Prakashman Shrestha -Shilpakar

नेपाःदेय् थीथी कला, संस्कृति, तजिलजि, बिधिव्यवहार व जात जाति नामं जागु देय् खः । नेपाःया तजिलजि व कला संस्कृति विश्वया न्हयःने नेपाः म्हसिका बिया वया च्वंगु जात जाति मध्ये नेवाः समुदाय् दुने लागु प्राचिनकाललिसें नेवाः समुदाय्यात सुद्धिकरण याय्गु ज्याःया अभिभारा कया वयाच्वंपि नेवाः समुदाय्या नौ (नापित) जाति खः । थ्व जाति परम्परालिसें नेवाः समाज दुनेया व्यक्ति विशेषया सँ चाकेगु व लि–लूसि ध्यंका शरीर सफासुग्घर याना व्यक्तित्व ९एभचकयलबष्तिथ० दय्केगु ज्याःय् समाजयात ग्वाहाली जक याना वयाच्वंगु मखुकि थ्व जाति विशेषया उपस्थिति मजुइकं नेवाः समुदाय्या गुगुनं रितिथिति व कर्मकाण्ड शुद्ध मजुइगु नेवाः समाज दुने मान्यता कायम जुया वयाच्वंगु परम्परा दु । जन्मलिसें मृत्यु कर्मकाण्ड व थीथी नेवाः संस्कारे थ्व जाति विशेषं सँ चाका व लि–लूसि ध्यंका अलःतया सुद्धिकरण मयातले छुनं नेवाः संस्कार पू–मवनिगु रिथित व परम्परा थन आःनं कायम हे दनि ।

पौराणिक धार्मिक मान्यता कथं श्री सतीदेवीया अङ्ग पतन जुगु थाय्हे शक्ति पीठ खः धईगु मान्यता जुया वयाच्वंगु खने दु । अथेहे देवगणया मिसा स्वरुप (स्त्री रुप) या शक्ति स्वरुपा मान्य जुया वयाच्वंगु दु । क्वसिमाक्वे मसानघाट सतिकं दुगु अष्टमात्रिकाया बास दुगु वा अष्टमात्रिकाया बास जुयाच्वंगु थाय्हे शक्ति पीठ खः धईगु पौराणिक व धार्मिक मान्यता कायम जुयावयाच्वंगु थन झीसं खनाच्वनागु दु ।

नेवाः समाजया दशकर्म संस्कार मध्य म्ह्याय् मचायात याय्मागु छगु संस्कार

झी नेपाःमि तयेसं कःघाना हना वया च्वंगु थी थी नःखः चखः मध्य दिगु पूजा न छगु खः। दिगु पूजा धयागु कुलदेवताया पूजा खः ।

नेपाः देय्यात म्हसिका वयाँच्वंगु हलिमय् थनया थी थी जात जाति, भाषा भाषी, तजिलजि विधि व्यवहार, जात्रा पर्व व संस्कृति खः ।

नेवाःतय्सं नेवाः थिथिति कथं व परम्परा कथं हना वयाच्वंगु तजिगु मोहनी नखः लिपाया तजिगु नखः स्वन्ति नखः खः ।

आदिकाले प्राचिन नेपाः उत्पति वा नेपाः निर्माण ज्वी न्हयः थनया कालीदह जुयाच्वंगु लःया दथुसं उत्पन्न जुयाच्वंगु अलौकिक जोतिरुप श्रीस्वयम्भू धर्मधातु दर्शनयाये अभिलासाकया पंचशीर्षपर्वत–सँदेय् (चीन) निसें निम्ह सहयोगितः बरदा शक्ति वा मोक्षदा शक्ति नापं दक्षिण ल्हासापाकू (आया ख्वपः जिल्लाया सुडाल गा.वि.स.) या भूगर्भ मार्ग जुया महामंजुश्री नेपाः वया श्रीस्वयम्भू जोति दर्शनयाय् धुंका स्वयम्भु (सिंगू) च्वकाय् च्वना कालीदह अवलोकन याबले थ्व दहया लःख हतेयाय् फुसा थ्व स्वँनिगः (उत्पत्यका) छगु मनुष्यया वासस्थान देक्यनिम्ति अनुकुलवं पायछि जुगु मनंताय्का स्वनिगःया पेखेरं च्वनाच्वंगु जामाचो पर्वत (नागरजुन डाँडा) फूचो पर्वत (फूलचोकी डाँडा), ध्यानचो पर्वत (चम्पादेवी, चन्द्रगिरी डाँडा) व सिधिफूचो पर्वते (शिवपुरी डाँडाये) (थ्व प्यगु गुँ पर्वतयात प्यम्ह तकेंहेपिं न धाईगुया) वना दृश्यावलोकनयाना क्वदुवा न्हूसिकाप, गोकर्ण न्हूसिकाप (गोकर्ण), आर्यघाट न्हूसिकाप, व क्वय्ना न्हूसिकाप (चोभार) पर्वतयात छसिकथं मंजुश्रीं थःगु थ्वहे खड्गं प्रहारयाना लः पिहांवनेगु लँपु दय्काबिया, प्राचिन नेपाः निर्माणे श्रीगणेशयाना महामंजुश्रीं छ्यःगु ज्याभः खः “चन्द्रहासखड्ग” । थ्व खँ श्रीस्वयम्भू पुराणे बर्णनयाना तैतःगु दु ।

नेपाः मितय् दकलय् तःधंगु नखः मोहनि नखः धका मान्यता काय्म जुया वयाच्वंगु थ्व नखःयात थीथी मूल्य मान्यताया लिधंसाय् हनेगु चलन दु । नेपाः विविध भाषाभाषी व धर्मालम्वीतय्गु देय् खः थीथी कालखण्डया थीथी शासकतय्सं नेपालमण्डलय् नखः चखः यात गुकथं हन प्रजान नं उकथे नखः चखः हंकेगु प्रवृति जुया वयाच्वंगु थन खने छु । अथेहे सताय.

नेवाः नेपाःया छगु जातिय समुदाय जक मखु नेपाःया म्हसीका हे खः । अलय् नेवाः छगु राष्ट्रियता हे खः । नेवाः सामुदाय्या निर्माण उत्तर दीिक्षण एशियाया मनुतय्गु समिकरण नं जुगु खः धईगु बिज्ञतय्गु थन भनाई दु । अथय्जुया नेवाःतय् छगु थःगु हे बिशेष म्हसीका दुगु संस्कृति दुगु खः । गुगुकि उत्तर व दक्षिण एशियाया जात जातितय्गु स्वयाँ बिस्कं बिस्कं संस्कृति दु । च्वापुगुँया मुलय् नेपाःया मध्य पहाडी भूभाग नेपालमण्डलय् बिकसित थ्व नेवाः जाति प्राचिनकालनिसें बनेज्या (ब्यापार) व थीथी ज्याया सिलसिलाय् एशियाया मुलुक व बिश्वया थीथी देशय् फिजेजुया च्वंसा न थुमिसं थःगु मूल तजिलजि संस्कृति,रितथिति तधं बाय् चिधं कथं हना म्वाका हे वयाच्वंगु दु । थ्व खँया जानकारी थीथी ईलय् फलानागु देशय् च्वंपिं नेवाःतय्सं ई कथंया नखः चखः हनधइगु संचार माध्यमं संचार जुगु ब्वखँ झीसं न्येना सिका हे च्वना ।

ससनातन हिन्दू समाजय भात सितकि मिस्तय्गू बाकीँ जीवन थःगू परम्परागत सामािजक मान्याता कर्थ बिस्कं जीवन हनेमागु थिति दु । बिधवा जीवन हिन्दू मिस्तय्या लागिं छगु हाथ्या खः । तर हिन्दू हे जूसा झी नेवाः समाजय् मिस्त गब्लेहें “बिधवा “ जुइमखु , मिजं सिई घुंकानं सेोभाग्यवती हे जूया च्वनीगु नेवाः रितिथिति व मान्यता कायम जुयावया च्वंगु थन खने दू । झीगु नेवाः समाजय् बालबिवाह प्रथा दुमकाकेत छगु प्रगतिशिल व क्रान्तिकारि रितिथिति बिधिव्यवहार कायम याना वयाच्वंगु थ्व नेवाः संस्कार “इहि“ खः ।