पद्मराज काफ्ले
न्यायाधार
न्यायाधार
पाल्पाको रमणीय, देवगिरी छ सुन्दर ।
माण्डव्य रिषि आश्रम, अवस्थित छ मुन्तिर।
रुप्से हो बीचको गाऊँ, अन्नले भरिपूर्ण छ ।
डहर पथ पीचै र, स्वास्थकेन्द्र बनेको छ ।
चौरानब्बे छ जेष्ठ को, उत्तरा फाल्गुणी थियो ।
रात्रीको छ घडी जाँदा, एउटा शिशु जन्मियो ।
मात्रिस्तन गरी पान, झोलुंगोमा झुली झुली ।
पिंडीमा बलियो खाँबो,बर्को बाँधी कनै सुती ।
ढाकरमा लुगा राखी, त्यसै माथि सुती रह्यो ।
पीठमा घर्तिनीमाको, बुई चढी घुमी रह्यो ।
जाने मामा घरै गर्थ्यो, बुई चढी अघीसरी ।
खाली पीठ पनी बसी, गर्थ्यो यात्रा अघीसरी ।
टुकुटुकु गरी हिन्दै , नाच्दै आँगनमा लडी ।
लडीबुडी गरी माटो, दली बदनमा बढी ।
रंगी चंगी बनी हिन्थ्यो, हाँस्दथ्यो उ सदैभरी ।
खान मान्दैन त्यो भात, घोटेको दूध खै भनि ।
पिताको काखमा बस्दै, घोँडाको पीठमा चढी ।
गाऊँ बेँसी सदा गर्थ्यो, कोर्रा नै हातमा लिई ।
‘मातायस्य उमा देवी, पिता यस्य तु शंकर ।
बाहानो मुषको यस्य, गणेशाय नमो नम: ।
पिताको मुखबाटै ज, पहिलो पाठ यै सिक्यो ।
उसले गाउँदै हिन्थ्यो, कण्ठस्थ आज नै छ यो ।
लाग्यो घोक्न बसी चण्डी, दुर्गा कवच नै पनि ।
पाठशाला कतै छैन, घोकियो घर मै बसी ।
सकी सप्तशती पूर्ण, हिन्यो नेपाल पढ्न नै।
चार भन्ज्याड.भित्र नै, थियो नेपाल सीमितै।
थियो रक्सौल उत्रेको, हो भारतीय रेलमा ।
एक्का एक चढी छिट्टै, भित्रियो बिरगँजमा ।
छिर्न नेपाल भित्र त, राहदानी ज चाहिने ।
बडा हाकिमले दिए, मात्र त्यो होछ पाइने ।
सिपारिस नभै हुन्न, बडा हाकिम भन्दछन् ।
त्यो नि जागिर खानेको, मात्र ल्याउनु भन्दछन्।
श्री तीन कै आफ्नै हुन्थे, बडा हाकिम मानिस ।
राज्य शक्ति लिएका ती, उनकै भक्त मानिस ।
चिन्ने जान्ने कुनै छैन, कसलाई गराउने ।
छैन सिपारिसै गर्ने ,कहाँ पाएर ल्याउने ।
भन्दै खडा भयो त्याहाँ, बडा हाकिम मम्मुख।
माग्यो प्रवेश पत्रै ज, भन्यो हेरेर नै मुख ।
बडा हाकिमको प्रश्न , आएको किन लौ भन ।
पाल्पाबाट छु आएको, पढ्ने काम लिई मन ।
शिर पाउ सवै हेरी, भने लौ पढ्न जाउ त ।
पढि लेखी ठुलोभई, फर्केर घर नै जाउ त ।
घस्रिे घस्रि चलेरै त्यो, बालक रेल बल्लत ।
ल्यायो बोकी बलैले, हो अमलेख गन्ज त।
बसमा नै बसी फेरी, भिम फेदी पुगे पछि ।
मीठो भोजन खाएछ, बाह्र पैसा तिरे पछि ।
खाई पेटभरी फेरी, लहरै भूमिमा सुती ।
उकालो मार्ग नै उक्ल्यो, आधा नै रातमा उठी ।
गाडी मानिस बोक्ने त, देखेको उसले थियो ।
मानिसले ज बोकेको , उकालोमा त देखियो ।
प्रवेशाज्ञा त जाँच्ने नै, उकालै पथमा थियो ।
थिएन डर नै कत्ती ,सोधेको उत्तरै दियेा ।
आउने काम नै सोधी , प्रश्न केके गरे पछि ।
निकाश द्वार खोले ती, पढ्न जाने भने पछि ।
चढेर फेरि ढाडै नै, माथि चन्द्रागिरी पुगी ।
श्री पशुपति नाथैको, दर्शन उसले गरी ।
झरेर तल ओराली, थानकोट पुगेछ नि ।
त्यहाँ खडा लरीचढी, टुँडीखेल पुगेछ नि ।
दुई हज्जार पाँचैमा, यात्रा प्रथम त्यो थियो ।
नेपाल टेकेर बास, पुतली सडकै थियो ।
चारभन्ज्याड॰ भित्रै नै, थियो नेपाल सीमित ।
भिषा बिना पथै बन्द , द्वारपाल असीमित ।
थियो ताहाचलैमा नि, आधारस्कुल नै त्यहाँ।
कापी किताब बोकेर , लागेछ जान नै त्यहाँ ।
खेतमा धान रोप्ने नै, खेतीपाति सिकाउने ।
कोदाली खन्न लाएर, राणा शासन थमाउने ।
त्यस्ता काम त घरैमा, देखेको नै थियो कति ।
त्यसैलाई यता आई, कालको किन हो खति ?
लाग्यो सर्न त केटो नि, दरवारस्कुलैतिर ।
थाल्यो घोक्न त कौमुदी,बसी गुरु अगिल्तिर ।
राणा कांग्रेस लड्ने नै, हल्लाभयो सबै तिर ।
डराई मनमा केटो , पर्क्यो आफ्नै घरै तिर ।
केही दिन घरै बसी, पढ्न भनी हिनेछ त।
काशी जाने थियो लक्ष, नौतनवाँ बसेछत ।
थाल्यो अध्ययनै गर्न ,शुरु कक्षा छमा बसी ।
आउँदैन थियो हिन्दी, सुन्दथ्यो चुप नै बसी ।
इतिहास र भूगोल, गर्छ कण्ठ ज हिन्दी नि ।
ऊ थाल्यो बोल्न हिन्दी नि, अशुद्ध हुन्छता पनि।
पाठ्य पुस्तक घोक्थ्यो ऊ, राम्रै गणित नै थियो,
वार्षिक जाँचमा केटो, कक्षा प्रथम नै भयो ।
सात कक्षा समेतैमा, अंक सर्वाधिकै थियो।
गति दशै कक्षासम्म, बढेको ज बढ्यै थियो ।
वाराणसीतिरै लागी, उच्च शिक्षा लियो अनि ।
विज्ञ कानून व्याख्याता, भयो विद्वान नै पनि ।
मुद्दाहरू त ल्याप्चेका, किर्ते नै धेर देखियो ।
सहीको यकिनै गर्न, सक्दैन उसले थियो ।
लाग्यो भारत सिक्नै त्यो, विषेश तालिमै लिन ।
विषेशज्ञ बनेरै ज, सत्य तथ्य बुझी लिन ।
तथ्य यकिन गर्दा नै, भन्नु पर्दा कसो गरौँ।
न्याय दिने दिलाउने, सबै जान्न यसो गरौँ ।
बाँड्यो ज्ञान उसैले, लेखेर लेख धेर नै ।
न्यायदूत र कानून, पढे खोजेर धेरै नै ।
छ लिखत परीक्षण , विज्ञान छापिएर नि ।
छ ‘लिखत परीक्षण, विज्ञान’ छापिएर नि ।
भन्छ कानून संकाय, पढ्नु पर्छ है यो पनि ।
हो न्याय पालिका बाटै, न्याय सबै दिलाउने ।
नीर क्षीर गनी भिन्न, न्यायाधार दिलाउने ।
त्रिहत्तर यो दशैंको…
त्रिहत्तर यो दशैंको, पद्मको शुभ कामना
::::::::::::::::::::::::::::::::::
पन्च वायु शरीरमा, सदा वास गरीरहुन् ,
अविराम मन्द श्वास , सदा आई जाईं रहुन् ।
प्राण र अपान वायु, नित्य निर्त्य गरी रहुन्,
अड्.ग प्रत्यड्.ग सक्रीय कार्य गरी रहुन् ।
आयु द्रोण पुत्र जति, नभए दीर्घ जीवन,
हुनेछ श ड्॰का नगर, यौगिक क्रिया पालन ।
स्वादिष्ठ स्वास्थ वर्धक, सपरिवार साथमा,
हाँसी खुशी सदा पुगोस्, हातमुखको योगमा ।
आआफ्ना काम यिनले, आलस्य नगरी गरुन् ,
पुण्य र पाप जोखेर, जो बढी हात पर्दछ
वसन्त पुष्पितै पुष्प, झारेर ग्रिष्मैले पनि,
इन्द्रको कोपमा पर्दै , सागर मैं पुगे पनि !
पुण्यात्मा साथ नै हुन्छ, त्यसैले पूर्व सम्झना।
पूर्व तथ्य सवै आज, दृष्य सन्मुख आउँ छ ।
एक्लै बस्न कतै कुनै, पर्दैन निर्जनै तिर।
पर्दैन आत्तिन कत्ति, आफ्नै छायाँ सवैतिर ।
काँडाले घोंच्दछन् छाला , ऐसेलु स्वादिलो रस ।
विर्साउँछ सवै कष्ट ,मीठो त्यो पोसिलो रस।
साथि लिएर जाँदैनौँ, साथि थिएन आउँदा ।
केही बोकेर जाँदैनौँ, केही थिएन आउँदा ।
डेरामा नै बसेका छौ, फर्कनु घर पर्दछ,
कुशासन दिँदै दिन्न, भएको पनि जान्छ त ।
कानले सुन्न चाहन्छ, मीठो संगीत नै सदै।
नाकले सुंघ्न चाहन्छ, सुगन्धित सुवासनै।
नेत्र मधुर मुस्कान, जीभ्रो स्वादिष्ठ भोजन ,
त्वचा स्पर्श गरौँ भनि, खोज्छ कोमल रोजन ।
नयन नाक कानै र, जीभ्रो त्वचाहरू यिनै ,
मन मालिकका दूत, विश्वासी सेवकै यिनै ।
मनका बिचरा पाँच , आदेश पालनै गरी ,
पाँचैको आर्जनै पूर्णै, खान्छ मन सदैभरी।
रहेर मन गुप्तै नै , जीवमा गर्छ शासन ।
संकट पर्छ बुद्धि कै , गर्छ सास्टांग आसन
सुशासन भए मात्र, समृद्धि हुन सक्छ त ।
कुशासन दिँदै दिन्न, भएको पनि जान्छ त ।
छाडा त हुन्न छोड्नै यो, नर्कैमा पार्न सक्छ त ।
माने निर्देशनै बुद्धि , स्वर्गीय शुख दिन्छ त ।
पन्चेन्द्रीय
नेत्र
रूप यौवन सम्पन्न, सुगन्धित पुष्प तिमी
नयनाभिराम द्रिष्य, मन्द मन्द वायु झुमी ।
आकर्षित नेत्रेन्द्रीय , बाल ब्रिद्ध युवा सब
खिँच्छ्यौ आफैतिर किन, अद्रिष्य बनन अब ।
कर्ण
कर्ण प्रिय संगीतमा , भ्रमरसित नाचेर
श्रमणेन्दीय आकर्षित, गर्छ्यौ नि भन सोचेर ?
नासिका
सुगन्धित वासना त, नासिका प्रिय सेवन
मन्द मन्द वायु भन्छ, तिम्रै हुँ म गर सेवन ।
जीभ्रो
गुलियो मीठो चाहिने, जीभ्रो तिम्रो खाने बानी