मधुपर्क २०६८ असार

जापानको हाइकु कविताका महारथी मानिएका चार कविहरूमा माचुओ वाशो, मोसा कुसोन, कोवायासी र इस्सापछिका मासाओका शिकि सबभन्दा पछिल्ला र आधुनिक हाइकु कविहरूमा पहिला मानिन्छन् ।

वि.सं. २०६४ सालको कात्तिक एक प्रकारले मेरा लागि यात्राकै लागि समर्पित भएजस्तै भयो । दसैंको ठीक अगिल्तिर गरिएको पूर्वोत्तर भारतको भ्रमणले लाएको काउकुती साम्य हुन नपाउँदै दसैंको टीका थापेर हामीले सुरु गर्‍यौं-पूर्वाञ्चल भारतको असम राज्यको यात्रा ।

नेपाली साहित्यमा अन्य विधाका तुलनामा नाटकको लेखन कमै भएको पाइन्छ । यस क्षेत्रमा महिलाको सक्रियता निकै कम देखिए पनि निराशै हुनुपर्ने स्थिति चाहिँ छैन । हालसम्म प्राप्त जानकारीअनुसार नेपाली एकाङ्की नाटकमा महिलाको प्रवेश राधिका रायाको ‘जीवनको इच्छा’ (भारती, ७/७, सन् १९५४) शीर्षक एकाङ्कीबाट भएको देखिन्छ ।

एक्लो जीवनमा
बाँच्नेहरूको
निराशालाई हेरेँ

शिरीष नफुल्ने याम
पुसको कुनै चिसो अपरान्ह
एक्लो भेट्टाएर बरीलाई
चुम्बन गर्छ सुयोगवीर

दुख्छ मुटु जाँची हेर्दा भन्छन् मलाई केही छैन
मनमा चोट लाग्यो हजुर घाऊ कतै देखिँदैन
टाढा बस्छयौ भनुँ पनि सधैँ आँखा जुधि रा’छ
तर्न खोज्यो सकिँदैन नदी भने बगिरा’छ ।

थाहा छैन कहिलेको हिसाब छोडी गयो
जिन्दगीले टेबलमा किताब छोडी गयो ।

छाडेर गए पनि तिमीले
दुःख लागेन मलाई ।

हाम्रा यी दुइटै हात कर्म गर्न जुटाउँला
हाम्रो देश मिली आफैँ माथि-माथि उठाउँला
नसोचे हुन्छ बैरीले कप्टी पासा लडाउँला
हामी यो देशका लागि ज्यानैसम्म चढाउँला ।

मलाई रङहरूसँग खेल्न
औधि मन पर्छ
रङहरूसँग खेलेर
रङहरूकै समुद्रमा
पौडन मन पर्छ

कहिले रुन्छ कहिले हाँस्छ, कहिले गुन्गुनाउँछ मान्छे
सुख खोज्न कहिले यता, कहिले उता धाउँछ मान्छे ।
सुख सयल मोज भन्नु केवल मृगतृष्णा रे’छ,
मजा खोज्दा-खोज्दै एक दिन, मृत्युलाई पाउँछ मान्छे ।

कुन विषयमा लेख्ने निर्णय गर्न सकिएन
आरम्भ, मध्यान्तर र उपसंहार कस्तो हुन्छ
पहिल्याउन सकिएन

आज कोइली कराएन किन वनभरि
निराशाले छायो होला तिम्रा मनभरि
तारेभीरमा घाम लागे गैरी खेत छायाँ
छातीभरि गहिरियो मायालुको माया

धूवाँका मुस्लाहरूले छोपेका छन् आगोलाई
र बजाउन सकेको छैन आगोले नगरा

आज देश टुक्रिँदैछ, किनार भत्कँदो छ
लोत्तिरहेछन् डाँडा, हिमाल लच्कँदो छ ।।

नयाँ बान्की सजिएर लिपिहरू/ध्वनिहरू
उभिएका छन् गल्छेँडा, चउरहरूमा
पिरो धूवाँको नागबेली लर्को

मान्छेभित्र अझै जङ्गल जीवित छ
र त पाइलैपिच्छे ऊ विभाजित छ ।

भेट्न भनी उसकोमा जान्छु
पुग्छु त्यहाँ तर ऊ हुन्न
मान्छे छन् तर घरमा घर नै