kbs

बिहानको ठीक सात बजे भनेको तर आठ बजे सहिदगेटबाट एक हप्ताको लागि “नारी कानुनी साक्षरता” तालिमको निम्ति हाम्रो समूह वातानुकूलित सुविधा सम्पन्न विदेश वसमा नगरकोट हुँदै शिवपुरी डाँडातिर लाग्यो ।
हामी हाम्रो देशका पहाडका श्रृङ्खला, खोलानाला, चाँदीजस्ता हिमशिखर आदिका प्रकृतिक सुन्दरताको अवलोकन गर्दै घर-व्यवहारको तनावलाई बिर्सिदै गइरहेका थियौं । दुई-तीन घण्टाको यात्रापछि सुन्दर हरियो पहाड र जङ्गलले हामीलाई स्वागत गरिरहेको ठाउँमा पुग्यौँ ।

दुई महिनादेखि मैले केही लेख्न सकेकी छैन । डायरीका यी रित्ता पृष्ठहरू जति पल्टाउँछु उत्ति मनभित्रको खाली झन् झन् बढ्दै गएजस्तो लाग्छ ।कस्तो खाली हो म आफैं पनि जान्दिन । म दुब्लाइसकें, थूकसित कहिलेकाहीं रगत मिसिएर आउँछ, रातो आँखै तिरमिराउने कालो रगत । मलाई टी.बी. भएको रहेछ । हुन त कहिलेदेखि भएको हो, तर थाहा भएको भने आठ महिना भइसक्यो, तबदेखि यही सेनेटोरियाममा छु ।

केवल एउटा ढुङ्गा बाँकी थियो । आफ्नो भन्नलाई र घर भन्नलाई । ढुङ्गा ?
हो । एउटा विशाल चट्टान भनुँ । पातलो हुँदै भुइँमा गाडिएको थियो । मास्तिर विशाल फिंजिएको त्यो चट्टानको विस्तृत भाग थियो । कथामा वणिर्त शेषनाग झैं ।
उसलाई शेषनागले यसैगरी ढाकेर शिशु कृष्णलाई ओत दिएको कथा थाहा थियो । सोच्न थाली – ‘शेषनागले डस्न पनि सक्दो हो । कृष्ण भएर डसेन । त एउटी यस्ती आइमाई यो ओत दिने ढुङ्गाले थिचिदिन के बेर ?’

“म काठमाडौंमा जन्मेँ, हुर्के र बढैँ । मेरो विवाहपछि पनि त्यही टोलमा एउटा कोठा लिएर बसेँ । एउटा गाउँबाट सहरमा पढ्न आएको, हाम्रै घरमा डेरा गरी बसेको केटासँग मेरो प्रेमविवाह भयो । …
उहाँ अमेरिकामा उच्च शिक्षाका लागि जानु भएको छ । मैले आफ्ना सबै गहना बेचेर पनि नपुगेको पैसा अरुसँग सापट मागी उहाँलाई पढ्न पठाएकी थिएँ । हुन त दुई वर्षा लागि जानु भएको हो, तर दश वर्षभयो र्फकनु भएको छैन । म एक किसिमले स्वतन्त्र पंक्षीजस्तै छु । जीवनका महत्वपूर्ण क्षणहरू एक्लै बिताउनु मेरो बाध्यता हो ।”

न्यानो हुन मलाई औधि मनपर्छ । आगोनजीक त्यसको रापसँग सम्बन्ध राख्न मेरा लालायित मांसपेसीका रेशाहरू जाडोका अनुभवले कक्रक्क पर्छन्, पर बलिरहेको आगोको तापमा ती रेशाहरूले देखेर टाढैबाट भावनामा अनुभव गर्न थाल्छन् ।

यसपल्ट म जङ्गल पसें- आधा मगज भएर होइन यसो रे रहेछ जङ्गलतिर भनेर बुझ्नु, जान्नुलाई। लाटपञ्चर मुनिको त्यो गुफाटारतिर गएँ। उहिले यो गुफाटार थियो जङ्गल अनकण्टर। अहिले गुफाटार गोइन गफाटार भएको रहेछ। अहिले यहाँ कोही गुफा बस्दैन, मान्छेहरू बसेर गफ गर्दा रहेछन्। मान्छेहरूले यसका हरिया अङ्गवस्त्रहरू च्यातिदिएछन्। जङ्गल नरहेर अब यो उजाड़ पारिने जङ्गको स्थल भएको रहेछ।

सूर्यबहादुर कार्की खास नाम। आफ्नो ठाउँमा धेरै इज्जत कमाएका। सबैले उनलाई सूर्यबाबु भन्ने गर्छन्। सरकारको परियोजनाभित्र आफ्नो जग्गा जमीन धेरै क्षति भएपछि करोड़ौं रुपियाँ क्षतिपूर्ति थापेर शहर पसेका। सुर्यबाबुले शहरमा सुन्दर घर बनाएर बसेका छन्। अग्लो घर। घरको सिह्रान तलाबाट हेर्दा थुप्रै घरहरू देखिन्छन्। साना ठूला घरहरू। गाउँमा छँदा सूर्यबाबुको धेरै हैकम चल्थ्यो। शहरमा आएपछि उनी जहिले उदाश देखिन्छन्। साँच्चै भन्नु हो भने शहरमा उनी कहिल्यै पनि रमाइलो देखिँदैनन्।

पहाड़को चेप-चापबाट बादलको सतहबाट सञ्चारित भइरहेछ सारंगीका सेता धूनहरू, अविरल। नदीको स्वरलाई पनि जितेर। म त साह्रै खुशी छु है आज।
अचानक नै शहरको कुनै गल्लीबाट एकजना मत्थु मुख्यसड़कमा कलाउनलागेको थियो। तब, वर्षा ऋतुपछि भदाैरे घामले सेकिएर एक प्रकारले निन्याउरो भएको शहरको वातावरणमा क्षणिक नै भए पनि एउटा राेमाञ्चको सिर्जना भयो। गाउँले जन-जीवनको निम्न आर्थिक अवस्थालो गर्दा उति व्यस्त नरहने त्यो शहरको सबै खालका मानिसहरू भने सधैं यस्तै मनोरञ्जनपूर्ण घटनाहरूको प्रतीक्षामा रहन्थे।

धार्मिक ग्रन्थअनुसार राजा हिमालयले आफ्नी छोरी पार्वतीको कन्यादान भगवान् विष्णुस“ग गरििदने बचन दिएका थिए । उक्त कुरा पार्वतीलाई मन नपरेपछि आफूले मन पराएको वर पाउन जंगलमा गएर शिवजीको पूजा गर्न थालिन् । पार्वतीले तपस्या गरेको एक सय वर्षपूरा भयो तैपनि विजयको लक्षण देखापरेन । एकदिन उनले शिवलिङ्ग स्थापना गरी पानी पनि नपिई निराहार व्रत बसिन् । पार्वतीको कठोर व्रतको प्रभावले शिवजी प्रकट भै चिताएको कुरा पुगोस् भनी आशर्ीवाद दिनुभयो । त्यसपछि शिव-पार्वतीको विवाह भयो ।

नेपाली साहित्यमा लघुकथा लेखनको इतिहास लगभग सय वर्षको भए पनि सङ्ग्रह प्रकाशनको बाढी भने पछिल्लो दशकमा आएर भएको छ । जुनसुकै विधामा कलम चलाउनेले पनि लघुकथालाई समातेकै छन् । लघु कथाको पनि विधागत संरचना, स्वरूप, आकार र स्पष्ट बाटो बनिसकेको छ तर सबै लघुकथाकारले त्यसलाई समातेर लेख्न सकिरहेका छैनन् । औँलामा गन्नुपर्ने साहित्यकारहरूमात्र होलान्, जो लघुकथामा सीमित छन । अर्थात् सुमन सौरभ केवल लघु कथाकार मात्र हुन् र आˆनो दोस्रो लघुकथा सङ्ग्रह ‘पराई विचार’ लाई पाठक समक्ष ल्याएका छन् ।

२०६५ साल माघ ४ गते अहिलेसम्म रहस्यमय जीवको रूपमा रहेको यति (हिउँमानव) सँग सम्बन्धित डकुमेन्ट्री छायाङ्कन टोलीको साथ म काठमाडौँबाट विदेशी पर्यटकका साथ म्याग्दी जिल्लाको मुरीतर्फ प्रस्थान गरेँ । यस टोलीले खासगरी धौलागिरी हिमालको पश्चिमतर्फ रहेको कुनावन खर्क, दोभान र सल्लाघारी आसपासका हिमाली एवं जङ्गली क्षेत्रहरूमा रहस्यमय जीव यति को खोजवीनलाई केन्द्र बिन्दुमा राखेर यस स्थानका रमणीय प्राकृतिक सुन्दरता जीवजन्तुहरू, वातावरण एवं रहस्यमय जीवबारे देखे सुनेका व्यक्तिहरूसँग छायाङ्कन गर्ने कार्यक्रम थियो । करिब १२ वर्षअघि धौलागिरी हिमालको वेसक्याम्पतर्फ पदयात्रा गर्ने क्रममा झण्डै झण्डै ज्यान गुमाएको हुँदा मलाई सो स्थानमा कस्तो परिवर्तन भयो होला भनेर जान्ने अभिलाषा जागेको थियो । त्यसैले पनि म त्यसतर्फ जान हौसिएको थिएँ ।

धनुर्वेद प्राचिन विज्ञानको एक सुदृढ र सुत्रसिद्ध शाखा हो । युद्धसम्बन्धी विषयको वर्णन, शस्त्र-अस्त्रहरूको निर्माण विधि र तिनलाई चलाउने उपाय लगायत सैन्य विज्ञानका विविध विषयको चर्चा धनुर्वेदमा गरिएको हुन्छ । प्राचीनकालमा हातहतियारहरूमा धनुष नै मुख्य थियो । त्यसैले युद्धमा समर्पित शास्त्रको नाम धनुर्वेद रहन गयो । वैदिककालदेखि नै धनुर्वेद स्वतन्त्र विद्याको रूपमा प्रतिष्ठित हुँदै आएको देखिन्छ ।

नेपालमा बसोबास गरिरहेका ६१ वटा जनजातिहरू मध्ये राजवंशी पनि एक हुन् जसलाई कोचे पनि मानिन्छ । वि. स. २०५८ को राष्ट्रिय जनगणना अनुसार १ लाख २९ हजार ८ सय २९ कूल जनसङ्ख्या रहेको राजवंशी जाति नेपालको कूल जनसङ्ख्याको ०.५७Ü रहेको छ । मेची अञ्चलको झापा र कोशी अञ्चलको मोरङ्ग सुनसरी प्रमुख बासस्थान रहेको यस जातिको प्राचिन उदगम स्थल भारतको असम र वङ्गालबीचको ‘जलपाइर्गुड्डी’ भन्ने ठाउँमा रहेको पाइन्छ ।

समाजमा राशिफल सुन्ने, सुनाउनेक्रम जुगौँ अघिदेखि चल्दै आइरहेको छ । पत्रकारिताका क्षेत्रमा पनि यसले अभिन्न स्थान ओगटेको छ । दैनिक, साप्ताहिक, पाक्षिक, मासिक, त्रैमासिकलगायत विभिन्न छापामा त राशिफल देख्दै आइएकै छ, साथमा रेडियो, टेलिभिजन कार्यक्रममा समेत यसले विशेष समय ओगट्दै आएको देखिन्छ । देशी, विदेशी अखबार, पत्रिका तथा टेलिभिजन च्यानल, रेडियोबाहेक इन्टरनेटमा समेत राशिफल दिनेक्रम बढ्दो छ ।

बेलुकाको बसबाट कार्यक्षेत्रतर्फ प्रस्थान गर्दा धादिङको गजुरीमा बस टक्क रोकियो । सडक दुर्घटनामा बालिकाको मृत्यु भएकाले यातायात बन्द भएको रहेछ । रातभर िबाटो खुल्ने आशामा बित्यो । बिहान भयो तर बाटो खुल्ने कुनै छाँटकाँट नदेखेपछि हामी गजुरी बजारतर्फ लाग्यौँ । करबि ९ बजिसकेको थियो, एउटा सानो चिया पसलमा हातमुख धोई चिया पिएर घटनास्थलमा पुग्यौँ । घटनास्थलमा सेतो कपडाले छोपेको सानो शिशुको लास र छेउमा दुईवटा माटाका घैँटा घोप्ट्याएर राखिएको हृदयविदारक दृश्यले मनलाई भावविह्वल बनायो ।

कसैद्वारा चुनिनुको मजा बेग्लै हुन्छ
फूल बनी उनिनुको मजा बेग्लै हुन्छ ।

नदी हुने सपना थियो दुई किनार भई छुट्नु पर्‍यो
खुसीका ती क्षणहरू दुःखसँगै साट्नु पर्‍यो ।