नेपाली साहित्यलाई वैविध्यपूर्ण उत्कर्षमा पुर्याउने अविश्रान्त साधकहरूमध्ये एक ओजश्वी र प्रेरणादायी स्रष्टा हुनुहुन्छ कृष्णप्रसाद पराजुली । सङ्घर्षमय जीवनका कठिन गोरेटाहरूबाट गुज्रँदा पनि नआत्तिई, हरेस नखाई नेपाली भाषा, साहित्यलाई माया गरेर निरन्तर पुर्याउँदै आउनुभएको चिरस्मरणीय योगदान बन्दनीय देखिन्छ ।
मानिसहरू ख्याल ख्याल मै जीवन बिताए भन्दछन्, जुनी बिताएँ भन्दछन् । हेर्दा र सोच्दा हो जस्तो लागे तापनि जिन्दगीको पाश्र्व छायाँमा उभिएका दुःख, करूणा, वेदना, छट्पटी, त्रास र खुसीहरूले गर्दा जिन्दगी बिताउनुको स्वाद नै अर्को हुँदोरहेछ, अनौठो हुँदोरहेछ, अपत्यारिलो हुँदोरहेछ । त्यसमा पनि सुख माथिको खुसीभन्दा पनि पीडापछिको खुसी निकै नै स्वादिलो र गहकिलो हुँदोरहेछ ।
नेपाली साहित्यलाई समृद्ध तुल्याउन यस साहित्यमा भए गरिएका उत्कृष्ट उपलब्धिहरू अन्य भाषा संसारसम्म पुर्याउनु र अन्य भाषाका अजम्बरी निधिलाई नेपाली भाषामा ल्याउनुपर्ने टड्कारो चेतनाको तीब्र अनुभूति अहिले गरिँदैछ । जबसम्म हामीले अन्य भाषाका चिर उपलब्धिहरूलाई ग्रहण गरेर आफ्नो भाषामा रूपान्तरित गर्न सक्तैनौं तबसम्म हामीले आफ्नो सिर्जनात्मक धरातलको भूगोल नापेर आफ्नो औकातको असली आँकलन गर्न सक्तैनौं भन्ने भावाधिवोध सघनरूपमा बढिरहेको बेला श्याम प्रधानद्वारा अनुदित प्रेमचन्दका उत्कृष्ट कथा प्रकाशित हुनु एउटा ठोस र प्रेरणादायी सत्कार्य हो ।
आफ्नो पसिना र विवेकले जीवनको गतिलाई समुज्ज्वल बनाउनुको साटो कथुरे तर्क र लिँडे तुजुकको बलमा जातीय उत्पीडनका कुराहरू, जातीय शोषणका कुराहरू, जातीय दमनका कुराहरू, जातीय विभेदका कुराहरू दावाग्नि बनेर यति अमानुष र बर्बर किसिमले मान्छेका मनहरू भत्काउँदै, रहरहरू निचोर्दै, इच्छाहरू पखाल्दै अर्काको पसिना निर्लज्ज पिउन दिनदहाडै रक्त पिपासु बनेर हिँड्न सक्छ भन्ने कुरा जीवनमा मात्र हैन सपनामा पनि सोचिएको थिएन ।
भनिन्छ-युगनायक मन्त्रद्रष्टा ऋषि थिए दधीचि । पौराणिक आख्यानहरूमा दधीचिको निस्वार्थ योगदानका अनेकौँ उज्याला गाथाहरू लिपिबद्ध गरिएका छन् । नेपाली समाजमा, संस्कारमा, साहित्यमा पनि प्रेरणा र प्रभावका आदिपुरुष मानिन्छन् उनी । तत्कालीन युगमा उनले जुन त्याग, तपस्या र कार्य गरे त्यही नै अनन्तअनन्त कालसम्म चिरस्थायी र चिरस्मरणीय हुन पुग्यो । दधीचिले कायम गरेको इतिहासको अग्लो चुचुरोसम्म पुग्ने आधार हामीसँग पौराणिक आख्यान मात्र शेष रहन पुगेको छ ।
