शान्तिराम ढकाल

ए आमा आज म थुप्रै थुप्रै
प्रश्नहरू बोकेर आएको छु
थुप्रै निराशाहरूको भकारी बोकेर आएको छु
के तिम्रो गर्भधारणमा कुनै खोट थियो कि
तिमीलाई सतिको कुनै श्राप थियो कि
घुरानमा बग्रेल्ती यी कुलाङ्घारहरू मात्र जन्मायौ
तिनले तिम्रै छाती मात्र टेकदैछन
तिमीले जन्माएका यी कुलाङ्घारहरूले

ब्रत बसें पूजा लाएँ तिम्रै नाममा प्यारी
प्रसाद बाँडे मायाँ बाँडे तिम्रै नाममा प्यारी

गीत गाएँ गुन्गुनाएँ तिम्रै सुवास छरें
माला जपें मन्त्र पढें तिम्रै नामको प्यारी

यी आँखाहरूले धेरै
सम्भावनाका खुड्किलाहरू
आकाश गर्जुञ्जेल झरी परुन्जेल
खडेरीहरूमा हिलाम्मे गन्तव्यहरू टेक्न खोजे
धेरै लोभहरूमा पराकाष्ठाहरूको साङ्ग्लि तोडेर
अहंकारको ज्वालाग्निमा व्याधाले बकुल्ला रोपेर
सेता परेवाहरू मन्चमा विश्वास बाड्न उडाए
शान्तिको प्रतिक जो थियो शान्ति पनि छदै थियो

रातहरू दिन जस्तै आँखा खोली भिजाइ दियौ
चम्किलो भई चट्यांग जस्तो मुटु भित्र बज्रिए थ्यौ
झुक्किएछु चट्यांग हो कि उज्यालो त्यो थाहै पाइन्
तिमी सायद पत्थर होला मान्छे भए यस्तो हुन्न

करोडौं ती हातहरूले सगरमाथा बोकुन अब
बुद्धत्वको गौरव गाथा शिरमाथि राखुन अब
शिरमाथि टोप टोपी फेटा पनि ओढुन सब

मजेत्रो त्यो ओढुन आमा चौबन्दी र चोलो लगाई
पेटानी त्यो धोती सारी गीत गाउन भाका मारी
सोरठिको भाका नाचुन डाँफे मयुर मुनालसँग
चन्द्र सूर्य झण्डा बोकी हात उठून सगर छुन
करोडौं ती हातहरूले मेरो देश बोकुन अब

अर्कै माया रोज्यौ तिम्ले
=============
बाटो एकै हिंडौं भन्दा
अर्कै बाटो खोज्यौ तिम्ले
मायाँ हाम्रो साटौं भन्दा
अर्कै माया रोज्यौ तिम्ले

विगतमा मायाँ संग
बिताएका ति पल हरु
सम्झनाको भकारीमा
राखी सकें अब मैले

यो मुहारमा फूल फुल्दा
वर् पिपल बिर्स्यौ तिम्ले
चौतारीमा बसौं भन्दा
फुर्सद छैन भन्यौ तिम्ले

एक्लै थिएँ एक्लै नै छु
एक्लै जिउने सोचें मैले
मन भित्र मायाँ साँची
एक्लै मर्ने सोचें मैले

तिमी खुसी रमाउनु
दुख : कहिल्यै नपरोस है
दुख : जति मलाई दिई
सुख सधैं साथ् लिनु

विरहको आँशु झर्दा
क्षितिज छोडी गयौ तिम्ले

(मतदान)

गाउँ पसे होस् गर्नुस सिंह दरबार बस्नेसँग
तासको घर बाड़ी हिड्ने स्वर्ण महल ओढ्नेसँग
आश्वासनको मिश्री देखाई भोक बाँडी हिड्नेसँग
गाउँ पसे होस् गर्नुस सिंह दरबार मास्नेसँग

सोधी खोजी गर्नु होला फेरि त्यहाँ जाने सँग
नारा मात्र बाँडी हिड्ने जाली फटाहा ढोंगी सँग
के के गर्छन अब जाँदा सोध्नु पर्छ तिनी सँग
गाउँ पसे होस् गर्नुस देशमा दशा ल्याउने सँग

उहिलेको कुरा हो
जंगला मुलुकको कुरा हो
सिरुबारीमा श्याल कराउदा
कुकुर गाउँमा भुके भने
भन्थे बाले आज गाउँमा
अजङ्गको बाघ पस्यो
दुख दिन्छ अब यसले

तिमीले हत्केलाहरूमा
भाग्य रेखा खोजे झैं
धुलो को ड़न्गूरमा खसेको
सियो खोजे झैं आफ्नु देश खोज्यौ
सुकुलमा देश खोज्यौ ।
भुटेका मकैहरूको स्वादमा देश खोज्यौ
पस्किएको आधा थालमा देश खोज्यौ
आधा ढाकिएको आंगले देश खोज्यौ
भत्किएको गुँडमा आँफुलाई खोज्यौ

आकाश केही बदलिए बदलिए जस्तो छ
कालो बादल मडारिदै मडारिंदै उड्दै छ
पूर्वको छठा उदयमा पनि अँध्यारो अँध्यारो जस्तो छ
आकाश केही बदलिए बदलिए जस्तो छ
चर्को घाममा पनि कता कता तुवाँलो पसे जस्तो छ
उष्णताको प्रकोप बढ्ला बढ्ला जस्तो भएको छ

आमा !
तिम्रो त्यो काख मेरो स्वर्ग त्यै हो
तिमी मेरो मन्दिर म तिम्रो वरदान
तिमी नै देवी हौ तिमी आश मेरो
जीवन अमृत संजीवनी जीवनको
रगत सिंचेर यो शरीर कुँदेर
अमृत पिलाई यो काया बनायौ
आमा !

आकाश केही बदलिए बदलिए जस्तो छ
कालो बादल मडारिदै मडारिंदै उड्दै छ
पूर्वको छठा उदयमा पनि अँध्यारो अँध्यारो जस्तो छ
आकाश केही बदलिए बदलिए जस्तो छ

चर्को घाममा पनि कता कता तुवाँलो पसे जस्तो छ
उष्णताको प्रकोप बढ्ला बढ्ला जस्तो भएको छ
आकाश केही बदलिए बदलिए जस्तो छ

उँधौली मानौ उँभौली मानौ
नाचौं न देउडा
माईमा नाचौ बैतडीमा नाचौ
नाचौ त्यो मेलामा
मैथिली गीतमा झम झम नाचौ
नाचौ न बख्खुमा
साकेला नाचौ त्यो धान नाच
नाचौ न मिलेर

भाग्यहरू त फलिरहन्छन
भाग्यहरू त आइरहन्छन
टिप्न सक्नु पर्यो चिन्न सक्नु पर्यो
अप्ठेरोमा फल्छन भाग्यहरू
हो नि कविजी !
अप्ठेरो बाटो भएर आउछन भाग्यहरू
अनि भाग्यमानीहरू नाङ्गा खुट्टाले
काँडेतारमा, काँढाघारीमा टेक्छन्

लटरम्म आरुको फूल जस्तै
रंगी चंगी भएर पोहोर परार जस्तै
क्यालेन्डरहरू फेरिने छन्
तिम्रो स्वागतमा तिम्रो शुभ आगमनमा

इतिहासको कालखण्डमा
एउटा वर्ष पुरानु हुनेछ ऐतिहासिक हुनेछ
हो एउटा साल अब थन्कने छ
बिबिधताहरूको पोको चांगका चाङ्ग

मरुभूमि लटरम्म फलेछ
===============

एक्लै एकान्तमा हाँस्नेसँग
अँगालो मार्न खोजें
ऊ दुर्गन्धले भरिएको थियो
आंग छोप्ने थाङ्ग्नाहरू च्यातिएका थिए
घिन मानिन मैले ऊ मान्छे थियो
तर ऊ पर सर्यो उसले घिन मान्यो
ऊ डराएको थियो मान्छेसँग

आयो फागुन होली खेल्ने जाग्यो मनमा रहर
सुनको सुगन्धमा यो मायाको सहर

मखमली रंग त्यो रुप सुन्दर कुँदेको
रातो रंग छिर्के मिर्के गुलावी त्यो रोगन
नयन ती मृगका मादकताको दोभान
त्यो हाँसोमा देखिएका मोती दन्त ती दाना