Deep Raj Sharma

साधारण किसानको घरमा उसले जन्म लियो । उसले मात्र होईन धेरैले जन्म लिए! अरु ता सब मिहिनती थिए, ऊ भनें अल्छी । गफ ठुला-ठुला जोत्दथ्यो, काम-माटोको यौटा ठेला समेत उठाउने चेष्टा उसले कहिले गरेन । बिस्तारै समयले उसलाई ठुलो बनाउदैं लग्यो । उसका हत्केलाहरु ठुला भए, उदर ठुलो भयो, ललाट ठुलो भयो, शरीरका सबै अङ्ग ठुला भए, सिवाय मगज । उसको मगज सानोको सानो नै रह्यो । बुवा-आमा दिनभरी कुटो-कुदाली गरेर आउँछन्, ऊ भने वनतिर डुल्छ, आवाराहरुसँग गुच्चा खेल्छ, तरुणीहरुलाई जिस्क्याउँछ, बुवाको गोजीबाट दुई-चार पैसा चोरेर चुरुट पिउँछ, बेला-बेला घर्तिनी दिदीकहाँ गएर जाँड्-रक्सी पनि पिउँछ । समाजमा घुलमेल बढाउँदै जाँदा उसले जुवा खेल्न पनि सिक्यो, मुझराहरुमा मन बहलाउने तवरहरु पनि सिक्यो ।

“अँध्यारो रातमा हेडलाईट बालेर राजमार्गऊपर तीव्र गतिमा गाडी त सबैले कुदाउँछन साथी”, उसले भन्यो,”म भिन्दै किसिमको मान्छे हूँ, मलाई हेडलाईट चाहिंदैन । म जुनकिरीकै प्रकाश मात्र भएपनि ६० मील प्रति घन्टाको रफ्तारले गाडी हाँक्न सक्दछु…. ।”
ऊ भनिरहेथ्यो, म सुनिरहेथें; ऊ सुनिरहेथ्यो, म भनिरहेथें। उसको नाम बबूलनाथ हो । मेरो पुरानो मित्र, भनूँ भनें दुख- सुखको मित्र हो ऊ । ऊ बोल्दछ- जब सन्ध्या हुन्छ; बोलिरहन्छ रात नबितुन्जेल । अर्धपागल जस्तो, कता-कता नेपाली देवदासको झझल्को उसभित्र देख्न सकिन्छ ।

नेपाल सुन्दर, शान्त, विशाल । आफ्नो मुलुकको परिभाषा गर्न महाकविका यी शब्द मैंले चोर्नै पर्योप, सायद ममा यति साहस छैन कि यस पवित्र धराको व्याख्या मैंले गर्न सकूँ । जीवनको २५ बसन्त पार गरिसक्दा ममा व्यग्र चिन्ता व्याप्त भयो, मगज रन्थनियो । मगज रन्थनिनु स्वाभाविक कुरा हो किनकि साथीहरू प्रगति गरिरहेछन्, म अवनति । म आफ्नो मगजलाई रन्थनिएको देख्न सक्तीन । म मगज-मन्थनका लागि डुल्न चाहन्थे । साउन माह थियो । मेघहरू गड्याङ्ग-गुडुङ्ग गर्दै थिए । इन्द्रदेव पृथ्वीवासीका निम्ति उदार भएका थिए । कोठाको झ्यालबाट पानीको एक बाछिटोले मेरो निद्रा भङ्ग गर्यो र म एक बेनाम, गन्तब्यविहिन यात्राका लागि हानिएँ ।

सोचेथें, एकदिन म पनि स्नातक उत्तीर्ण भएर त्यो सुन्धारानेरको धरहरा चढौला । स्नातक उत्तीर्ण भएपछि मसँग पनि त हुने छ एउटा जागिर, एउटा गलफ्र्याण्ड, काली होस वा गोरी कोई त होली मेरो नि! तर, समय बडो निष्ठुरी बन्यो मेरा लागी । म स्नातक उत्तीर्ण भएँ, साह्रो खुशी लाग्यो । तर, जागिरले मसँग नाता तोड्यो, कालीले नि मसँग नाता तोडी । म एक्लो भएँ । कति रहर थिए मनभित्र ! उत्तीर्ण भएर कालीसित, काठमाण्डौलाई धरहराउपर चढेर नियाल्ने मेरो रहर थियो । त्यो धरहरा सधैं मुस्काइरहन्छ । धरहरा भन्दछ, आऊ मेरो समीप, मेरो बुई चढेर तिमीले हेर ती सुन्दर-सुन्दर दृश्यहरु! तर, कति जटिल बन्यो मेरो मनको यो रहर!

नाच्न थाले मुना नयाँ
नाच्न थाले पालुवा !
के भन्दछ यो पवन ?
के भन्दछ यो गगन ?
हेर, त्यो बसन्तको आगमन!
तिमीलाई प्रत्एक खुशी मिलोस्
लामो जिन्दगी मिलोस्
भन्दछ यो मौसम –
स्वागतम् ।

आज कुरा गरौ- logicका । लजिकले महत्वपुर्ण भूमिका निर्वाह गर्छ जीवनमा । ऊ हेर्नोस variablesहरू कुदिरहेछन – थापाथली चोक वरपर । आखिर किन त ? किनकि logicको अभावमा ती variablesहरूले आफ्नो अस्तिव गुमाउनु परिरहेको छ । कुन variableलाई मन हुँदैन र! कि उसको जीवनमा पनि बजनदार valueथपिओस भनेर ? सबैलाई हुन्छ । कति local variableहरू छन, कति global variableहरू छन यहाँ । local भउन, global भउन जे सुकै भउन ; आखिर ती सबै variableहरू को उद्देश्य त एउटै न हो-value स्टोर गर्ने! हिजो राति मैले कृष्णजीलाई देखे सपनीमा । उनी भन्थे -“बाबु घोर कलियुग आयो ऐले; तिमीबाट स्वार्थी variableहरूले तिम्रो value खोसेर लग्न सक्दछन्! सचेत रहनु!!”

दुई दिनको यो जिन्दगानी,
भ्रम, धोका र चालबाजी को खानी
यस कलियुगका आऊ बनौं रत्न हामी
साटौं चोखो पिरती ।
न देखेको, न लेखेको ,न सुनेको
सुनाएर जाऊ हामीले प्रेमको एक कहाँनी ।

फक्रिन्छन फूलहरु, फक्री ओईली झर्छन
एक हुन्छन मुटुहरु, एक भई टाढिन्छन
भोली रहन्छ रहँदैन, यो मौसम प्रेमको
भोली रोकिन्छ रोकिँदैन, बहार यो बसन्तको
आऊ बिताईदिऊँ प्रेममैं, चार क्षण यस प्रभातको ।
डाँडामाथी विचरित छन मेघहरु
पुष्पको हृदयभित्र चिसा चिसा ज्वालहरु!
मुटु चाहनाले परिपुर्ण, चाहनाले परिपुर्ण यो रात
अधरहरुबीच थिचिएको, मीठो त्यो एक बात
आऊ गरिदिऊँ वैंश यो आज, एक-अर्कालाई समर्पित !

गाऊँ सुन्दर छ, सरल छ, स्पष्ट छ- पौषको कुनै दिनझैं – मन चिस्सिएका अवश्य छन तर त्यो चिसोपनलाई कुहिरोले ढाक्न सकेको छैन; भित्र-भित्रै, त्यो मानिषहरुबीचको चिसोपनलाई – झन झन चिसो हुनबाट कसैले जोगाएको छ भनें, त्यो हो लोकसेवा!

कुरा यो लोकभन्दा धेरै परको हो, तर कुरा भनें यही लोकसँग सम्बन्धित नै हो । एक जना प्रोफेसर हुनुहुन्थ्यो – त्रिलोकभन्दा बाहिर । उहाँको पहुँच अनन्तसम्म थियो, हामी अझै पनि उनलाई सम्झिन्छौ- तपाई शिवजी भन्नुहुन्छ उहाँलाई, तर म अल्झिएकोको गाँठो फुकाएर शिवजीको वास्तविकता ऊजागर गर्दै छु आज, यहाँ । शिवजी कुनै देवता होइनन् । उसो त धेरै जना मसँग रिसाउलान – शिवजीलाई यस्तो आक्षेप लगाउँदा । तर कुरा भनें म यथार्थ नै गर्दै छु । शिवजी यौटा प्रोफेसर हुन । लास्टै साईको प्रोफेसर एक शिवजी हुनुहुन्थ्यो । भाङ, धतुर खाएर अनाप – सनाप प्रोजेक्ट गर्न ब्रह्मा र बिष्णुलाई उहाँ लगाउनुहुन्थ्यो । बिचरा ब्रह्माको जवानीमैं दारी फुलेर सेतो हुन पुग्यो । बिष्णुजी भने ह्यान्ड्सम नै हुनुहुन्थ्यो । नानीहरू ज्यान लुटाउँथे बिष्णुजी ऊपर । ब्रह्मा – Computer Scientist र बिष्णु – Electronics Engineer हुनुहुन्थ्यो ।

मातहरू हजारौं भएपनि
तिमी मरेका छैनौं ।
यो समाज साह्रो सभ्य छ अरे !
तिमी पनि त साथी,
असभ्य भएका छैनौं ।

‘ए ठुलीमा भैंसी ब्यायो रे नि हिजो! ‘- बाल्यकालको कुनै दिन मैंले आफ्नो ठुलीमासँग प्रफुल्लित हुँदै यो वाक्य भन्या थिएँ । भैंसी ब्याउनु यौटा किसानको लागि ठुलो सन्तोसको कुरा हुन्छ । भैंसी यौटा सदस्य सरोह हुन्छ कृषकको परिवारमा । मलाई स्मरण छ, मैंले मेरो घरको यौटा गोरु मर्दा दुई छाक नुन बारेको कुरा । अनि त्यो दिन जब ठुलीमा कहाँ भैंसी ब्यायो र मेरो बाल्यकालको एक चाहना – उसको नवप्राणी शिशुसित खेल्ने- जुर्मुरिएर उजागर हुन थाल्यो, तब मैंले आफ्ना पग रोक्न सकिन । म एक उत्सुकता बोकेर गोठतर्फ बढें । तर, गोठमा माउ एक्लो थिई, उसको भरखर जन्मेको शिशु देखा परेन । मलाई आश्चर्य भयो । ‘कहाँ गयो होला त्यो सानो प्राणी ? कतै राती वनबाट कुनै बाघ आएर उसलाई आफ्नो आहार बनाएर त गएन ?’- मनभित्र कौतुहलका अनेक प्रश्नहरू उप्जिए ।

ए रक्सीका निर्माता,
तिमी असल वैज्ञानिक
पिएर जब हुन्छु म चुर
हराउँछन सारा त्रास,
ती त्रास अनन्त
त्रास – एटमको

१
१९६० इस्वी तीरको कुरा हो यो! कमलाकान्तले जीवनका अन्तिम चन्द साँसहरु लिईरहेका थिए । उनी ओच्छ्यानमा र् याल चुहाउदैं आफ्नो जेष्ठ पुत्र- खुमलनाथलाई जीवनका तमाम उकाली ओरालीहरुबारे बताईरहेका थिए । यत्तिकैमा आत्मा शरीरबाट चुड्ला – चुड्ला झै भयो । घरका सारा जहाँनहरुले गङ्गाजल खोज्न थाले; आमा ईश्वरीदेवीका परेली भिजे ।

.(२०६७/०८/१८)

मलाई ऐले अत्यन्त नै रिस उठिरहेछ । मगज तातिएको छ, शिरमा रहेका शूक्ष्म कोशिकाहरु फुत्त – फुत्त उफ्री रहेछन । शिरका नशा अत्यन्तै जटिलविधि फडफडाईरहेछन । म चिसो पानी खाने गर्दछु रिस उठ्या बेला । ऐले मौसम तेसै चिसो छ, चिसो पानीले झन -झन कष्ट दिने छ । त्यसकारण म चिसो पानी पिउँदिन । क्रोधित अवस्थामा म बौलाहा हुन पुग्दछु । बौलाहे पछी म मानव रहदिँन । मेरो शरिरबाट मानवता मर्दछ, मेरो शिरमा अदृश्य सिंग पलाउँदछन । म उद्घोश गर्दछु चहुदिशामा आफ्नो क्रोधका स-साना ज्वाल । बारीको भित्तामा प्रहार गरिरहेको- जुध्न न पाएर मुर्मुरिएको कुनै गोरु झैं, म कोठामा भित्ताहरुलाई ताकेर मुठ्ठी कस्दछु र जबरन प्रहार गर्दछु । तब,

एक जमाना थियो जब गुरु द्रोणाचार्यले अर्जुनलाई महाभारतको युद्ध हुनु भन्दा पुर्व आगाज गरेका थिए – “हे अर्जुन ! यदि तिम्रो बाणले मेरो छाती चिरेन भनें म तिम्रो गुरुदक्षिणा फिर्ता गर्ने छु! ”

आजकाल जमाना परिवर्तित भएछ, TU ले गुरुदक्षिणा वृद्धि गर्दछ, विद्यार्थी गुरुदक्षिणा वृद्धि फिर्ता गर्नु पर्छ भनेर आन्दोलनमा उतरिन्छन । त्यो जमाना थियो जब गुरुले गुरुदक्षिणा फिर्ता गर्ने कुरा गर्दा शिष्यलाई लज्जाबोध हुन्थ्यो । तर, आज त्यस्तो कुरा हुँदा विद्यार्थी प्रफुल्लित हुन्छन ।

नयाँ एक युग आओस यस लोकमा
शान्ति जहाँ छाओस्
न देखुन स्वप्न पुग्ने नवलोकमा
राज गरुन ईशका दूतहरू
ध्वस्त भउन चपलहरू

मन अनौंठो मानिसको,
खोक्रो खोक्रो !
एकाबिहानै कता कता बल्झिएको,
त्रास मुटुभित्र पसेको!
यत्रो यस संसारमा किन –
मन मात्र अनौंठो मानिसको ?