शान्तिराम ढकाल

जनता घोडा हो
घोडचढी शासक हो
मालिक हो
चाबुक दम्भ हो
घोड चढी चाबुक बोक्छ
घोडा माथि चढ्छ
चाबुक ठोक्छ

देश आफू रोएको होइन रुवाइएको हो
कहिले राणाको नाममा रोयो
यो देश कहिले शाहाको नाममा रोयो
कहिले सुखानीमा रोयो
कहिले लम्जुङ्गमा रोयो
कहिले मुक्तिनाथ भएर रोयो
कहिले कृष्णसेन भएर रोयो

आरनमा गाण्डिव हालेर
अर्जुन उमार्दै छु साथी
कृष्णको रथको पाङ्ग्रामा
हल ठोक्तै छु साथी
म बलराम सेक्दै छु ज्वालाहरूमा
दुर्योधनहरू डामेर
दुशासन टेक्दै छु साथी

हिलाम्मे यो पथमा
दलदल बगेको छ
रगत थक्काहरु
पहाड सुमेरु बन्दैछ
गन्तव्य कहाँ टेक्नु
सारै टाढा हुदैछ
हिड्न किन सकिएन
बैशाखी टेकेर अब
खोच्याएर कति हिड्ने
दल दलमा केहि नभए
एउटा कमल फुल्नु पर्ने
तर फुलेन अझै
समयलाई ऐंजेरु पलाएर
जराहरु गाडीएनन किन
सिंहासनमा टासिएको
यो चिप चिप
अन्धो चश्मा कति ओढ्ने
कति गनाउने अझै
घाम लागेन
सुर्य छेकियो
पर खोलामा शंख घण्टा
निरन्तर बझि रहे
खोइ ग्रहण सकिएन अझै
हामि बाच्दैछौँ विभिषण
लंका डढाएर पुच्छरले
खान्डव खोजेर महाभारत
चर्किएको सिकुवामा
आँगन खनेर पुर्दै
पाखा गर्ल्याम्म होला है
तर्सिएर चट्यांग टाउकोमा

बग्रेल्ती इतिहास डोबेर
पात्रोहरू फेरिएका छन्
र
पटक्कै पिच्छे किस्ताका
आन्दोलनहरू पर्वमा पर्म लाएर
होली खेलिदै छन्
किस्ताका आन्दोलनहरू

छुद्र छिमेकी
—————
छिमेकी छुद्र भए पछि
बाच्नै पो गारो भो
जीवन यो लुटिदियो
सास फेर्ने सारो भो
आवेश पोखिदियो घर घरमै
टाल्नै पो बित्याँस भो
छिमेकी छुद्र भए पछि
हाँस्ने पो गारो भो

पानि और जवानी
वाणी त्यो नकचरो भो
आँखा लोभी मन पापी
छेक्ने पो गारो भो
तेल कुवा बन्द छन्
उधिन्न पो अप्ठेरो भो
छिमेकी छुद्र भए पछि
खोक्न पनि गारो भो

डाडु पून्यु चलाउनेको
विचार चैं कप्टेरो भो
बिखण्डनको खाल्डोमा
बन संग्लो पो घनघोर भो
कुर्सि थाम्ने पापीको
प्रभु भक्ती त्यो हजार भो
छिमेकी छुद्र भए पछि
नाच्न पनि गारो भो

ऋषि मनहरु मुखमा
डढेर भित्र कालो भो

कुण्ठाहरू हुन्छन धेरै मनमा
गाँठो परेर बसेका
बसेर सुस्तरी सुर्काउनी
फुकाउनु पर्छ
ठेसहरू – धेरै हिडियो
लागेका छन्
बाटो सम्म्याएर
हिडौला ढुंगाहरू पन्साएर
थाकियो नि त

श्रीचराजी श्रीघैंटाजी जय छन् यहाँ
यी गोविन्देको के काम यो
गर्देऊ बरु इन्काउन्टर
रहन्न लुतो न लुतो कनाई
धेरै किच किच भो
धेरै खिच् खिच् भो
उडाइदेऊ गोबिन्दे अब

खलबली भो खलबली
मनमा खलबली
देशै भरि अरिष्ट भो
मनमा खलबली
भुइँ उचालोको चोटमा
सबै खलबली
धेरै मान्छे सको है

अब तोपको बारूदहरूमा
प्रत्येक मस्तिष्कका सोचहरूमा
यो निलो सगर मुनि
यो हरियो धर्तीमाथि
खेतका प्रत्येक गराहरूमा
बुद्धहरू रोप्नु पर्छ

तिम्रो संवादको निरन्तरतामा
शव्दै पिच्छे बागमती संग्लियो रे
मलाई विश्वास छैन
किनकि तिमी अँझै संग्लिएका छैनौ
त्यसैले बागमती संग्लिदै संग्लिदैन अहिले
हो, तिमी संग्लियौ भने
हिमाल हाँसेर तिम्रो स्वागतमा

अक्षरहरू टेकेर पन्नाको धर्तीमा
कलम कोर्दैछु डोवहरूको
खाटाहरूले पिरोल्छ
मेटिएन त्यो तृष्णा न्यायको

देश चल्न त इमान्दारिताको
बत्ति बालेर खोज्नु पर्छ
स्वभिमानका दरिला छातीहरु
देश अब चल्दै चल्दैन
हे जनता ! तिमि मुक दर्शक भएर !

तपस्याले देश चल्दैन
देश चल्न त लेख्नु पर्छ
ढलेको सुकेको रुखले देश चल्दैन यसरि
देश अब चल्दै चल्दैन !

फेरी ,
भोलिको उज्यालो खोज्न
अब अर्कै सुर्य चाहिन्छ
ओझेल सुर्यास्तले अब
देश चल्दै चल्दैन !

अस्ति ,
बाघ पस्यो गर्जन लिएर सहर
बाँकी बचेन हुङ्कार त्यसको
छाला ओढेर पसेको रहेछ श्याल त्यो
श्यालले देश चल्दै चल्दैन

ओढारबाट निस्कदै छ अजिङ्गर
बेला बेला फुत्त फुत्त …..
बेर्ना मरेको त्यो ब्याडले
अब देश चल्दैन

पराईले पीर गर्नन
पीर गर्ने आफ्नै हुन्छन
त्यही पीरमा माया हुन्छ
पीर दिने आफ्नै हुन्छन
पीर गर्ने पराई हुन्नन्
पीर दिने आफ्नै हुन्छन

देशसँग सोधें
तिमीलाई हाक्ने
सारथी खोइ भनेर
देश हाँस्यो गलल्ल
अचरजमा परें अलमल्ल भएँ
देशले हास्दै भन्यो
सरदार अहिले सुकुलामा हुनहुन्छ

घरवार बिहीन छन्
मेरा सोचहरू
लंगडो खोच्
संसार खोज्दै छन्
अभिष्ट त्यो आकाश कस्ने
यी भुजाहरूमा तागतका
ती भिटामिन गोलि सकिएर
लंगडो खोच्च्याउदै

अलिकति विकासका कुरा गर न
केही निकाशका कुरा गरन
थातवातको ओखतिमुलोको
ओदानमाथिको भरिएको भाँडोको
भाँडो भित्र जाउलोको विश्वास भरेर
भोलि पनि पेट भरिने कुरा गरन
सहजै पढ्न सक्ने कुराहरू
बाटो हिड्दा बाच्न पाउने कुरा गर न

चोट दियौ मुटुभरि
भक्कानेर गीत बन्यो
मुटु साटें माया सम्झी
पराई भै आगो लायौ

पोल्यौ मलाई त्यो आगोले
आफु समेत जलिरह्यौ
मैले जस्तै तिम्ले पनि
पोल्ने आगो तापिरह्यौ

तिमीले पढ्ने इतिहासको किताबमा
लिग लिग कोटको पनि इतिहास छ होला
थाहा भो होला तिमीलाई
त्यो लिगलिग जितेर शाह भएको कथा
राम शाहको कथा पनि पढ्यौ होला
त्यहा लेखिएको होला न्याय नपाए गोर्खा जानु

आकांक्षाहरू असंख्य तारा गनेर
बग्रेल्ती किरिटी भएका छन् महत्वकान्क्षाहरू
आकाशगंगाको सेतो धर्सामा
टलकिन्छन टिलिक्क टिलिक्क भएर
हे प्यारी !

समुद्रपारि प्रशान्त टेकेर
सुमेरु पर्वत शृंखलाहरू हत्केलामा उमारिरहेछु
गन्तव्यका पाइलाहरूमा
कर्कलाको पातका मोतीहरू टिप्दै छु
जिन्दगीका भाग्यहरू
रंगीन पन्जा ओढेर प्यारी!