kbs

आसन्न मृत्यु खोकी राख्यौ
बोझ जिन्दगीको बोकी राख्यौ
गाँस्यौ नाता अँध्यारोसित
उज्यालो सधैँ खोजी राख्यौ

म त लालीगुराँस भएछु
वनैभरि फुलेछु
मनैभरि फुलेछु
सबैको नजरमा परेछु
मायालुका लागि प्रेमको प्रतीक
ईष्र्यालुलाई बिझाउने काँढा भएछु

म भुइँखाटमा नै लम्पसार परेँ । म भुइँखाटमा सुत्न थालेको करिब एक साता हुन थालेको थियो । हुन त हाम्रो कोठामा डबल बेडको गद्दादार शय्या नभएको होइन । र, हामी दुई जोईपोइले त्यस गद्दादार बेडमाथि गुटुमुटिँदै जीवनका आनन्ददायक र रोमाञ्चक क्षणहरू नबिताएका पनि होइनौँ । हामीले यस पुरानो पलङको सट्टामा बजारमा आयात गरिएका विदेशी महँगा डबल बेडका पलङहरूमाथि सुत्ने सपनाहरू पनि नदेखेका होइनौँ । तर, यी सम्भावनाहरूका विपरीत हामी दुई जोईपोइको समान हक लाग्ने उक्त डबल बेडमाथि मेरो लोग्ने एक्लै उत्तानो परेर सुतिरहेको थियो अथवा सुत्ने नाटक गरिरहेको थियो ।

काठमाडौंको बालुवाटारमा निर्वाचन परिणामले आतङ्कै मच्चायो । भीमप्रसाद कट्टेलको घरमा एउटा बैठक बस्यो ।

“अब नेपाल बस्ने दिन सकिए,”भीमप्रसादले भन्यो, “काङ्ग्रेस, एमाले स्वाहा भए, माओवादीको राज आयो । अब नेपालमा बस्न नसकिने भैयो । माओवादीले सबैथोक राष्ट्रियकरण गर्ने भनेको छ, त्यसभन्दा त बरु भएको बेचबिखन गरेर टोरन्टोतिर लाग्नुपर्ला ।”

धेरै दिनदेखि जान मन लागेको थियो । किन किन मनमा झझल्को आइरहेको थियो त्यो घरको । साह्रै दुःखले बनाएको थिए“ त्यो घर । गरबिी र अभावका सबै रातहरू त्यही“ बिताएको थिए“ । त्यो जमिन जोड्दाको समस्या त झन् कहालीलाग्दो छ । केही त थिएन पैतृक सम्पत्ति भन्नु । दूबो उभिएको हु“ भन्दा पनि हुन्छ ।

आमाका आ“खामा आ“सु त हामीले देखेनौ“ भने पनि हुन्छ तर ती प्रायः सधै“ उदास, थकित र त्रस्त हुन्थे । हर्ुर्किएको छोरो मै भएकाले होला जेजति सरसल्लाह हुन्थे, आमाले मस“ग नै गर्नु हुन्थ्यो ।

उसले सुनेको छ, यो निर्वाचनपश्चात् मुलुकमा पछि परेका वा राज्यद्वारा बेवास्ता गरएिका सबै नागरकिको उन्नति हुनेछ । देशका मालिक स्वयम् जनता नै हुनेछन् । निर्धक्क काम गर्न पाइनेछ । कहिल्यै बन्द, हडताल, चक्काजाम वा नाकाबन्दी हुने छैन ।

जम्मा ८ कक्षासम्म पढेको लाल मिजारलाई चुनावप्रति यतिविघ्न भरोसा भने छैन । किनभने, ४८ वर्षो उमेरभित्र उसले कैयौ“ चुनाव देखिसकेको छ, भोट खसालिसकेको छ र उसैले भोट दिएकाहरू कैयौ“ सांसद, मन्त्री, मेयर-उपमेयर, वडाध्यक्ष भइसकेका छन् ।

म साइबर क्याफेमा छु । प्रत्येक दिन दर्ुइ बजे म साइबर क्याफेमा प्रवेश गर्छर्ुु आफ्नो मेल खोल्छु । मेरा लागि यो नशाजस्तै भएको छ । अखबारको नशाजस्तो । समाचारको नशाजस्तो । चुरोटको नशाजस्तो । म एउटै क्याफेमा केन्द्रित छैन । मान्छेको कम चहलपहल भएको ठाउ“ खोज्छु । पाउ“दिन“ । जताततै युवकयुवतीको भीड देख्छु । यिनीहरू कलेज खोजिरहेका छन् । पढ्ने र कमाउने खोज यिनीहरूको छ । यिनीहरू अमेरकिा खोजिरहेका छन् । क्याफेको संसारमा प्रवेश गरेपछि लाग्छ- देशका सारा युवापुस्ता खासगरी सहरी पुस्ता यो देशबाट बाहिरनि चाहिरहेको छ । म अस्पताल जान्छु । रोगीको भीड देख्छु । मलाई लाग्छ, यस देशका सारा मान्छे कुनै न कुनै रोगले ग्रस्त छन् । म घाटमा जान्छु । मर्ुदाहरू जलाउन घाटमा लाइनमा राखिएको छ । मलाई लाग्छ, हामीकहा“ मृत्युदर बढी छ । म जुलुसको नजिक पुग्छु । मलाई लाग्छ- मान्छेहरू नारा लगाउनुलाई नै मुख्य काम बनाइरहेका छन् । लाग्नु र यथार्थबीच धेरै अन्तर छ र पनि लाग्छ ।

कवि-लीला ः नाङ्गै नुहाउने सनक

सङ्क्रमणकालबाट गुज्रिरहेको देश दर्ुदशा भोग्न बाध्य । जनता दुःख पाउन विवश । चारैतिर हाहाकार । जताततै आतङ्क । हत्या । अपहरण । बम-विस्फोट । आगजनी । लुट । धम्की । जबरजस्ती चन्दा । सामूहिक नरसंहार । बलात्कार । अर्काको जग्गा, धनसम्पत्ति कब्जा । बन्द । हडताल । चक्काजाम । झन् त्यसमाथि थपिन आइपुगेको ‘मधेस एक प्रदेश’को बबन्डर । तर्राई बन्दको अन्तहीन सिलसिला । मट्टीतेल, डिजेल, पेट्रोल, खाना पकाउने ग्यासको अभाव र कालोबजारी । जनतामा जताततै वितृष्णा, हाहाकार र हताशा । मह“गी । आधा पेट । पैसाको अवमूल्यनभन्दा चर्को अवमूल्यन मान्छेको, मानवताको । यी सबै भद्रगोलको कारक- टपरटुइ“या राजनीतिबाजहरूको अत्यन्त विवेकहीन फोहोरी राजनीति ।

हिटलरसग मिल्ने
मार्कोससग मिल्ने
चाउचेस्कुसग मिल्ने
कस्तो राष्ट्रपतिको अनुहार देखिने हो शासनमा
देखियो भने के गर्ने –
सम्पर्ूण्ा भूगोल थर्किने गरी चिच्याउने
स्वतन्त्रता … स्वतन्त्रता … स्वतन्त्रता

कथाकार दिवाकर नेपालीज्यू, मैले पहिले नै भनिसकेको छु, म पात्रको कथालाई उनीहरूको शब्दमा मात्र व्यक्त गर्नसक्छु भनेर । त्यसैले अहिलेे म पात्रहरूको अन्तरव्यथाको कथा लेखिरहेको छु । कुरा के छ भने, मेरा कथाका पात्रहरूस“ग मेरो सम्बन्ध बिग्रि्रदै गएको छ, भनौं चिसिंदै गएको छ । यसरी सम्बन्ध ब्रि्रेको निकै दिन भइसक्यो । अब उनीहरू आन्दोलन गर्ने, सङ्र्घष्ामा उत्रने धम्की दिइरहेका छन् । किनभने, अहिले मुलुक नै आन्दोलन र सङ्र्घष्ाको सङ्क्रमणले क्लान्त छ

सुजनस“ग बिहे हुने पक्कापक्की भएपछि सोचे“, म जीवनको महत्त्वपर्ूण्ा र पर्ूण्ा आयामतिर अवतरति हु“दैछु । नया“ फूलझै“ फक्रिएर नया“ फूलबारीमा फुल्न जा“दैछु नितान्त नया“ सुवास लिएर ।

इन्गेजमेन्ट भएको चौथो दिन सुजन मकहा“ आउ“दै थिए, उनी आउने खबर फोनबाट सुनेपछि मनमा मनमोहक र रमणीय अनुभूतिको संसार उघ्रिएको थियो । त्यो संसारमा मैले देेखे“, जीवनका सात खुसीयाली र भावनात्मक रुमानी तीव्रता । उनको आवाजको र्स्पर्श प्रतिध्वनित भइरह्यो मेरो मनको उज्यालो र मुस्कानयुक्त आकाशभर िर मेरो घरको परविेशभर ि। यस्तो लाग्यो मानौ“, उनको आवाज मात्र होइन, उनको शरीर नै सुखद उपस्थित भएको छ, यहा“ र्सवत्र जही“तही“ । सा“च्चै सुजन घर आउनु मेरा लागि बेग्लैखालको मीठो स्वाद र नया“ गन्धको अनुभूति थियो पहिलोपल्ट ।

उनीहरू आठ-दस जना एउटा राजनीतिक भोजबाट फर्किरहेका थिए । उनीहरू मस्त पनि थिए किनभने सबै कुरा उनीहरूकै अधीनमा छ । राज्य, सत्तँ र ढुकुटी । राजनीतिक भोज भनेपछि बेहिसाब भव्य नै हुने भयो । उनीहरूले भोजमा गिलास उचालेर देशको स्वास्थ्य, एकता, सद्भावना, समृद्धि-समुन्नति र शान्तिका लागि चियर्स पनि गरेका हुन् । खाने बेलामा उनीहरू नफुट्ने गरी एक हुने गर्छन् ।

प्रोलग: कथाको प्रथम ड्राफ्ट
कभिकभि,
मौत भि जब
एक किताब लिखती है
तो, भूमिका लिखवानेके लिए
जिन्दगीके पास आती है
-अमृता प्रितम

म अन्ततः कुकुर बन्ने प्रयासमा सफल बनेँ । मैले मनैदेखि आफूलाई कुकुर बनाउन खोजेको त होइन तर बेला यस्तो आएको थियो कि जहाँ पनि कुकुरका अनुहार र कुकुरका आवाजहरूसँग स्वामी भनिनेहरू बढी लोभिने गरेको पाएँ । आखिर स्वामीहरूलाई मान्छेको स्वाभिमानी अनुहार होइन, कुकुरको स्वामीभक्त अनुहार बढी प्यारो लाग्छ र मान्छेको इमानदारी नभई कुकुरको बफादारी सर्वश्रेष्ठ लाग्छ भने मान्छेजस्तो भएर बाँच्नुको कुनै तुक देखिनँ मैले ।

आइतबार

…र, खुला झ्यालबाट पसेको हावाको शीतल मुस्लो सा“घुरो कोठाको चौकुनामा ठोक्किएर भित्ताको क्यालेन्डरलाई जबरजस्ती गर्न खोजिरहेको छ । हावाको जबरजस्तीले क्यालेन्डर विस्तारै आफूलाई ऊप्रति र्समर्पण गर्दैछ । केही क्षण नाइनास्तीको प्रतिवादमा छटपटि“दै क्यालेन्डरका पानाहरू विस्तारै पल्टिरहेछन् । पश्चिम भासि“दै गरेको पहे“लो र्सर्ूयको तीखो किरण अगाडिको टेबुलमा बजारएिको छ । र, त्यसको टकले मेरो मथिङ् गलमा चक्मा दिइरहेको छ ।

जिन्दगीमा पहिलोपल्ट उसलाई आफ्नो शिर ठाडो भएर उठेको महसुस भएको छ । जतिपटक ब्यारेकअगाडिबाट बाटो काट्थ्यो, त्यतिपटक उसको शिर निहुरन्िथ्यो । ‘श्री ५ महाराजाधिराज सरकारको जय जय जय, श्री ५ बडामहारानी सरकारको जय जय जय ‘ जतिपटक ऊ पढ्थ्यो, त्यतिपटक उसलाई घृणाले थुक्न मन लाग्थ्यो र बसको बाहिरबाट मुन्टो निकालेर पिच्च थुकिदिन्थ्यो । फेर िडर पनि लाग्दथ्यो, कसैले देखिहाले भने – अर्थात्, त्यहा“ पहरामा बस्ने सेनाको जवानले देखिहाल्यो भने…- उसको शरीरका छाला काडिन सक्थे । ‘तै“ले कसलाई थुकेको – राष्ट्रियताप्रति यस्तो अपमान – राष्ट्रिय एकताको प्रतीक सरकारप्रति यस्तो घृणा – ठोक यसलाई…†’ यसो भनिन र त्यसो गरनि सकिन्थ्यो ।

दिन-उमेरले बर्कत बढ्दै गएपछि नानाभा“ती हर्कत देखाउनु नौलो कुरा रहेनछ । पाडो बढेपछि रा“गो बन्छ र थोरेको बगाल कज्याउ“छ । चल्ला बढेपछि भाले हुन्छ र पोथी सर्ुमर्छ । बहर फस्टाएपछि सा“ढे बनेर सुइठाउ“छ र प्रतिद्वन्द्वीका नाउ“मा सि“गौरी खेल्छ अनि तोरीबारी र“गेल्छ । छाउरो बढेपछि डा“गो बन्छ अनि गल्ली, सडक जथाभावी भुक्न, उप्रिmन र टोक्नसमेत छुट पाउ“छ । त्यसैले होला हिटलर बाजेले आफ्ना प्रिय जनरलहरूलाई भन्थे रे, उच्च मनायोगले आत्मबल बढाऊ, शत्रु लडाऊ र धर्तीमाथि एकाधिकारी र्सवसत्तावादी दरो पाउ जमाऊ । कहिल्यै खुट्टा नकमाऊ । बस् † हाम्रै कर्ुर्सर्ीीन्त नेताहरू पनि बाजेभन्दा कम कहा“ छन् र – आफ्नो हालहैकम चल्दासम्म देश लोकतन्त्र र गणतन्त्रमय बन्छ अलि तलबितल परे प्रतिगमन उर्लिएर छोप्नै खोजेको भान पर्छ ।

“ओ हो स।र, लु बसौ“, हेर गर्मीले †” अफिस पुग्नासाथ सधै“झै“ वस्ती सरका अगाडि कृपानाथले कर्ुर्सर्ीीाखिदियो । उनी पसिनाले न्रि्रुक्क भिजेका थिए । उसले फेर िथप्यो- “अनि सर † आज पनि साइकलमै †”

“साइकलमा नै, यी हेर न यस्तो छ हालत †” खुइय्य सुस्केरा हाल्दै वस्ती सर पसिनाले भिजेको र्सटको बटन खोलेर कर्ुर्सर्ीीथि थ्याच्च बसे । कृपानाथले पङ्खा खोलिदियो ।

“मलाई जिन्दगी साह्रै पट्यारलाग्दो लाग्दैछ । मैले जीवनमा स्वतन्त्रताको उपभोग त गरे“ तर मृत्युको उपभोग किन गर्न सकिन“ – के मृत्यु वरण गर्न पाउनु मेरो स्वतन्त्रता होइन – भन त, मृत्यु मेरो वशमा छैन -” ऊ भावुक बन्दै गई ।

“तिमीले भनेजस्तै सबैको मृत्यु-इच्छाले स्वतन्त्रता पाउने भए समाजको स्वरूप अराजक बन्ने थियो,” मैले उसलाई सम्झाउने प्रयास गर्दै भने“, “प्रकृतिमा कुनै पनि जीव आफ्नो चाहनामा मर्न पाएको तिमीले देखेकी छौ -”

“सर, गफ गर्न यसो मेरो कोठातिर पनि छिर्नोस् न †”

छिमेकी कोठावालबाट पटक्कैपिच्छे आइरहने यस आग्रहलाई पूरा गर्न चार्वाक कहिल्यै इच्छुक भएन । ऊ ‘गफ’ भन्ने शब्दप्रति नै वाक्क भइसकेको थियो । अनर्थको गफ गरेर के फाइदा – गफले कुनै आत्मिक शान्ति मिल्दैन । कर्ताको अहम् सुन्नुजस्तो वाक्वाकी अघाएका बेला कोचिएको गा“समा पनि लाग्दैन ।