अल्पबिराम पोखरेली

वाजले डाँफेको शिकार गर्छ, सिंहले गाईको
श्रमिकले श्रमको पूजा गर्छ, बुद्धिजीवीले टाईको
पतित मान्छे सत्ता र सम्पति प्राप्तिका लागि
बंश बिनास गर्छ, आफ्नै दाजु र भाइको ।

मुसाहरू कानूनमा दुलो खनेर भ्रष्टाचारको जालो बुन्छन्
तल माथि भाग पुर्याएर सबलाई आफन्त तुल्याउँछन्
चमत्कारिक छ उनीहरूको कार्य शैली, महाशय
समुहको वफादारलाई निर्णायक तहमा पुर्याउँछन् ।

एक्लै एक्लै बर्बराउन थालेको छु
जसलाई देखे पनि मुर्मुराउन थालेको छु
टाइफायडले मेरो मस्तिष्क विकृत बनाएछ कि
आमा ! कतै म पागल त भइन ?

नयाँ नयाँ जोगीले झैं धेरै खरानी घस्न मन लाग्छ
आजभोलि खोइ कहाँ पाउनु खरानी
आफ्नै घर डढाउन मन लाग्छ
अथवा
चिता दन्केको देखेर खुशीले नाच्न मन लाग्छ
आमा ! कतै म पागल त भइन ?

केटी :-
तिमी गएको देशमा जून पोखिन्छ कि पोखिन्न, साँहिला
दुई मुटुको मिलनमा धड्कन रोकिन्छ कि रोकिन्न साँहिला
हावा नचली पात हल्लिन्न भन्छन् साँच्ची त्यस्तै हो र
सुन चाँदीमा माया पिरती जोखिन्छ कि जोखिन्न साँहिला ।

केटा :-
जून पोखिएको रात तिमीलाई भेट्नआउँदै छु, साँहिली
जून तारा जिस्किएको गीत गज़ल लेख्न आउँदै छु, साँहिली
रातै फुलेको धाइराको वनमा तिमी हुनेछ्यौ म हुनेछु
चखेवा बनेर शित बिन्दुले प्यास मेट्न आउँदै छु, साँहिली ।

तिमीलाई पूज्ने भीडलाई रोक्न बाँध हाल्न सक्दिन म
तिमीलाई भगवान मानेर खुट्टामा छाँद हाल्न सक्दिन म
अन्धविश्वासको भीरबाट गुल्टिने मन छैन मलाई
राम राम त भन्न सकूँला तर काँध हाल्न सक्दिन म

माघे सक्रान्तिको बिहान । मासुको भाग लगाउँदै गरेको नेप्टे साँहिलाको आँगनमा मासु लिनेको भीड थियो । सेवा निबृत जुङ्गे हवल्दार पनि मासु लिन टुप्लुक्क आई पुग्यो र आफ्नो खुँडा कट् जुङ्गा बटार्दै रवाफ्दार स्वरमा भन्यो – “ए नेप्टे ! जुङ्गा हेरेर भाग लगा !”

नेप्टेले आदर पुर्वक भन्यो – “हुन्छ हवल्दार बा !”

“हुँदैन ssss नेप्टे दाइ, हुँदैन । मान्छेको टाउको हेरी भाग लगाऊ,” नेप्टेको वोली भूँईमा खस्न नभ्याउँदै भीडबाट एउटी महिलाको कर्कस स्वर घन्कियो ।

‘देशले रगत मागे मेरो बलि चढाउनु ।’

एस. पी. गोबर्धनको मोबाइल टोन हो यो । मोबाइलको टोन बजेको सुनेर एस. पी. सापले डिस्प्लेमा हेर्नु भो । भी आइ पी नम्बर देखेर एस. पी. सापले भने, “हेल्लो, जय नेपाल सर !”

उताबाट अवाज आयो,”एस. पी. साप ! आज भोलि रुकुममा अराजक तत्वहरूले उत्पात मच्चाइरहेका छन् । त्यो उत्पात मत्थर पार्न सक्ने योग्य र होनाहार अफिसर अरु देखिन । त्यहाँ तपाईंको अत्यन्तै खाँचो छ ।”

१)
बाउसे भन्ने नै नभए कोदाली कहाँ हुन्थ्यो
ओराली भन्ने नै नभए उकाली कहाँ हुन्थ्यो
अब आफै कल्पना गर्नु होस् त मेरो हजुर
मायाँ गर्ने श्रीमती नै नभए ससुराली कहाँ हुन्थ्यो ।

२)
अगाडि पछाडि भीड हुनेको भारी फुर्ति हुन्छ यहाँ
चोर गुण्डाहरूकै सधैं भरि ईच्छा पूर्ति हुन्छ यहाँ
न्यायको लिलाम बढाबढ हुनुमा के आश्चार्य भयो र जब
कुकुर बिरालाको रोटी लुट्ने बाँदर न्याय मूर्ति हुन्छ यहाँ ।

भावहरूको नौनी निकाल्ने मदानी हो, मुक्तक
अक्षरहरूको व्यंजन पकाउने ओदानी हो, मुक्तक
मुक्तकको श्रेष्ठताको कति बयान गरूँ म
चौरासी व्यंजनहरूमा स्वादिष्ट चटनी हो, मुक्तक ।

जुन माटोमा टेके पनि हाम्रो मुटुमा नेपाल छ
हामीले लगाएको टोपीमा सगरमाथा हिमाल छ

स्वदेश छोडी बिदेशिनु हाम्रो रहर होइन
पराई रंगीचंगी हाम्रो मनको शहर होइन
हाम्रो देश नेपालको आफ्नै भाषा भेष छ
हामीलाई प्यारो लाग्ने संस्कृति परिवेश छ

क्या हो नेताज्यू ! खोला तर्यो लौरो बिर्स्यो भने झैं हामीलाई चटक्कै बिर्सने ?

किन के भो र साहुजी ! किन त्यसरी एक्कासी झोक्किनु भो ?

यसो बन्द सन्दको कार्यक्रम पनि ल्याउनु नि नेताज्यू !

ए … मैले बुझें । हुन्छ तपाईंको यो प्रस्ताब माथि विचार हुने छ ।

१)
कोही भन्छन् मुक्तक, तमाखु खाने चिलिम भित्रको आगो हो
कोही भन्छन् मुक्तक, आगोको फूल फुल्ने कविताको हाँगो हो
म भन्छु मुक्तक, समयको पहाड माथि कोढ लागेको बेला
एकै सबल प्रहारले कोढ हुत्याउने पानीको छाँगो हो ।

सागर गहिराइको मुगा हौ कि नारी तिमी
सुनौलो पिंजडाको सुगा हौ कि नारी तिमी

अत्याचारी असिनाले चुटे पनि मुस्कुराउने
काँडामा फुल्ने फूलको थुङ्गा हौ कि नारी तिमी

१)
संस्कृतिको नाममा बिकृतिको क्रम अब छुट्नु पर्छ
समाजको विकासको लागि श्रम अब जुट्नु पर्छ
तिम्रो श्रम शीप र जाँगर नै तिम्रो भगवान हो
पुरातन भगवानको भरोसा गर्ने भ्रम अब टुट्नु पर्छ ।

१)
प्राय मेरो मनको मनसँग सम्वाद हुने गर्छ
यो कुनै वाद होइन सम्वाद निर्विवाद हुने गर्छ
गहिरो पीडा छ यो घायल मन भित्र
त्यही पीडा कविता र मुक्तकमा अनुवाद हुने गर्छ ।