लक्ष्मी पोखरेल

मायालु मलाई अँगाल फेरि यो पल आउँछ आउँदैन
मेरो मायालाई सम्हाल यस्तो मदहोस छाउँछ छाउँदैन

बादलुको घुम्टोले छोपिदिन्छ चाँदनी रात
बेखवर जिन्दगीमा छुट्टिदिन्छ न्यानो साथ

यादहरूमा रमाउँने यो मनको रीत बनेको छ
मायाँ तिम्रो प्रेम पत्र आज मेरो मित बनेको छ

तिमीसँग कुरा गर्दा वेखबर साँझ परिदिन्छ
तिम्रो खास शब्दहरूले हृदयको पिडा हरिदिन्छ
त्यो दिलको मिठो भावना पिरतीको गीत बनेको छ
मायाँ तिम्रो प्रेम पत्र आज मेरो मित बनेको छ

तिमीले मलाई सुन म तिमीलाई सुन्छु
मनको हरेक कुनामा म तिमीसँगै हुन्छु

तिम्रो दिलको मझेरीमा पर्खाल नलगाऊ
बरु यो मुटुभित्र मायाँको तीर चलाऊ
मेरो लागि सपना बुन म तिम्रो लागि बुन्छु
मनको हरेक कुनामा म तिमीसँगै हुन्छु

यहुदीहरूलाई खोजी खोजी मार्ने हिटलरको अभियानले पोल्याण्डलाई पनि अछुतो नबनाएपछि त्यहाँका यहुदीहरूलाई ज्यान जोगाउन हम्मे परेको थियो ।

क्राकाउ शहरको नजिकैको एउटा गाउँमा चार घर धुरी मात्र यहुदी र बाँकी सबै क्रिस्चियन थिए । कोही यहुदी भने ज्यान जोगाउनकै लागि क्रिश्चियन भएका थिए । ती चार घर यहुदी बिरुद्ध उजुरी परेको थाहा पाएपछि राता-रात याजाले आफ्नो श्रीमानलाई क्राकाउ पठाइन् ।

सम्झनाका तरेलीले म त घायल भएको छु
नियतिको खेलसँग आज कायल भएको छु

तिमीले नबुझे कस्ले बुझिदिन्छ मलाई
तिमीले नसुने कस्ले सुनिदिन्छ मलाई

विवसताको वतासले त्यसै बेहाल भएको छु
नियतिको खेलसँग आज कायल भएको छु

गन्तब्य बिहिन यात्रामा लर्बराएका पाइलाहरू
कहिले टोपी खस्ने भिरमा उकालिन्छन् त
कहिले चिप्लिएर खोल्सामा ओरालिन्छन्
धर्खरिंदा धर्खरिंदै रगताम्मे भएर
तातो बालुवाको पोलाई
अनि, काँडा र चुचे ढुंगाको घोचाइलाई

मेरो माया अटाएन तिम्रो प्रेम झोलीमा
कांडै काँडा मात्र भेट्यो संधै मेरो बोलीमा

मेरो जीतको लागि बुवाले सयौं पटक हार्नु भएको थियो । आफ्नो हैसियतले भ्याएसम्म मलाई अभावको महसुस हुन दिनुभएन । आमा बित्नु भएपछि बुवा गाउँमा एक्लै बस्नु हुन्छ । बाबु, म एक्लै बस्न सक्दिन । त्यतै आउँछु भनेर कति चोटी फोन गरिसक्नु भयो तर अहिलेसम्म बुवालाई आफूसँग ल्याउन सकेको छुइन । मेरो विवसता कि कायरता यो के हो ?

“सुन्नुस् त ! तल सिंढी छेउको कोठा पनि भाडामा लाग्यो है !”

प्रेम लीला रचाउने सिमसार छुट्यो
मदहोस बनाउने सिमसार छुट्यो

दुई वटा गोरुहरू जुधेर उम्रिन लागेको धानको ब्याड भुर्कुट पारेको देखेपछि अर्थलाल चौधरी मुर्मुरिँदै आउँछ र मुकुन्दलाई सिर्कनाले दुई चार सुम्ला बसायो । मुकुन्दले पनि चौधरीले टेकेको कठबाँसको लौरो खोसेर न्वारन देखिको बल निकाल्दै टाउकामा बजायो । चौधरीको टाउबाट रगतको धारो बग्यो । मुकुन्द आफ्नो गोरु लिएर त्यहाँबाट सुइँकुच्चा ठोक्यो ।

भोलिपल्ट चौधरीको उजुरी परेपछि गाउँका मुखिया किसनलाल चौधरीले मुकुन्द र उसको बाबुलाई तुरुन्त कचहरीमा हाजिर हुन खवर पठाए । भेलामा गाउँका गन्ने मान्ने सबै थिए ।

झुटो के हो सत्य के हो थाहा हुन्न कुनै बेला
भोग्नु पर्छ जिन्दगीले अन्योलको झमेला

जित्नै पर्ने पुग्नै पर्ने हतारो छ सधैँ
आफ्नै संसार सजाउने चट्टारो छ सधैँ
कोही नाच्छन् बेतालमा कोही नाच्छन् तालमा
बेहिसाब पर्ने गर्छन् समयको जालमा

सुरेश र बिनोद मामा फुपूको छोरा भए पनि उनीहरू साथी जस्तै थिए र भारतको कुनै विश्वविद्यालयमा सँगै पढ्थे । एक हप्ताको लागि कलेज छुट्टी भएको मौका पारेर बिनोदले सुरेशलाई भ्रमणको लागि लग्यो । तिमीले कहिल्यै नदेखेको अत्यन्तै रमणीय दृष्य देखाउँछु भन्दै विनोदले सुरेशलाई अनकन्टार ठाउँमा पुर्यायो । जहाँबाट आखाँले भ्याएसम्म कहीँ कतै पनि बस्ती देखिँदैन थियो । थाकेर लखतरान भएपछि सुरेशले बिनोदलाई सोध्यो, “तिम्रो रमणीय ठाउँमा कहिले पुगिन्छ ?”

साहराको हात माग्दा खुट्टा तान्ने धेरै भेटिए
फूल गुच्छा दिनेलाई ढुंगा हान्ने धेरै भेटिए

गुण दोष छुट्याउने रुप कुनै कडी होइन
सम्पतिको चाल्नाभित्र नाता छान्ने धेरै भेटिए　

तिमीसँग खाएको कसम
सायद तिमीले बिर्सिसक्यौ होला
तर, मेरो सम्झनाको सन्दुकमा भने अझै कैद छ
जति बेला तिमी मबाट ओझेल पर्दै थियौ
त्यति बेला मैले तिमीसँग म सधैं खुशी रहने कसम खाएकी थिएँ
त्यसैले आएर मलाई एक फेर हेर त !

चमेलीले राजालाई एउटा सानो कापी लगेर दिई । राजाले त्यो कापीमा लेखिएका अक्षरहरू पढ्न थाले । उनले पढ्दै गर्दा अचानक चिच्याउँदै हजामले (लौहा) भन्यो, “सरकार ! मैले त होइन मन्त्रीज्यूले अह्राएको हो ।”

राजाले छक्क पर्दै सोधे, “तिमीलाई मन्त्रीले के अह्राएका थिए ?”

दुध र तरकारीको झोलालाई भुइँमा राखेर हरिकृष्ण बाजे पसल अगाडिको मेचमा धर्खरिँदै बस्न खोज्छन् । ठिक त्यही बेला एक जना ठिटोले उनलाई पाखुरामा समाएर बिस्तारै मेचमा बसाइदिन्छन । त्यसपछि ती युवकको अनुहारमा हेर्दै हरिकृष्ण बाजेले सोध्छन्, “बाबुलाई मैले चिनिन नि ।”

हरिकृष्ण बाजेको कुरा सुनेपछि फेरि ती युवकले भने, “ल ! काका पनि मलाई चिन्नु भएन ? हजुरको साथी प्रेमजंगको ठुलो छोरा हो म ।”

हर रात सपनीमा तिमीलाई देख्न पाऊँ
तिम्रै बारे गजलका शेरहरू लेख्न पाऊँ
　
भावनाका छालहरू मनभित्र तरंगिदा
मदहोसी मौषममा तिमी संग भेट्न पाऊँ

टुक्रा टुक्रा राज्य जोडेर सिंगो देश निर्माण गर्दा
फुटेका थिए कत्ति कत्ति चुरा
अनि
अंग्रेजको गिद्दे नजरबाट देशलाई बचाउँदा
धेरै बच्चाहरू गर्भ मै भएका थिए टुहुरा
त्यस्तो इतिहाँसलाई बिर्सिएर
समाजमा संकीर्णता फैलाउने गर्दैछन कुरा

अँधेरी रात थियो, जुन्किरीहरू तँछाड मछाड गर्दै पिलपिल बत्ती बालेर उँडिरहेका थिए । सुनसान सन्नाटालाई चिर्दै बेला बेला झ्याउँकिरीहरू कानै खाने गरी कराउँथे अनि सिरिसिरी बतास चल्दा मकैको पातले पनि संगीतको धुन बजाए झैं भान हुन्थ्यो । पुरै गाउँ निदाएर चकमन्न थियो तर सरीता र उत्तमको आमा मात्र निदाएका थिएनन् । सरीता ढोकातिर हेर्दै बत्ती कातिरहेकी थिइन् । निकै बेरपछि उत्तमकी आमाले सरीतालाई भनिन्, “हेर दुलही काममा गएको मान्छे कतिखेर आउने हो उसलाई कुरेर साध्य हुँदैन, यसरी भोकै नबस जाऊ खाना खाएर सुत ।”

कुनै समय सडकको किनारमा पंक्ति बद्ध भएर उभिएका राता, सेता र निला शिरिषका फूलहरू फुलेकोले मनमोहक दृश्य देखिन्थ्यो त कुनै समय तिनै फूलहरू पातसँगै झरेर सारै नै उराठ लाग्दो देखिन्थ्यो । यसरी नै कुनै रात पारिजात र रातकी रानी फूलहरूको मग मग बसना चल्थ्यो भने कुनै रात झुपडीहरूबाट दर्दनाक चित्कार सुनिन्थ्यो । दुई चार जना भेला भएर कुरा गर्न र कुनै सामाजिक कार्य पनि गर्न नसकिने अबस्था हुँदै गैरहेको थियो ।