तुलसिंह नेपाली

देशै ठप्प भाछ आज,
आन्दोलन को नाममा !
सबै मिली देशको शिर,
उच्च राख्ने ठाम्मा !

मैले जति मॉंया तिमलाई,
कसले पो देला !
बैगुनीले नबुझेरै,
गरिरहिछ्यौ हेला !

एकान्तमा बसी तिमीसँग,
एउटा कुरा बोल्न मन लागकोछ ।
मुटुभित्र परेको पोको,
तिम्रो छेउमा खोल्न मन लागेकोछ।

बाहिरी मुलुक हेर्दा खेरी
हुन्छ खिन्न मन,
मेरो देश् को देखदा हल्त
रुन्छ मन झन् !

मन दिएँ बचन दिएँ
सम्झी तिमीलाई मेरै,
थाप्न छोड्यौ हात तिम्ले
दिनु थियो धेरै !

संसार त्यागी तिम्रो लागि
पागल हुँदा पनि,
ठानिनौ तिम्ले रतिभर
आफ्नो मान्छे भनी !

हिंड्ने बाटो अँधेरै लाग्छ तिम्रो याद आएपछि
सॉंझ गोधुलि सुनसान छा’छ तिम्रो याद आएपछि

दिन त बिते कति कति सायद वर्षौं भयो,
आँखा अँझै रसाइरा’छ तिम्रो याद आएपछि

एउटा गरिब धनी भइहाल्यो भने,
उस्ले सुतेको गुन्दरी बोर्सन्छन् ।
मिठो भात दाल तरकारी पाए,
दुखका दिनको सिस्नो र ढिडो बिर्सन्छन्।

साथीले उन्नति गरी हाल्यो भने,
बचपनको साथीत्व बिर्सन्छन।
माटो, धुलो, लुकी, खेलेको,
अनि साथै हिड डुल गरेको ठाउनै बिर्सन्छन् ।

कसले गर्छ र सॉंचो मायॉं,
आफनो काम पटन पाए पुगिहाल्यो नि !
सातै समुद्र काट्न किन चाहियो र ?
तिर्खाको बेला प्यस मेटन पाए पुगि हल्यो नि !

अॉंशु बनी छता छुल्ल,
पीडा बग्ने भेल
कसै गरी सकिएन भुझ्न,
यो दैवको खेल !

कैले गर्मी कैले वर्षा,
कहिले अति जाडो
जे परे नि सहनै पर्ने,
व्यथा कति सारो !

ओढार मै बास होस झुप्रामा किन,
तर कसैलाई ठगेर महल खोज्दिन म

चाहिंदैन भोग बिलस जे छ त्यही ठिक छ,
कसैलाई लुटेर स्वर्ग खोज्दिन म

सामन्तीका अवशेषहरू
जुर्मुराइरहन्छन
रंगमन्चमा उदार बन्छन्
भित्र खाल्टो खन्छन

हिडने बाटो बार हाल्छन्
चढला शिखर भनी
सभ्यताको खोल ओढेका
नर पिचास बनी

कसुर केनै छ र आॉंखाको,
भन्छ हेर्न मनले
खोजिरन्छ अन्जानैमा,
किन होला तनले

उजेलो मुहार पातलो शरीर,
अनि लामो केश
मोहनी मुक्त गाजलु ऑंखा,
लठ्ठै पार्ने झन् त

पलाइरा’का मुनाहरू,
सुसाइरा’का खरे
शीतल हावा चिसो पानी,
मलाई खोज्दै छन् रे।

ऐंसेलु र काफल चुत्रो,
टम्म पाक्दै छन् रे
टिप्न जाने मान्छेसँग,
सोघ्ने गर्दै छन् रे ।

सडकको पेटीमा एउटा बालक सुतेको छ,
हजरौंका हुल त्यहाबाटै छुटेको छ,
तर फर्की हेर्ने कोही छैन्
सायद त्यहॉं कुकूर सुतेको भए,
कसैले न कसैले हेर्थ्यो होला

तिमी कति बैगुनी रहिछ्यौ, बल्ल बुझे अहिले
तैपनि दिन्न तिमीलाई, दोष सबै मैले

बुझाइ केही गल्ती मेरा, अनि चाल तिम्रो त्यस्तै
आफ्नै मान्छे जस्तै बन्ने, चलन रहिछ तिम्रो त्यस्तै

उठ जनता जागौ अब, सुत्यौ हामी धेरै
अदृश्य खेलहरू भैराख्या छन् धेरै

छिनिदै रहेछ यहाँ, तिम्रो हाम्रो हक
रित्तिदै रहेछ यहाँ, भण्डारहरू सब

ठाउँ नहुदा मन बिसाउने, एक्लो पनले छायो
हावासँग पात बन, उडौ उडौ लायो

कालो बादल निलो आकास, अनि धर्ती बीचको चाप
ऋतुसँगै सेलाउदो रहेछ, छाती भित्रको राप

सुन्दै खेरी बिरक्तिन्छ, सारंगीको धुन्
हेर्दा पनि उराठ लाग्छ, आज भोलि जुन

छाती सार चिरिँदा नि, सक्या छैन रून
आत्मा जल्दा शरीर भष्म, नहुने भो किन

कसरी देखाऊँ मूटुको माय,
तिमीलाई खोली मैले सानु
बुझ्दिनै तिम्ले जति भने,
मुखले बोली मैले सानु

नआउने भए सम्झना तिम्रो,
बह पोख्ने थिइन सानु
नबोल्ने तिम्रो तस्बीरसँग
माया जोख्ने थिइन सानु