जीवन दाहाल

अचम्मको लाग्थ्यो मलाई मेरा बाको बानी ।

दशैंसँगै हाम्रा लागी नयाँ कपडा घरमा आउँथे तर बाका लागि आउँदैन थिए । अनि आमा गनगनाउनु हुन्थ्यो-“आफुलाइ पनि यसो एकजोर नयाँ लुगा हालेको भा’ हुँदैन थ्यो ? कति लोभ गर्न सकेको ?”

अल्लाहको दरवारमा मृतात्माहरूको लाम थियो । लस्करै उभ्याइएका मृतात्माहरूले पृथ्वीलोकमा गरेका पाप र पुण्यको लेखाजोखा गर्दै सजायँ तथा पुरस्कारको भाग लगाउँदै थिए अल्लाह ।

उनले अँझै पनि अफुलाई मुल्लाह ठानेर लामा-लामा दाह्री पालेको र टाउकामा ठूलो फेटा बाँधेको एउटा मृतात्मालाई नर्कबासको सजायँ तोकेर छेउमा उभ्याएका मात्र के थिए, त्यसैबेला उनको अनुचरले अर्को यौटा मृतात्मा ल्यायो र उनका अघि उभ्यायो ।

“लघुकथा / मन”
जीवन दहाल

“बाबु मलाइ पनि एकपट्क कुरा गराइदेउन तिम्रो फोनाँ”-पशुपति बृद्धाश्रमको प्राङ्गणमा मोबाइलमा कसैसँग कुरा गरिरहेका बेला एउटी बृद्धाले अनुरोध गरिन ।

प्रकृतिमा नाङ्गिएर उभिएका कंकाल रुखहरू
डाली डालीमा मुना पलाउदै छन
आँगनीमा राखिएको निर्जीव गमला
छाती भरी पुरानै बिरुवा उमार्न अभ्यस्त छिन
पश्चिम भएर बहने पवन हिजो आज
पूर्वतिरबाट भएको प्रतित हुन्छ
फगत एउटा मेरो मन अनकन्टारमा त्यतै कतै छट्पटिरहेछ

अब चैं
ईश्वरसँग
कतै
जम्काभेट
भयो भने

लोग्नेले गाडीबाट हजार रुपैयाँ पर्ने पाल निकालेको देखेर सभासदकी स्वास्नीले सोधी–‘लौ यो एउटामात्र पाल बोकेर किन आउँनु भएको ? त्यतिका मानिस घरबार बिहीन भएर बसेका ठाउँमा कति जनालाई बाँड्नु एउटा जाबो पाल ?’

‘बाँड्न ल्याएको हो त ?’–लोग्ने झर्कियो ।

कोही सामान्य पिलपिले प्लाष्टिकलाई पाल बनाएर र कोही त्यतिकै घाम पानी झेल्दै पाँच दिनदेखि धोबीखोलाको किनारमा बिल्लिबाठ भै रहेका भूकम्प पीडितहरूको लर्को हेर्दै चुपचाप अघि बढेका सभासद जसै खोलाको एउटा किनारको लर्के छिचोलेर अर्को किनार पुगे, अर्को किनारपटी उसै गरेर बसिरहेका पीडितहरूमध्येबाट एउटाले सभासदलाई चिनेर करायो–‘सभासदज्यू आउँनु भो सभासद ज्यू’ र उसले सभासदलाई अभिवादन गर्न पनि भ्यायो ।

जाजरकोटको सीमानामा पाईला राख्नासाथ एउटा नयाँ स्वरले मलाई चेतवनी दिदै भन्यो–‘सावधान ! मनुवा, तिम्रो पाईला अनधिकृतरुपले हाम्रो राज्यमा नपरोस् ।’

मलाई अचम्मित बनायो, आजसम्म बिल्कुलै नसुनिएको स्वरले मलाई त्यो पनि मेरै देश भित्र उसको राज्य रहेको चेतावनी दिएकामा । अनि मैले कडा लवजमा सोधे–‘हाम्रो देशको सम्विधानले आफूलाई नेपाली मान्ने, नेपाली भन्ने र नेपाली ठान्ने जो कसैलाई नेपालको जुनसुकै स्थानमा आवत जावत गर्ने, सम्पति खरिद बिक्रि गर्ने र बसोबास गर्न पाउँने स्वतन्त्रता दिएको छ अनि तिमी को हौ ? र मलाई रोक्ने ?’

नेपाल र भारतबीच भएको सन् १९५० को सन्धि अध्ययन गरिरहेका बेलामा मेरो अमेरिकन मित्र गेरी सेफर्ड अकस्मात मेरा घरमाभित्र पस्यो –‘हेलो ऽ मिष्टर ड्याल भन्दै’ अनि मैले घोरिएर पढिरहेको किताबतर्फ नजर लगाउँदै सोध्यो–‘के पढिरहेका छौं यस्तो तनमन लगाएर ?’

‘ए ! तिमीहरूले सुन्यौ ? भोलिदेखि यहाँ यी थोत्रागाडीहरू पार्किङ नगर्नु, यो ठाउँ खाली हुनुपर्छ’–ट्राफिकको हवल्दारले उर्दी लगायो धोवीखोलाको किनारमा मिनिट्रकहरू पार्किङ गरेर कामको पर्खाइमा रहेका ड्राइवरहरूलाई ।

‘हाम्रा गाडीले बाटोमा के अबरोध पुर्याएको छ र सर ?’–एउटा ड्राइवरले कारण जान्न चाह्यो ।

‘आमा, अब हामीहरूले पनि हिन्दी सिक्नु पर्ने भयो नि तपाईले थाहा पाउँनु भो ?’–भरखरै खेल्न गएर फर्किएकी छोरीले आमालाई प्रश्न राखि सप्तरीको सखडा मन्दिरमा माग्न बसेकी आमालाई ।

‘किन र बिटिया ?’–आमाले पनि प्रश्न नै तेस्र्याइ छोरीका सामु ।

‘मेरा घरजग्गाको कर निर्धारण गरिदिनुस् र करफुकुवापत्र पनि बनाइदिनुस् न बहिनी मलाई साह्रै हतार भो, साढे तीन बजेपछि मालपोतमा भएको बैंकको काउण्टर बन्द गरिदिन्छन् अनि हजार पाँचसय नदिए भौचर नै बुझिदिदैनन्’–घरजग्गाको कर निर्धारण गर्न पुगेकी सेवाग्राही महिलाले कर्मचारी महिलालाई अनुरोध गरिन् काठमाण्डौ महानगरपालिकाको ३१ वडा कार्यालयमा ।

“लघुकथा / दशैं”

जीवन ‘पीडित’ दहाल

म दौरा, सुरुवाल, कोट र लिम्बुनी ढाका टोपी लगाएर तयार भएकोमात्र के थिएँ बाहिर निस्कनलाई त्यसैबेला गेरी झुल्कियो गुडमर्निङ म्या…न भन्दै । उ बस्नासाथै मैले उसलाई भनें–‘मिष्टर सेफर्ड आज तिमीलाई अरु समय दिन सक्तिन है, किन कि आज म अति ब्यस्त छु ।’

‘किन र ! म्यान ?’–उसले कारण जान्न चाहे झै ग¥यो र फेरी आफैले उपाय पनि सुझायो–‘तिम्रो जता–जता काम छ त्यतै–त्यतै मलाई पनि लगे भै हाल्यो नि, कामै बिताएर मलाई घुमाउँन लैजाउ त म पनि कहाँ भनौंला र !’

प्रस्तावनाः नेपाली नागरिकहरू तथा नेपालमा बसेबास गरेका बिदेशी नागरिकले आफूले गरेका/नगरेका वा निजको संलग्नता/असंलग्नताबाट शिर्जित कारणले उत्पन्न भएको नकारात्मक परिणामको उत्तरदायित्व बहन गराउने कानून बनाउँन वान्छनीय भएकाले ।

गणतन्त्र नेपालको संविधान सभा–२०६४ घोषणा भएको ….वर्ष सम्ममा पनि संविधानसभाले नेपाल राष्ट्र र नेपाली जनताप्रतिको उत्तरदायित्व न बुझेको, बहन गर्न न खोजेको तथा नसकेकाले राष्ट्र, राष्ट्रियता र जनताप्रति उत्तरदायि सचेत समूहले यो ऐन बनाएकोछ ।

अचम्म भो !

पढ्ने बेलामा कमर्स पढ्ने र समय जति कथा लेखेर बिताउँने अनि स्वास्नी छोराछोरीका स–साना इच्छा र आवश्यकताहरू पनि पुरा गर्न नसक्ने, जो कसैको साहित्य मार्फत बिरोध गर्न र उछितोमात्र काढ्ने म झुत्रे लेखक खै कसका आँखा लागेर हो कुन्नि सर्बोच्च अदालतको न्यायधिस हुन पुगें । त्यो पनि प्रधान न्यायधिस हुने तेश्रो बरियताको ।

अचम्म लाग्दो कुरा नै हो नि, हैन त ?

निकै गर्मी भएकाले एउटा चिसो खाएर केही समयका लागि भए पनि तनको गर्मी मेटाउँनु पर्यो भनेर एउटा चल्तीको किराना पसलमा गएर उभिएँ, मैले सधैंजसो सरसामान खरिद गर्ने गरेको । मजस्ता अरु पनि धेरै मानिसहरू मभन्दा अघि भएकाले केहीबेर मेरो पालो आउँने सम्भावनानै भएन त्यसैले पालो पर्खेर अलि पछिल्तिर उभिन बाध्य हुनपुगें ।

एउटाले पुरुषले भन्यो–‘ए ! भाइ डिडिसि घिउ छ ?’

‘हैन हौ, हामीलाई हेल्थडेष्क राखेर बिदेशबाट आउँने मानिसहरूमा इबोला भए नभएको जाँच्नु र २१ दिनसम्म निगरानीमा त राख्नु भन्यो सरकारले तर हामीले हेल्थडेष्क राखेका यतिका दिनसम्म डाक्टर पठाउँनु त परै जाओस एउटा गतिलो कम्पाउण्डरसम्म पनि पठाएको छैन, के गर्ने होला हँ हामीले ?’–भारततर्फबाट बिदेशी तथा स्वदेशी समेत प्रवेश गर्ने नेपालको नाकामा खटिएको कर्मचारीले चिन्ता व्यक्त गर्दै भन्यो ।

वर्षात शुरु हुनुभन्दा अगावै आएको प्री–मन्सुनबाट पानी परेपछि पलाएका कलिला कलिला घाँस र बोटविरुवाका कलिला मुनाहरूले यथेष्ठरुपमा पेट भरिए पछि एउटी मृगिनी केही क्षण सुस्ताउँन एउटा झ्याम्म परेको रुख मुनी बसी । उसका वथानका अरु सखा–सखी मृग तथा मृगिनीहरू अँझसम्म पनि कलिला र स्वादिला नरम नरम घाँसबाट मुख हटाउँन नसकी चरिरहेका थिए । मृगिनी केहीबेरसम्म डम्म आँखा चिम्लिई र तनक्क खुट्टा तन्काएर पल्टिइरही । बेला बेलामा चलेको मन्द–मन्द गतिको चिसो वायूले उसमा असिम आनन्दको अनुभूति गराइरहेको थियो । भरखरैको एकसे–एक स्वादिला घाँसको भोजन र जंङ्गलको शितल वायू शरिरमा पर्दाका आनन्दमा ऊ त्यसै–त्यसै लठ्ठीइरहेकी थिई ।