यसमा बेस्सरी कमर मर्काउन उतारु ।२।

छलैह एकटा जमाना,
खुशीक नहि कुनू ठिगाना,
चन्दामामा तर जेबाक चाहना,
मुदा टाँट पर बैसल टिकुलीक दिवाना,
आहा, बाल्यकाल बहुत सुहाना ।१।

कर्चीक छडि बनाना,
मास्टरजीक टेस्ट अपने पर करबाना,
पाटी पर कारिख लगाना,
पत्थरखडी सँ कख–कबिरकान लिखना,
पढाईसँ बेसी खेलकूदक दिवाना ,
आहा, बाल्यकाल बहुत सुहाना ।२।

गोरहा खेतमे महिस चराना,
जलखोइ–कलौह भैंसबारेसंगैह खाना,
गुल्ली–डन्डी खुब खेलना,
चौपायाक ओगरबाहीमें मन लगाना,
इस्कुल जेबाक नहि चाहना,
आहा , बाल्यकाल बहुत सुहाना ।३।

पठरु, बच्छरुसंग खेलना,
आनक खेतसँ धान नोइचके लाना,
अगहायत धरि खुआबैत रहना,
कूदफान खुब करना,
टिसन नहि जेबाक अनेक बहाना,

लुटेराहरुका बीचबाट,
बहुमत आधारमा,
नेता छान्नु्,
लोकतन्त्र होइन ।१।

कार्यकर्ताका विचार,
जनताको भन्दै,
प्रचार गर्नु,
लोकतन्त्र होइन ।२।

सेनासंग बन्दूक,
तर देश–सीमा रक्षामा,
नेताको निर्देशन पर्खनु,
लोकतन्त्र होइन ।३।

दल एकै,
नेता अनेक,
पद जोगाउन भागबन्डा गर्नु,
लोकतन्त्र होइन ।४।

जनताका पीर,
मर्का–दुःखमा,
सरकार, साथी नबन्नु,
लोकतन्त्र होइन ।५।

जन–करबाट,
सुखशयलमा रमाउँदै,
सुविधाभोगमा ललायित हुनु,
लोकतन्त्र होइन ।६।

नागरिकका मर्म,
घाउमा मलहम पट्टी,
लगाउन नसक्नु,,
लोकतन्त्र होइन ।७।

सीमा मिचिदा,
मातृभूमिको रक्षामा,

विचित्रकै हुँदो रहेछ मानिसको रहर,
सडक व्यस्त हुँदा खुला हेर्ने रहर,
सुनसान अवस्थामा गाडी गुडेको हेर्ने रहर ,
लकडाउनले निम्त्यायो खै के–के पो रहर ।१।

यदि व्यस्त सडक हेर्ने छ तपाईको रहर,
एकैछिन यो दृश्य हेरेर पुरा गर्नुस त्यो रहर,
तर,लकडाउन जारी छ घरबाहिर जाने नगर्नुस् रहर,
लामो समय परिवारसंगै बिताउने पुरा गर्नुस् रहर ।२।

बजार खुल्ला हुँदा, हुँदैन बाहिर जाने रहर,
बन्द हुँदा जाउँ–जाउँ लागि रहने मानिसको रहर,
रेस्टुरेन्ट बन्द छ, त्यता जाने रहर,
खुला हुँदा महँगो भन्दै मार्छ त्यो रहर ।३।

स्कूल, कार्यालय बन्द छ, चाडो खुलोस भन्ने रहर,
खुलेका बेला समयमै नजाने मानिसको रहर,

बजार प्रशंसाकें छहि,
मोल ओतेह प्रतिभाक नहि,
झुठफूँसकें खेती बन्द करि
चलूँ आजू धनकें बात करि
बताऊ अहाँक मित कई गोट अछि ? ।१।

चारु दिशि पसरल सिन्डिकेट छहि,
स्वतन्त्र लोकक पुछारी नहि,
भाट/पमरियाक शैली बन्द करि,
चलूँ आजू धनकें बात करि,
बताऊ अहाँक मित कई गोट अछि ? ।२।

तराई-मधेशतिर अचेल पोखरीमा यसरी पौडी खेलेको दृश्य विरलै देख्न पाइन्छ । मानवजन्य क्रियाकलापले जल पनि प्रदूषणमुक्त रहेन । फेरि अव्यवस्थित गाउँबाट सहरतिर बसाई सर्नेहरूको लर्को वर्षौदेखि जारी छ । गाउँघरमा गरीबी व्याप्त छ । महँगाई ढाड सेक्नेगरी बढ्यैको बढ्यै छ । महँगीको मारले गाउँघरका भूमिहीन र ज्यालामजदूरी गर्नेहरूले जुँगाको रेखी नबस्दै आफूसँगै आफ्ना नाबालक सन्तानलाई लिएर भारतको दिल्ली, बम्बै, पंजाब, कश्मीर सस्तो मजदूरी गर्न हानिनु एउटा परम्परा बस्यो । अनि साना बालकहरूले आफ्ना बालसखा पाउनै छाडे ।

उता नि चालिसकै साढेसाती,
यता नि चालिसकै साढेसाती,
खै यो शनिग्रह दशा कटाउने कसरी,
कोरोनाले चुट्यो बेसरी,
धेरैजना अत्तालिए कठैवरी ।१।

उता नि ‘र’ यता नि ‘र’
फरक यति मात्रै कि,
उता र– ‘राजनीति’, यता र–‘रोजगारी’ गुम्ने साढेसाती,
कोरोनाले चुट्यो बेसरी,
धेरैजना अत्तालिए कठैवरी ।२।

उता क्वारेन्टाइन, यता आइसोलेसन जारी
फरक यति मात्रै कि
उता सार्वजनीकिरण, यता व्यक्तिकरण छानी–छानी,
कोरोनाले चुट्यो बेसरी,
धेरैजना अत्तालिए कठैवरी ।३।

उता दल फोर्ने, यता बेरोजगारीले दुखी,
समता यति मात्रै कि,
दुवैमा छ अस्थिरता गुण भरी–भरी,
कोरोनाले चुट्यो बेसरी,
धेरैजना अत्तालिए कठैवरी ।४।

लकडाउनमा फैलिदैछ भोक र भोकमरी,
सरकारले बाँडन थालेको छ राहत सामग्री,
मन फुरुंग बनाउँदै गएँ लिन राहत सामग्री,
घन्टौ बसें, पाइएन नागरिकता बिना राहत सामग्री ।१।

विश्वव्यापी बनेको कोरोना भाइरस,
मानवताकै नाताले सहयोग पाउँने थियो आश,
तर, न मतदाता न नागरिकता अनि कसले पो गर्छ विश्वास,
रित्तो हात फर्के हुँदै निराश ।२।

पहिले पार्टीको सदस्यता खोजे,
पछि कार्यकर्ताको सिफारिस पनि खोजे,
अझ हुँदै नभएको कुराहरु पनि मसंग खोजे,
म भने गरिब, असहाय र निरीह हुँ भनेर सम्झाउन खोजे ।३।

तीन तहको सरकार छ,
तर पनि ज्यालामजदुरी गर्ने भोकभोकै छ,
ठाउँ–ठाउँमा राहत खुबै बाँडिएको सुनिन्छ,

‘मातृभाषा’ आ ‘मातृशक्ति’ दुई पृथ्थक बात होएत छैक । ‘मातृभाषा’ (माय केँ बोली) कोनो भी व्यक्ति केँ लेल संचार केँ प्रथम माध्यम होइत छैक । ‘मातृशक्ति’ (नारी आ देवीभक्ति सँ जुडल) महिमा मण्डन आ स्तुतिगान सँ सम्बन्धित छैक । अंग्रेजी मेँ ‘मातृभाषा’ केँ ‘मदर टङ’ आ ‘मातृशक्ति’ केँ ‘मेटरनल पावर’ के रुप मेँ परिभाषा कयल छैक । हमरा विचार सँ एतह ‘मदर’ आ ‘मेटरनल’ के अर्थ फरिछाबे पडत से नय बुझाएत अछि । हाँ, ई कही दि जे एकटा माय (मदर) सँ जुडल अछि दोसर मामा (मेटरनल अंकल) सँ जुडल बात छैक ।

नव वर्ष मंगलमय होस्,
सुख–शान्ति अतिशय होस् ,
वैभव–कुटुम्वकम् कायम रहोस्,
कोरोना भाइरसको अन्त्य होस् ।

सोसल मिडिया दुईधारे तलबार नबनोस्,
सूचनाको खानी यसको सही सदुपयोग होस्,
गलत प्रयोगकर्ताको हातमा यो नपरोस्,
बारुद गोला बन्नबाट यो बचोस् ।।

‘सामाजिक वीरहरु’ संजालमा अग्र मोर्चामा होस्,
‘घृणा फैलाउने दूतहरु’ संधै पछाडी परोस्,
लाईक–डिसलाईकको खेल यसमा अब बन्द होस्,
भावनामा बगेर यसका भिडियो/पोस्ट शेयर नहोस् ।।।

भच्र्युअल संवादहरु सार्थक बनोस्,
द्ववेश–क्लेसको अन्त्य होस्,
सामाजिक दूरी पहिले झै कायम होस्,
स्वार्थ–लोभको अन्त्येष्टि होस् ।।।।

नूतन वर्ष हर्षमय बनोस्,