देवीचरण भण्डारी

कविता

“उमेरले नेटो काट्यो ”

उमेरले नेटो काट्यो पाक्न थाले केश
घर आँगन हुने भयो भोलि परदेश |
छोरा-छोरी लाखा-पाखा आफ्ना-आफ्नै धन्दा
पानी दिने हुन्नन् भोलि हुँदा आँखा बन्द ||

उमेर छँदा भविष्यको गरिएन चिन्ता
बल बर्कत बैंश थियो लाग्थ्यो यस्तै पुग्छ |
बृद्ध रोगी असक्तलाई वास्तै गरिएन
आफ्नैं माता-पितालाई खुशी छरिएन ||

न त सुनियो श्रीमतीको ध्यान दिई कुरा
कहाँ भैयो र छोई सक्नु भैयो लाग्ने छुरा |
न सघाइयो काम-धन्दा न बाँडियो माया
डराउँथे छोरा-छोरी पर्दा आफ्नो छाया ||

समाजमा एकलकांटेअसामाजिक भैयो
नकसैको मलामी नैं न त जन्ती गैयो |
जागिरे भै ठूलो धाक लाईयो उति बेला

कविता

“लेख्ने कुरा कति छन् ”

कति कति लेख्ने कुरा कति छन्
नभबिच ताराहरु जति छन् |
छताछुल्ल बेथितिहरू कति छन्
यो धर्तिमा प्राणीहरु जति छन् |

जतासुकै बेथितिको छ खेती
हत्या भयो थितिको घाँटी रेटी |
बढ्दो असन्तोष छ गाँउ घर्मा
खस्किरहेछ किन आज धर्म |

ठूलो र सानोको लडाई जारी
बांझियो त्यो उर्बर खेत बारी |
अकालमा काल पल्किरहे छ
विनाशको स्याल सल्किरहे छ |

शक्ति र सामर्थ्यको होडबाजी
ठान्छन् अरुलाई निरीह पाजी |
यौटा उचालेर अर्को पछार्ने
जानी-बुझी दृष्टी अन्तै बटार्ने |

कस्तो हुने हो अब आउँदा दिन्
वृद्धि हुने छाँट छ मृत्यु छिन् छिन् |
गोला र बारुद धुँवा कति कति|

कविता

मन

नदुखौं भन्छ मनले तथापि दुख्छ झन् बढी
नकुदौं भन्छ मनले तथापि कुद्छ झन् बढी
कस्तो यो मन हो आफ्नैं बसमा छैन एक्छिन
यता सम्झ्यो उता भाग्छ भागिरन्छ यो छिन्छिन

कैले आँफै खुशी हुन्छ भित्रभित्रै यो गद् गद
कैले पाक्तछ पीडाले भित्रभित्रै यो भत्भत
अभिमान्को शिखर चढ्छ छिन् भर्मै टेक्छ टाकुरा
के-के न गरें यो ठान्छ बजारी आफ्नैं पाखुरा

कैले स्वर्ग पुगें ठान्छ कैले पाताल झर्दछ
भित्र-भित्रै गुम्सिएर कैले अकाल मर्दछ
दिउँसै देख्छ सपना नसुती कैले यो मन
सुतेर पनि देख्तैन सपना कैले यो किन ?

नदेखिन्छ नछेकिन्छ बेगले चल्छ यो मन
बोकी जलन छातीमा दन्दनी बल्छ यो मन

गीत

“नलेखूँ भन्छु ….”

नलेखूँ भन्छु लेख्न मन लाग्छ गरिब रोएको
नसकी खप्न मनको पीडा आँशुले धोएको |
अभागी रैछ तिनको कर्म सधैँको अभाव
बग्दो छ उल्टो शृष्टिको चक्र नदीको बहाव ||

रोप्तछन् श्रम बग्छ पसिना धर्तिको माटोमा
दुखमै बित्छ जीवन तिनको के पाए साटोमा |
टेकेर छाती तिनै दुखीको कोइ चढ्छन् टाकुरा
टाकुरा चढी बुन्दछन् जाल बनेर माकुरा ||

धौ-धौ छ सधैँ दुई छाक खान गरिबको झुपडी
कसैलाई भने मोज र मस्ती सम्पति थुपारी |
नगरी कर्म डोकामा दुध तिनले दोएनन्
गरिब छु भनि कसैको धन सितैमा छोएनन्||

धनका गरिब मनका धनि तिमीलाई सलाम
तिम्रो पक्षमा डटेर हर्दम चलाउँछु कलम|

कविता

“नहुन् कोही दुखी ….”

नहुन् कोही दुखी नहुन् कोही रोगी
नहुन् कोही शोषित नहुन् कोही भोगी
सबैमा रहोस् शुख र शान्ति बास
अपेक्षा छ यही र गर्छु म आश

सबैको बनोस् सुन्दर फूलबारी
सबैले हेरुन् दिब्य दृस्टी उघारी
फुलुन् पुस्प मग-मग भई बाग-बनमा
र छाओस् सबैको खुशी भित्र मनमा

नदुखुन् कोही दुख र पीर बोकी
नरोउन् कोही मुड्कीले छाती ठोकी
समभाव सबमा समता समाज
चाहना छ यस्तै बनोस् देश आज

म ठूलो तँ सानो अनि जात पात
भनि दम्भ गर्नाले त हुन्छ घात
नराखौं कसैले पनि क्षुद्र सोच
बढाउँछ यसले अराजकता रोष

छाओस् सबैमा खुशी कान्ति आभा
र बहोस सबैमा रसतुल्य हावा

देउसीरे गीत

हेर-हेर-हेर भाइबैनी हो
सयपत्री मखमली फूलै फूलेको
(हुलका हुल मान्छे देउसी भैलो खेल्दै )२
(गाँउ घर सारा डुलेको )२

झिलिमिली झिलिमिली -देउसीरे
केको झिलिमिली -देउसीरे
फूलको झिलिमिली -देउसीरे
बत्तीको झिलिमिली -देउसीरे

चेली-माइती भेला भई माया साटासाट
कति राम्रो चलन चलेको
(साँझको बेला झिलिमिली बत्ती )२
(धपक्कै गाँउ बलेको )२

स्वर मिलाई भनौं -देउसीरे
राम्ररी भनौं -देउसीरे
(बर्षमा दिनको -देउसीरे)२
चाडबाड मनाऔ-देउसीरे

छैन रिसराग दिल सबको साफ
उमेर अनुसार जम्मा भएर
(गर्छन् सबै रमाईलो खेल्दै देउसी भैलो )२
(भ्याएसम्म घर-घर गएर )२

कविता

“खोला”

कतै बग्छ खोला मीठो गीत बन्दै
कतै बग्छ खोला चिसो शीत बन्दै
कतै बग्छ खोला सुनामी भएर
कतै बग्छ खोला मलामी भएर

कतै बग्छ खोला धमिलो भएर
कतै बग्छ खोला अमिलो भएर
कतै बग्छ खोला नुनिलो भएर
कतै बग्छ खोला गुनिलो भएर

कतै बग्छ खोला रुवाई बनेर
कतै बग्छ खोला दुहाई बनेर
कतै बग्छ खोला सुसाई-सुसाई
कतै बग्छ खोला बिसाई-बिसाई

कतै बग्छ खोला हिमताल बन्दै
कतै बग्छ खोला सिमखाल बन्दै
कतै बग्छ खोला तरुणी भएर
कतै बग्छ खोला बरुणी भएर

अभिसप्त यो जिन्दगी एक खोला
हिडनु कति छ कति बोकी झोला
कति टुट्तछन् जिन्दगी बोकी भारी
कति छुट्तछन् जिन्दगी घारी-घारी

गीत

आमा रुदा आँसु पुछ्न नसक्ने म छोरो
आमा दुख्दा आँफु दुख्न नसक्ने म छोरो
व्यर्थै जन्म दियौ जस्तो लाग्न थाल्यो आमा
धिकार्दै छु आँफैलाई हिजो-आज आमा

दशधारा दुध खाको कति चाडो भुलें
आफ्नै तुच्छ स्वार्थ बोकी त्यसै भित्र भुलें
पश्चतापको डढेलोमा जल्दै छु म आमा
धिकार्दै छु आँफैलाई हिजो आज आमा

दिनुसम्म दिएँ दुख पाषण थियो छाती
पलाएन कत्ति पनि दया तिमी माथि
धेरै रोयौ रोइराछौ झार्दै आँशु आमा
धिकार्दै छु आफैलाई हिजोआज आमा

हिजो जे भो गल्ति भयो दुखी छु म आमा
कसम खाइ आजै देखी गर्छु धेरै माया
दिने छैन दुख अब देउ शितल छाया
जीवनभरी मर्छु बाँच्छु तिम्रै लागि आमा

कविता

सोधौं यी प्रश्नै पनि ”

लेखौं केही भनि धेरै दिन पछि खेलाई मनमा कुरा
बोकी छटपटी शब्द-चित्र मनमा नचाउदै छु पुरा
लेखौं के भनि पात्र हेर्छु म जसै देख्छु नेता देशका
नाना रुप र रंगमा बहुरुपी सिधान्त औ भेषका

चिल्ला कार र टाई सुट अनि जेल कपालमा चम्कने
नेता हुँ म गरिबको भनि सदा भाषण महा गम्कने
फेर्छन् छिन्-छिनमा यी बोली किन हो छेपारोको झैं रंग
छैन लाजशरम अलिकति पनि डर छैन जनतासंग

छद्मभेषीहरु चिनौं अब छिटो झुक्याउलान् कि बुझौं
नछामीकन कान बेसुर हुँदै तिनका-पछि नकुदौं
मगन्ते भई भोट माग्न घर-घर आउलान् शाखुल्ले बनि
गर्यौ के पहिले र गर्छौ अब के सोधौं यी प्रश्नै पनि

कविता

‘यो मन् त्यसै खिन्न छ’

खोज्दैछु समभाव भेट्छु कि भनि भेटिन्न काहीं पनि
सोद्धैछु मनभाव भित्र किन हो देखिन्न ज्योति बनि
मनको शान्त तलाउ माझ किन हो बैसम्य बढ्दै गयो
कस्ले किन कसोरी खण्डित गर्यो यो के भयो के भयो ?

इच्छा कुण्ठित भै सहस्र मनमा कैदी भई बस्त छन्
भुली सारा जीवन अनि जीजीविसा कोही कतै मस्त छन्
मान्छे आखिर मान्छे हो तर पनि पशुत्वले छोपियो
निश्छल कोमल संबेदनशील थियो त्यो क्रुरता रोपियो

विश्वाश अन्त कतै गयो बिलिन भो आशा-भरोसा टुट्यो
मान्छे भित्र मनुस्य जर्जर भयो शिशा फुटे झैं फुट्यो
बाहिरी रुप जे छ आवरणमा यथार्थमा भिन्न छ

कविता

‘यो मन् त्यसै खिन्न छ’

खोज्दैछु समभाव भेट्छु कि भनि भेटिन्न काहीं पनि
सोद्धैछु मनभाव भित्र किन हो देखिन्न ज्योति बनि
मनको शान्त तलाउ माझ किन हो बैसम्य बढ्दै गयो
कस्ले किन कसोरी खण्डित गर्यो यो के भयो के भयो ?

इच्छा कुण्ठित भै सहस्र मनमा कैदी भई बस्त छन्
भुली सारा जीवन अनि जीजीविसा कोही कतै मस्त छन्
मान्छे आखिर मान्छे हो तर पनि पशुत्वले छोपियो
निश्छल कोमल संबेदनशील थियो त्यो क्रुरता रोपियो

विश्वाश अन्त कतै गयो बिलिन भो आशा-भरोसा टुट्यो
मान्छे भित्र मनुस्य जर्जर भयो शिशा फुटे झैं फुट्यो
बाहिरी रुप जे छ आवरणमा यथार्थमा भिन्न छ

कविता

सोझो छु मान्छे म ता

छैन लप्पन छैन छप्पन पनि सोझो छु मान्छे म ता
गन्तव्यतिर बढ्दछु जब अघि पुग्छु म अन्तै कता ?
यो सोझोपन आज बोझ हुन गई भारी छ हर्दम मन
किम्कर्त्ब्यबिमुढ हुन्छु किन हो? गल्दै छु म दिन्-दिन

घरमा श्रीमतीजी कटाक्ष गरने ठानेर सोझो अति
इस्टमित्र र साथी-भाइ पनि कम् छैनन् कोही एक् रति
छोराको पनि चाल उही छ घरमा सोझो छु रे ठान्छ ऊ
मुल्याकन कसरी गरौँ स्वयमको यथार्थमा कस्तो छु ?

देवीचरण भण्डारी “सरोज”

कविता

अदृश्य भै रम्छ ऊ

सारै क्रुर छ ऊ गरौँ जति सुकै बिन्ति परि पाउमा
पग्लिदैन कदापि भित्र उसको न दुख्छ त्यो घाउमा
ठूलो मुख उघारी निल्छ सजिलै प्राणी ऊ जत्रो पनि
अघाउन्न किमार्थ निल्छ दिन दिन् सधैँ ऊ भोको बनि

रोगी बालक बृद्ध वा नवजवान भन्दैन कैले पनि
जुन बेला जसलाई रोज्छ उसले लैजान्छ पाषाण बनि
तन्त्र-मन्त्र वा शस्त्र-अस्त्र जति छन् निस्काम हुन्छन् सब
चाह्यो कि त बिताई हाल्छ उसले गर्यो इशारा जब

देखिदैन कतै यी चक्षुहरुले अदृश्य भै रम्छ ऊ
प्राणी मात्रको गर्छ भोज खुशी भै यस्मै सदा जम्छ ऊ
शक्तिशाली अति छ जित्छ सहजै भीमसेन जस्ता पनि