आचार्य प्रभा

हाम्रो साहित्यिक आकाशबाट फेरि एउटा नक्षत्र झरेको छ, कहिल्यै नउदाउने गरी । कथाकार तथा साहित्यकार स्व. देवकुमारी थापाको पाषाण शरीर माटोमा बिलिन भए पनि वहाँका कृतिहरू नेपाली साहित्यकाशमा अजर, अमर छन् ।

वहाँको ८२ बर्षको उमेरमा बिराटनगरको आफ्नै निवास स्थानमा निधन भएको हो ।

साहित्यकार थापा जन्म भारतको दार्जीलिङमा जन्मुभएको थियो । दार्जीलिङ्को नेपाली साहित्यिक बातावरणले वहाँलाई पनि नेपाली साहित्यमा आकर्षित गर्यो, र कालन्तरमा वहाँ बिशेष गरी कथा लेखनमा समर्पित हुनु भयो ।

आज कस्तो चोट लाग्यो पराईलाई आफ्नो ठान्दा
मनभित्र शूल गड्यो टाढाकोलाई नजिक मान्दा ।

दुध पिलाई पालेकीथेँ उस्को जीवन बाँचोस् भनी
तर बिष् पो ओकल्यो नि मैले मान्छे भनी जान्दा ।

बाँचेथ्यौ संसारलाई प्रतिभाले हँसाएर
रुँदैछौ आज तिमी आफ्नै आँखा रसाएर ।

जीवन सँगिनीको बिछोड त असह्य भो
त्यसैले हिक्का छाड्यौ अँश्रुधारा खसाएर ।

संसार यस्तै नै छ एकदिन छुट्नै पर्छ
तिमीले हाँस्नु अब खुशी मनमा टँसाएर ।

नयाँ पालुवा रुपी
शैशवकाल लिएर आयौ
नयाँ बर्ष,
धन्य छ तिम्रो आगमन
बिगतमा झैँ तिमी
रगतको अक्षर बनेर नलेखिनु
हर नेपालीको मनभित्रको
आक्रोश र हिँशा बनेर
तिमी नमात्तिनु ।

अन्तराष्ट्रिय नेपाली साहित्य समाज (अनेसास) कोलोराडो च्याप्टरद्वारा फेब्रुवरी १२ तारिख शनिबारको दिन सरस्वती पूजा सम्पन्न भयो ।

भन्छन् सबै प्रेम दिवस संघारमा आयो रे
एकार्काको मुटु बिच प्रेमको शित छायो रे ।

युगल् जोडी जताततै प्रेमिल् गीत सुन्दैछन्
अधरको चुम्बन् छाडी मनले माया लायो रे ।

बासनात्मक माया हैन ज्यानै दिन राजी छन्
दुई मुटु एकै मानी एकार्कामा चाह्यो रे ।

नगर अब जातको कुरा जमाना अर्को छ
छुवाछूत् जति गर्दछौ तिमी सहन चर्को छ ।

धर्तीको धुलो म जूनको बयान के गरौं
मोतीको अघि त्यो सुनको बयान के गरौं ?

हराइसकें ती खैंचडी, मादल, बिनायो
पुराना सबै नै धुनको बयान के गरौं ?

खोजेको जस्तै भो नशालु मायालु मुहार
नसकी अब लौ! उनको बयान के गरौं ?

धेरै समयपछिको कोलोराडो बसाइमा धेरै तिता मीठा अनुभवहरूसँग पौंठेजोरी खेलियो । कुनै पल आफन्त, साथीभाइ र प्रियजन अनि आफ्नो देश गुमाउनु परेकोमा मनलाई अमिलो पनि पारियो । यो सबै प्रवासी मनले भोग्नुपर्ने पीडा हो । यस्तै अमिलो पनलाई स्वादिलो बनाउन हामी कहिलेकाहीं आफू नजिक भएका साथीभाइ, आफन्तलाई भेटघाट गरेर मनलाई हल्का बनाउने प्रयत्न पनि गर्छौं । यस्तै क्रममा हामीले पनि आफूलाई केही परिवर्तन गर्न वा एकोहोरो जीवन भोगाइबाट अलिक पृथक बन्न क्यालिफोर्निया जाने साइत जुरायौं । जहाँ हाम्रा दौंतरीहरू छन र उनीहरू बालखकालदेखिका साथीहरू हुन । हामी सबै बच्चादेखि सँगै खेलेका, खाएका, हिँडेकाहरू हौं । उनीहरूलाई भेट्ने अभिलाषा लिएर हामीले डिसेम्बर ३,२०१० को हवाइ टिकेट काट्यौं । पहिलो सल्लाहानुसार त हामी दुई बुढा बुढी मात्र जाने तयारीमा थियौं । तर भाग्यवस दुई छोरीहरू पनि हामीसँगै जाने भए। डिसेम्बर ३ तारिखको दिन आयो । हामी साँझको जहाजमा चड्यौं । क्यालिफोर्निया पुग्दा रातिको १० बजी सकेको थियो । हामीलाई लिन कृष्ण मिश्र दाजु र शान्तिराम दाजु आउनु भएको रहेछ । धेरै बर्षपछिको भेट्घाट्मा हामी खुबै रमायौँ । दुवै जनाले मेरो घरमा जाने भन्ने ढिप्पी गर्दा गर्दै आखिरमा कृष्ण दाजुकोमा अडियौं । कृष्ण दाजु र शान्तिराम दाजु मभन्दा सिनियर नै भए पनि हामी ६/७ कक्षादेखिको सहपाठी हौं । जस्ले मलाई माया गरेर “कान्छी” भन्नुहुन्छ । वहाँहरू मेरो श्रीमानका एकै थालमा खाने साथीहरू पनि हुनुहुन्छ । धेरै समयपछिको भेट्घाटले हामीमा छुट्टै रौनकता ल्याइदियो । हामी रातभर पुराना कुराहरूलाई सम्झेर हाँस्दै बस्यौँ । तर अफ्सोच!गफको सुरमा मैले त खाना र औषधी खान नै बिर्सेंछु । बस मलाई यत्ति थाहा छ । हामी रातिसम्म गफ गरेको ।

अब म के भनौं ? बिहान भएछ । मेरो श्रीमानलाई चाहिं शान्तिराम दाजुले घुमाउन लैजानु भएछ । म र छोरीहरू चाहिं अर्कै ठाउँ जान तयार हुँदैथियौं रे । त्यो पनि मलाई हेक्का छैन । म र सानी छोरी बाथरूममा थियौं रे । छोरी कपाल नुहाउँदै थिइन रे । म भने ऐनामा हेर्दै मेकअप गर्दै छोरीसँग गफ गर्दै थिएँ रे । गफ गर्दा गर्दै मेरो आवाज बदलियो रे । तर पनि छोरी आफ्नो कपाल पखाल्ने धुनमा नै थिइन रे । केही पलपछि म मौन बनें रे। अचानक म मौन बन्दा छोरीलाई शक भएछ र यसो म पट्टी फर्केर हेर्दा त म सिन्कमा टाउको अडाएर लत्रिरहेकी रैछु रे ।

मौनताभित्र हराए सरी भयो नि जिन्दगी
आफैंमा पनि डराए सरी भयो नि जिन्दगी ।

सुन्यता भित्रै छाउँथ्यो हरे! मनको मौनता
अनायस फेरि कराए सरी भयो नि जिन्दगी ।

आशाको झिनो लहरा तान्दै बाँचेथ्यो यो तन
अन्यत्र टाढा सराए सरी भयो नि जिन्दगी ।

एक्लो यो मन एकान्त पन कहिले सम्म हो ?
उराठ बाग चराए सरी भयो नि जिन्दगी ।

साहसको आसुँ झार्न सिकायौ अनुराधा तिमीले
राहतको पुल तार्न सिकायौ अनुराधा तिमीले ।

ममत्वको भिक्षा बाँड्न लगाई मनबाटै यसरी
कलेजीको माया सार्न सिकायौ अनुराधा तिमीले ।

हिंडेकीथ्यौ कछुवाको चालमा गन्तब्यमा पुग्न नै
कहिल्यै नि हुन्न हार्न सिकायौ अनुराधा तिमीले ।

नारीहरू बन्दछन् नि अति नै कोमल र कम्जोर
मनलाई हुन्न मार्न सिकायौ अनुराधा तिमीले ।

नव गीतकार मणिराज बस्नेतद्वारा लिखित तथा प्रस्तुत गीति-एल्बम “फाटेको मन ” नेपालका हरेक बजारमा आउने तयारीमा छ । पृथक आवाजका धनी गायक शिव परियारले संगीत बद्ध गरेको यो एल्बममा बिभिन्न नयाँ पुराना गायकहरू लगायत शिव आफैंले पनि स्वर दिएका छन । गीतहरू प्राय:भावुक छन । गीतकार स्वयं परदेशमा रहेर परदेशको पीडा भोग्नु परेको कारणले यो एल्बममा प्राय गीतका शब्दहरू परदेशको भोगाइ, आफन्तसँगको बिछोडका घातहरू पोखिएको छ ।

एल्बमको शीर्ष गीत “फाटेको मन” शब्दमा संगीतकार स्वयंले स्वर दिएका छन । यो गीतको शब्द धोका, पीडा, र विह्वलताले सजिएको छ । शब्द अनुसार गीतको मेलोडीले पनि साथ दिएकै मान्न सकिन्छ । गीतकारको प्रथम प्रयास भएकोले कतिपय कमी कमजोरीमा चुक्नु पनि स्वभाविक हो । त्यस्तै गेरेर दोश्रो गीत “हरेक साँझ तिम्रो यादले सताउँछ यहाँ मलाई” शब्द पनि आफन्त या आफ्नी प्रियसीको सम्झनामा रचिएको आभाष हुन्छ । उक्त गीतमा पनि शिवकै आवाज सजिएको छ । एउटै संगीतकारको संगीत भएको कारणले होला पहिलो र दोश्रो गीतका धुन झन्डै एउटै र निरश नै सुनिन्छन ।

तेश्रो गीत भने अलिकति असहज झैँ लाग्दछ । शब्द पनि मीठो छ । धमेन्द्र सेवानको आवाजमा जादु त छँदैछ । तर एउटा सही समीक्षकको आँखाले हेर्ने हो भने गीतको शब्द भावले सबै स्वदेशी मनहरू बिदेश भासिएको गुनासो गरेको छ भने । गीतको लयले भने खुशी ब्यक्त गरेर खुशीयालीमा रमाउँदै गाएको आभाष हुन्छ । भन्नुको अर्थ संगीत आफ्नो ठाउँमा मीठो छ । शब्दले देशबाट बिदेशिएका युवाहरूप्रति बेदना पोखेको छ तर यी दुई शब्द र लयको तार्तम्य अलिक नमिलेको हो कि जस्तो महसुश हुन्छ । यो लयमा भने शब्द अलिकति जोश, जाँगर भरिएको अर्थात बिदेश छाडेर स्वदेश भित्रिएको खुशीयालीको शब्द भर्दा उत्तम लाग्ने थियो । अनी यो शब्दमा भने संगीत (लय) अलिक मार्मिक, भावुक र स्लो भएको भए गीत र संगीत अझ अब्बल दर्जाको हुने थियो ।

सधैंभरि, मुस्काउने, कस्तो मीठो, बानी ?
देख्दा लाग्छ, बैंशालु छौ, यथार्थमा, सानी ।

सरल छौ, सहज छौ, साँच्चै शालिन्, पनि
झुकाउँछौ, सधैं शिर, सारा आज्ञा, मानी ।

सुकुमारी, सुवासिली, लज्जावती, छौ नि
प्रकृतिले, सजाएकी, सौन्दर्यकी, रानी ।

रूप हेर्दा, लाग्छ यस्तो, गर्छौ धेरै, शृंगार्
ईश्वरको, बरदान् पाकी, लक्षिणकी, खानी ।

भन्दछन् सबै संघारमा दशैँ आयो सुन
बिहानी बनी खुशीयाली कति छायो सुन ।

चाडबाड् भनी सबै हेर कति खुशी हुन्छन्
दु:खले दिक्क पीडित् मन्ले सुख पायो सुन ।

बसन्त फर्की रनबन कति हर्ष छर्छ
खुशीको गीत कोइलीले मीठो गायो सुन ।

किन तिमी टाढा हुन्छौ ?
मन मेरो चोरी भाग्छौ ?
नजाऊ तिमी मदेखि धेरै टाढा

नजरको बाणले हान्यो कि मलाई ?
मनको मन्त्रले तान्यो कि मलाई ।

बुझ्न नै सकिन आज खै के भनुँ ?
प्रियसी भनेर जान्यो कि मलाई ।

सकिन बुझेर मन नि कहिल्यै
जीवन संगीनी मान्यो कि मलाई ।

शायद असल प्रेमी नै भएर
मनकी प्रेमिका ठान्यो कि मलाई ।