गीता थापा (दोषी)

-१-
चौतारीबाट
वरको रुख ढल्दा
चराको आँसु

-२-
सम्पूर्णतामा
अपूर्णताको राँग
नेपाली माझ

रातभरि पानी परेर बिहान सिनित्तै उघ्रिएको त्यो नीलो आकाश । आँखै नहटाइकन हेरिरहुँ जस्तो छ । तर केही दिन यता भने म मनमनै अनेक किसिमका उल्झनमा परेकी छु । देशको काल, परिस्थितिले घरको आर्थिक अवस्थामै प्रश्न चिन्ह उभिएको छ । म बार्दलीमा बसेर ती गमलामा निस्फिक्री फुलेका फूल सुम्सुम्याउँछु । कति सुन्दर छन् ती । सा-साना गमलामा पनि सहजै मुस्कुराउन सक्छन् ।

तर मान्छे भने जति सुन्यबाट उठेर माथि पुग्छ उति पिँजडामा थुनिएर निस्सासिएको महसुस गर्छ आफूलाई । म द्विविधामा मौन हुँदै टुलु-टुलु तीनै फूलहरूमा एकोहोरिन्छु । तल बाटोमा मान्छेको चहल पहल आज निक्कै बढेको छ । साँझको किनमेल गर्ने र स्कूलबाट घर फर्किने विद्यार्थीहरूको लर्को छुटेको छ ।

एक्कासि पल्लो बार्दलीबाट सविताका आवाज मेरा कानमा ठोकिन्छन्, “ए,शिला के हेरेर त्यसरी टोलाइरहेकी ?”

त्यो आवाजसँगै मेरो मौनता भंग हुन्छ । म मुन्टो उठाएर सवितातिर फर्किन्छु । मेरो यो उदास मुहारमा उसका आवाजले हाँसो पोत्छन् । सहज हुन्छु – होइन । हेर्न यहाँ गमलाका फूल हिजो रातभरिको पानीले चुटेर ओइलिएछन । यीनैलाई टेको दिएर उठाएकी ।

म नेपाली हुँ मेरो पनि आफ्नै गाउँ छ,
सगरमाथाले चिनिएको उच्च नाउँ छ

हेर्दा मन्त्रमुग्ध बनाउने मनोरम दृश्य
बुद्धको जन्मथलो घुम्नै पर्ने त्यो ठाउँ छ

आँखामा राख्दा पनि नबिझाउने नेपाल
तर निर्धो बाँच्न गाह्रो बजारको भाउ छ

१
जहाँ छ रस
त्यहाँनै घुम्छ मौरी
महको लागि

२
सुख सुविधा
मान्छेहरूका लागि
रोगको घर

मेरो माया जूनी-जूनी मेरै उनलाई
सत्य सत्य धरो धर्मे देवता छूनेलाई

उन्को मेरो पहिलो भेटमा जूनतारा हाँस्थें
पंक्षि पनि गुनगुननाउदै डाली-डाली नाच्थें

“गुहार …..! मलाई बचाउनुस् !” मङ्गलेको घरबाट आज पनि फेरि एक तमासको चिच्याहट, साइँली बज्यैको कानमा आएर ठोकिन्छ । साइँली बज्यै फुकेको पटुकाको फेर कम्मरमा समेट्दै हतार-हतार दुगुरेर मङगलेको घरमा पुग्छिन् । यता भोकाएको झोकमा मङ्गलेले मङ्गलीलाई यति खेरसम्म भात नपकाएको भनेर बेस्सरी भकुर्दै हुन्छ।

मङ्गलीलाई अन्धाधुन्द भकुरिरहेका मङगलेका हात समात्दै साइँली बज्यै, आक्रोस ब्यक्त गर्छिन्, “(हन ए) मङ्गलेका जोइ-पोइ मोरा-मोरी हो ! के तमास गरेका हँ ? तिमीहरूले यो रातोदिन शत्रु, हँसाएर ।”

साइँली बज्यैको आवाज सुन्ने बित्तिकै मङ्गलेकी स्वास्नी मङ्गली झन डाँको छोडेर रुन्छे, साइँली बज्यैको पाखुरामा मुन्टो राखेर ।

त्यसपछि साइँली बज्यै मङ्गलेतिर जाइलाग्छिन – “तँ स्वास्नी कुटुवा मोरा । तँलाईं अलिकतिपनि लाज सर्म छैन् ?”

साइँली बज्यैको मुखको गाली खाएर कालो र निलो मुख लगाएर भोकले लखतरान भएको मङ्गले भक्भकाउँदै बोल्छ – “तिमीनै भन त साइँली बज्यै म बिहानभरि मुखियाको खेतमा हलो जोतेर आएको, त्यो त तिमीलाई थाहानै छ । यो मङ्गलीले म भोकले लखतरान भएर आउँछ भन्ने जान्दाजान्दैपनि अहिलेसम्म चुलोमा आगोसम्म जोडेकी छैन् ! अनि रिस उठ्दैन ?”

अपरिचितको भीडमा
परिचय दिंदै आफैँ उदाङ्गिएर
बेचिरहेछु श्रम पराईभूमिमा,
किनकि मैले पनि
अरुजस्तै आफ्नो भाग्य
आफैँ कोर्नु सक्नु पर्ने छ
आत्मानिर्भर भएर,
यो कहालीलाग्दो
उमेर पचाउँनु छ,

सत्ता जित्न पाए बिकास गर्छु भन्थ्यौ पहिले तिमी
देश यो हालतमा पुर्‍याइ चुप’चाप अहिले तिमी

सुस्त छन् चल्ने पाइँला छेपारोले झैं रंग फेरि
ठूला-ठूला भाषण ठोक्ने गर्छौ,अझैँ जहिले तिमी

शायद भाग्य लेख्ने मसी कालो परेछ
लज्जा छोप्न मागेको त टालो परेछ

मिल्ने भए फेर्थे बरु भाग्यलाई पनि
फेर्नै भनी खोजेको त जालो परेछ

दर्ह्यो भाग्य हुनेलाई हाँसो र खुशी
मेरो भागमा बेखुशीको पालो परेछ

बेलैमा सचेत नभएँ!नत्रपछि थाप्लोमा हात लगाएर रुनसिवाए कुनै बिकल्प हुदैन् हाम्रो अगाडि।

अभावै-अभावको
तितो अनुभूती बोकी सन्त
मायाको घरको संघार नांघेर
फेरी भित्रियो दसैं!

रातो रंगमा एक
पसर चामल झिँकेर
रंग्याउँछे सन्त माया
दसैंलाई स्वागत गर्नको
लागि!”

आफ्नो देश भन्दा बाहिर गएपछि थाहा हुदोरहेछ देशको माया कति लाग्छ भनेर ।’मुटुभरि गाउँघरको माया साँचेर घरपरिवारहरुको लागि अभाव खट्किनु भन्दा अगावै खर्चवर्चको जोहो, बिदेश बसेर कमाउँनेहरुको कर्तब्य र जिम्मे

पाँच बर्ष अघि काठमान्डौ पसेको अन्तरे आज आउला भोलि आउँला भन्दभन्दै घर फर्किएन।अन्तरीले भने उसको प्रतिक्षा गरी नै रही । यता अन्तरेले काम केही नपाएर पशुपति छेउमा हात पसारेर माग्न थाल्यो। दिनानुदिन मानसिक तनाबका कारण अन्तरेले आफ्नो चेतना गुमाइसकेको थियो। त्यसैले उसले घरको बाटो भुलेसकेको थियो।

पानी पँधेरो मेलापात जाँदा भेला भएका दिदीबहिनीहरू अन्तरीलाई देख्ने बित्तिकै भन्ने गर्थें, “अन्तरेले शहरमै स्वास्नी ल्याएर मोज-मस्ती गरेको होला, तँ भने यहाँ के दाउरा सुकेको जस्तै सुकेर बस्छेस् है अन्तरी?”

मानव वस्ती देखि केहीपर राखिँएका
माहुरीका घारलाई नियाल्दै!

उत्तरबाट दक्षिण तर्फ बहेको
तातो बतास अनौठो संकेत्
बोकेर सेती सुसाएझैं सुस्त
सुस्त सुसाइरहेको भान हुन्छ

सुतेको हाम्रो चेतनालाई जगाऔं मानव
नित्य सत्कर्ममा आफूलाई लगाऔ मानव

महा-मानव बन्ने कसरी अब सोच्नै पर्छ
खुशीले प्रफुल्ल बनि रिस भगाऔ मानव

जन्मलिएको घर आँगनले बोलाउँदै छ

साता बित्यो अझै पनि दर्किंदैछ झरी बरै
निर्धो रुँझ्दा झरी पनि हाँस्छ दंग परी बरै

भोको पेट भोकै राखी कसेकै हो त्यो पटुकी
शिरमाथि पहिरो खस्दा बाँच्नु कसरी बरै ?

मिलेर ल्याएको गणतन्त्र तन्नेरी भै’सक्यो
निमुखालाई होच्याई नेताको मनपरी बरै

कुण्ठा सहें झर्ने आँसु पिईन त्यस बेला।।
दुख्ने घाऊ दुख्नैँ दिएँ सिईन त्यस बेला।

धेरै आए दया-माया देखाएर समीप।
कसैको नि कठैंबरा लिईन त्यस बेला।।

पीडा बिच्मा सल्किनैरह्यो जीवनको लक्ष्य।
चित्तामाथि यो शरीर खिईन त्यस बेला।।

असार साउनको महिना आकाश घमाइलो भएको छ । एकै छिनमा चुँक-घोप्टाएको जस्तो कालोमैंलो बादल उडेर आकाशबाट बर्षाद हुन बेर लाग्दैनँ । सडक अनि गल्ली-गल्लीमा महिला मुक्तिका नारा घन्किरहेका छन् । नारा र जुलुशले उठाएका मुद्दाप्रति कसैको ध्यान गएको छैन ।

महिला सम्बन्धी कानुन कागजी रूपमा राम्रा बने पनि व्यवहारमा लागु गर्न नसकेकाले महिलाको समस्या जस्ताको तस्तै छ । उनी यस्तै कुराहरूले आफ्नो मनलाई तल्लिन बनाउँदै झ्याल भित्रबाट बाहिरको दृष्य नियाल्दै आफूभित्र फर्किएर हेर्दैछिन् । झ्याल भित्रैबाट संसारलाई अवलोकन गर्नु पर्ने बाध्यतासँग उनी राम्रोसँगले परिचित छिन् । एक बर्षको दुधे बालक छोडेर शहर पसेकी उनी शहर पस्नुको सबैभन्दा प्रमुख कारण गरिबी नै थियो ।

घरमा तीन बीस काटेकी वृद्ध सासूलाई एकसरो आङ ढाक्ने लुगा फेर्दिन नसक्दा कठ्याँग्रिदो पुस माघको ठण्डी काट्न अँगेनासँग कुस्ती खेल्नु पर्ने हुन्थ्यो । उनको नारी मन ती सब कुरा चुप-चाप सहन गर्न सक्दैनथ्यो । त्यसैले उनले कमाउनको लागि शहर पस्ने कुरासँग सम्झौता गरेर सासूलाई दुधे बालक छोडेर उनी घरबाट हिँडेकी थिइन् । उनी घरको संघार नाघेर हिँड्दा सारीको फेर समातेर चिच्च्याई-चिच्च्याई रुँदै “छोडेर नजानु” भनेर छोराले गरेको साङ्केतिक आग्रह बुझेर पनि अबुझ भएर पछाडि फर्केर हेर्दै नहेरिकनबाटो लागेकी थिइन् । भोलिको सुखी भविष्यको कल्पनामा निमग्न भएर ।

मान्छे नहिँडेर आकाशे पुल रोयो
संबिधान नबनेर टाँगेको तुल रोयो

सून्सान भो देश यौवाजति बाहिर
स्याहार नहुँदा बगैंचाको फुल रोयो

होहल्लाको दुनियामा हाहाकार भयो