शान्तिराम ढकाल

मनहरू त लेख्न खोज्दैछन
मनहरूलाई मन लगाएर लेख्न लगाउ
मनहरूलाई मन लगाएर पोत्न लगाउ
कलमका मसिहरूले कुचिका रंगहरूले
ती कलिला हातहरूमा
संसार कुँद्ने रहरहरूलाई
मायाँले लेख मायाँले कोर

३६मा एउटा मिलन विन्दुलाई
तिमीले पौठे जोरिमा हरायौ
ढाडमा हात तेर्स्याएर खेल्नु पर्ने
झ्याल गर्यौ अगाडि टेकेर लड़ायौ
नहारेको हारलाई स्वीकार्दै
विजयको माला तिम्लाई दियौं
फेरि तिम्रो कर्तुतहरू गनाए
अवज्ञाहरूको सिकुवा टेकेर
तिमीले नान्ग्लो थाप्यौ

आशिषहरू थापेर अन्जुलीभरि दशैंमा
सन्तानले डाडाकाडा ढाकुन
ती आशिषहरू शिरोधार्य भए
हजुर बाका हजुर आमाका
प्रीतिको त्यो बगैचामा

मुट्ठीमा आकाश गाँजेर मनहरू बढे
यो रमाइलो फूलबारीमा
रंगीचंगी इन्द्र-धनुष जस्तै भएर
शुक्ल पूर्णिमाको गति लिएर

सानु छँदा
हाँसको कथा
बाण निकालेको
औषधी उपचार
दयाको गाथा
मानवताको इतिहासमा
ती कथाहरू कितावको पानामा
टाँसिएर झुण्डिएका छन्

मेरो बस्तीमा भर्सेलीबाट तिज उफ्रेर
पार्टी पौवा र बजारका गल्ली गल्लीहरूमा भेटियो
आमा भाउजू दिदी बहिनीको सामिप्यतामा
त्यो फुलेर ढकमक्क भएको देखियो
अलिक पर्तिर तिज फैलिएर
गहनाहरूमा सजिएर भारी त्यो काँधमा
निक्कैनै सकसमा तिज बाँचेको देखियो

फाँट फुलेर ढकमक्क हुन्छ
म हिमाल हास्ने देशको मान्छे
झुल्के घामको हिमालसँगै
म पहाड झुल्ने देशको मान्छे

पानीको कलकल बगिरहन्छ
म निर्जलिकरणको देशको मान्छे
सुन्दर त्यो धर्ती बलिरहन्छ
टुकी बाल्न तेल नभएको देशको मान्छे

त्वमेव डलर च रुपैयाँ त्वमेव
त्वमेव सर्वम त्वम देव देव
त्वमेव प्रेम च रस त्वमेव
त्वमेव बुद्धि च त्वम देव देव
त्वमेव साडी च गहना त्वमेव
त्वमेव लिपिस्टिक त्वम देव देव

त्यो चोक जस्तै चोक यहाँ पनि छ साथी
फुटानीहरु साटीन्छन यहा पनि
गफका पर्राहरु भुटुटु पडकिन्छन यहाँ पनि
चियाका गिलासहरु ग्यास्ट्रिकमा साटेर
मधुशालामा योजनाहरु बन्छन यहा पनि
फरक यति छ तिमि यहाँ छैनौ
म तिमि संग छैन साथी
त्यो चोक जस्तै चोक यहाँ पनि छ साथी

हे ईश्वर ! यत्रो उचाइमा नपुरयाउ
धरती हेर्दा टाढा देखियोस
यत्रो खुसी पनि नदिनु प्रभु

आवर्तन र परावर्तन
भोगिएका पानाहरू
मेटिएका सपनाहरू
सुकेका आँशुहरू
गीतहरू विरहका
झुल्के घामका शीतहरू
आवर्तन अनि परावर्तन
सधैं त्यही छ

कुनै त्यो पर्खालले छेकेन
तरबारहरुले टुक्रा टुक्रा पार्यो
कहिल्यै त्यसले चेत्दै चेतेन
आघातहरु मुटुबाट चोइटिए
त्यसको पिडा समेत त्यसले देखेन
अनि त त्यसले
ठुला ठुला पर्खालहरु ढालेर
सिमा बन्धनहरू त्यागेर
झोपडी भनेन जात भनेन
आंधीहरु तुफानहरु चट्यांगहरु
भेल बाढी परवाहनै गरेन
कति ज्याद्रो रहेछ यो मायाँ

बा ले हकार्दा टेरेन
आमाले सम्झाउदा मानेन
सखिले फ़काउदा फर्केन
तिरस्कारका रछ्यानहरु लांघेर
निरन्तर रोकिएन आफ्नु गन्तव्यमा
बाटो छेक्नेहरुले छेकी रहे
घांटी रेट्नेहरुले रेटीरहे
कुनै मृत्यु यसले टेरेन
कति ज्याद्रो रहेछ यो मायाँ

कहिले कहीं घुर्काएर

आमा देख्छु फेसनेबल
बाबु हेर्यो बाङ्गो
छोरा छोरी दुरुस्तै छन्
फोटो कपि नै हो
आमा आउछिन अबेर राती
पाटी धेरै धाउछिन
छोरी उस्तै १२ बजे
ढोका चड्दै हुन्छिन
भट्टी बन्द नभैकन
छोरो फर्कदैन
खाल रित्तो नभैकन
बाबु घर हुन्न

भाबीले त निधार दिए
भाग्य आफैं लेख्नु पर्छ
भीर पाखा चिप्लेटीमा
आफैं हेरी टेक्नु पर्छ
डराउनु हुन्न हिड्न
जन्मसँगै मृत्यु हुन्छ

सगरमाथाको चुचुरोबाट
देश नियालेर हेर्दा
बग्रेल्ती जुलुशहरु
जिन्दावाद अनि मुर्दावाद
गगन भेदी स्वरहरुमा
देशै बोकेको हेर्न पाइयो
धृतराष्ट्रको महत्वाकांक्षाले
दुर्योधान बोकेर

बेसार नुन तेल
सिदा सामल
किन्न गएको बजारमा
भिड भाड देखेर उभियो
माइक घंकदै थियो
भाषणहरु ठुलो स्वरमा
पालै पालो बज्दै थिए
इन्कलाव जिन्दावाद

सगरमाथा विजय दिवस २९ मे
र भन्ने गरेको छु सगरमाथा मेरो देशमा पर्छ ़़़़़़़़़……………
—————————-
सन् २०१३ को मे महिनाको दिन चाइना एयरलाइनस बाट चीनको सांघाई एयरपोर्ट हुदै भारतको नया दिल्ली जाँदा इमिग्रेशन अफिसरले हाम्रो पासपोर्ट मागे जो इमिग्रेशन नियम कानून भित्र पर्ने कुरा हो |

नपिउने त्यो भन्दै पिएँ
कलेजोलाई घात गरेँ

माया भन्दै रुनु पर्यो
परेलीलाई घात गरेँ
जुनेलीमा शित थापेँ
आकाशलाई घात गरेँ

मात्तियो त्यो भन्छन
———————-
ओरालोमा खेद्छन आमा
आत्तियो यो है भन्छन
नाकै सम्म औला ल्याउछन
तात्तियो यो भन्छन
आमा मलाइ आजकल
किन मात्तियो पो भन्छन
डाहा गर्ने डाहीहरु
पात्तियो यो भन्छन
मित्र रूपी शत्रुहरु
नाप्पियो पो भन्छन
जहाँ सारो जहाँ गारो
चेपट्याएर राख्छन
खुट्टा छिर्के थापी थापी
कक्रिएछ भन्छन
अइया आथ्थो बनाउछन
च्याठठियो है भन्छन
बाच्नलाई श्वास लिंदा
कस्सियो यो भन्छन
आमा मलाइ बाच्न खोज्दा
मात्तिएछ भन्छन
आमा मलाइ आजकल किन
पात्तिएछ भन्छन
अनुभव बाँड्यो भने
बाठो भो त्यो भन्छन
हात माथी उठाउदा
आइलाग्यो त्यो भन्छन

नारी हुनलाई…..
—————–
जन्मसँगै तिरस्कारको
अग्नि ज्वालामा होमिएर
तिखा शब्द बाणहरू बीच
पुतली बनेकी त्यो छोरी
अनेक सीमा र बन्धनमा जेलिएर
घर छिमेक सहपाठीहरूको
कुदृष्टिमा अग्निपरिक्षामा

आऊ अब मिलौँ गाऔं प्रीतिका भाकाहरू
आऊ सबै मिलौँ अब कोरौं रीतिका खाकाहरू
यो कालो अँध्यारोलाई उघारी पारौं ऊज्यालो
कतै ग्रहण छ भने पनि पन्छाई बनाऔं उज्यालो