सदानन्द अभागी

मुक्तक–१ (नैनतीर)

नैनतीर तीखो रैछन् मुटुमानै सोझै लाग्यो
घायल मात्र नपारेर सारा तन यस्ले दाग्यो
भाग्यमानी हुन्छु भनी अभागीले तिमी रोज्यो
रहलपहल भाग्य पनि तिमीसँग उतै भाग्यो

मानव जीवन एउटा चेतशील र अमूल्य जीवन हो यो अमूल्य जीवनमा मानिसले सार्थकतालाई हात पार्न सक्नु पर्छ र सार्थकतामा बाँचेको सार हुन्छ । हाम्रो धर्मशास्त्र, पूराणहरूले यही भन्दछन् कि यो सार्थक जीवन (अमूल्य जीवन)लाई खेर जान दिन हुँदैन र सार्थक उपलब्धी (मोक्ष प्राति)को लागि खर्च गर्नु पर्दछ । यस विषयमा गरुडले र विष्णु भगवानसँग जन्म मरणको चक्रमा मानिसले कसरी नरक पाप भोगी प्रेत मातृ गर्भ भेट्छन भन्ने जिज्ञासा राख्नुहुन्छ ।

शिक्षा शब्द सुन्दा नै गहन छ । वास्तवमा विद्यालय, महाविद्यालय तथा घरमै बसेर पनि अध्ययनको व्यवस्था मिलाउने तथा ज्ञान लिने अर्थले बुझ्न सकिन्छ । किनकि शिक्षा हाँसिल गर्न विद्यालय महाविद्यालय गएर नै हुन्छ भन्ने छैन । घरमै बसेर स्वअध्ययन गरेर पनि शिक्षा हाँसिल गर्न सकिन्छ । घरमा बसेर स्वअध्ययन गर्दा र विद्यालयमा गएर शिक्षा हाँसिल गर्दा प्रमाणिकमा फरक भने अवश्य पर्दछ । विद्यालयमा अध्ययन गर्दा शैक्षिक प्रमाणपत्र प्राप्त गर्न सकिन्छ भने स्वअध्ययन जे जति ज्ञान हाँसिल गरे पनि प्रमाणपत्र प्राप्त गर्न सकिदैन । ज्ञानी बन्नको लागि स्वअध्ययनले पनि मानिसलाई उच्चाइमा पुर्याउँछ ।

मिति २०७३ जेष्ठ १९गते नवलपरासीको कावासोतीमा रहेको सिद्धार्थ आवासीय उच्च माविमा बुधबार वातावरण दिवसको अवसरमा कविता प्रतियोगिता सुसम्पन्न भएको छ ।

वातावरण दिवस साताव्यापी मनाउने कार्यक्रम अन्तरगत बुधबार कावासोती नगरपालिका स्तरीय अन्तर मा.वि.कविता प्रतियोगिता भएको हो ।

गणतन्त्र तिमीलाई
शुभकमना, शुभकामना
सबल र सक्षम बन
यही हो हाम्रो कामना

हे गणतन्त्र,
शहिदहरूको वलिदानले
नेपालीहरूको सङ्घर्षले
तिम्रो आगमन भएको हो
महासामन्तले कुर्सी छाडेको हो

भगवानको मन्दिरमा जब भजन गाउन थाले
मत सबै छोडी मन्दिरमा दिन दिनै धाउन थाले
काम यहाँ के थियो केवल अन्ध भक्ति गर्नु थियो
भजनमा तल्लिन हुँदा मज्जा पनि पाउन थाले

मैले रक्सी पिउन छाडें तिम्रो नशा लागेपछि
घरतिर हेर्न छाडे समसाझमा दागेपछि

प्याल भर्दै रमाउँदै हजारीलाई हात लिंदै
छताछुल्ल पारिदियौ मैले नशा मागेपछि

उमेर नै यस्तो रैछ मात बढ्ने मात ढल्ने
क्षणिक रैछ रङ्गीचङ्गी सारा तन त्यसै गल्ने

लजाउँदै तिनी आइन् मुसुमुसु मुस्काउँदै
मणिदन्त दर्शाउँदै जूनजस्तै आफै बल्ने

आशाका यो पिरामिड कहिले ढल्ने होला
मुर्झाएका जीवनज्योति कहिले बल्ने होला

प्रकाशिला दिनरातमा अन्धकार नै देख्छु
यो मनज्योति जलाएर कहिले चल्ने होला

स्वर्णिम छन् यी रात प्रिया
जूनमा छन् यी मात प्रिया

नसर्माउ भो आऊ यता
मृदुमुस्कान साथ प्रिया

यस्तो त्यस्तो कस्तो कस्तो
बोली पनि रैछ सस्तो

चिठी पनि प्राप्त भयो
बिदा वादी भए जस्तो

नहिंड भो प्रिया तिमी टढा टाढा तर्किएर
लाखौं बार बिन्ती मेरो यता हेर फर्किएर

मानिस चोला अमूल्य छ बुझ्नु पर्छ सबैले
केही कर्म गर्नु पर्छ हिड्नु हुन्न मर्किएर

प्रेमरूपी समुद्रमा अब चल्छ नाउ
जता मिल्यो माछा मार्यो गर्न हुन्न दाउ

प्रेमरूप अमृत हो पान गरेपछि
राख्नु पर्छ अस्तित्व पार्न हुन्न घाउ

मुक्तक १ – तिम्रो याद

तिम्रै याद कति मीठो सपनीमा सोचिरहे
उठी हेरें फोटो तिम्रो विपनीमा सोचिरहें
चौतारीको छाहारिमा मन भाव खोलेको त्यो
बाल रवि दर्शन गदै आगनीमा सोचिरहें

कति राम्रो धून तिम्रो भावनाले मन छोयो
आँखा छली हिंडेपछि भावनाले मन रोयो

हीरा मोती सुना चाँदीभन्दा माथि दिल हुन्छ
दिलै छोडी हिंडेपछि आँसुले नै मन धोयो

यो सरकार

यो सरकारलाई कसैले ढाल्दैन आफै ढल्छ
अर्को सरकार बनेपछि लैकामा फर्सी फल्छ
सुशासनमा सरकार अति कटीवद्ध छ हजुर
त्यसैले देशमा कालो बजारी खुलेयाम चल्छ ।

हौ तिमी कविता हौ गीतिलयमा गाउनु पर्छ
यैवनको शृङ्गारमा गुलाफ फूल पुल्नै पर्छ
रक्त चन्दन मन्दिरमा श्लेष्मान्त छाउनु पर्छ
हरियाली सस्यफाँटमा मधुमख्खी घुम्नु पर्छ
जीवनको माधुर्यतामा चन्द्र प्रकाश छाउनै पर्र्छ
हौ तिमी कविता हौ तिम्रो गीत गाउनै पर्छ
तिम्रो गीत गाउनै पर्छ

ज्याग्दीखोला साहित्य प्रतिष्ठान स्याङ्जाले ज्याग्दी खोलाको तरङ्ग शीर्षकमा प्रकाशन गरेको वर्ष १ अङ्क १ बैशाख–असौज २०७२, साहित्यिक पत्रिका साहित्यकार एव म पूर्व उपसचिव चिरञ्जीवी सिग्देलबाट समीक्षार्थ प्राप्त हुन आयो । प्रधान सम्पादक देवेन्द्र लम्साल, कार्यकारी सम्पादक परशुराम कोइराला र सम्पादक शालिकराम लम्सालद्वारा सम्पिादित र ज्याग्दीखोला साहित्य प्रतिष्ठान स्याङ्जाले प्रकाशन गरेको यो पत्रिकालाई अध्ययन गर्दा, ज्याग्दीखोला साहित्य प्रतिष्ठान स्याङ्जाको विधान हेर्दा हालसालै स्थापन भएको यो प्रतिष्ठानको प्रथम प्रकाशन ज्याग्दी खोलाको तरङ्ग एउटा आकर्षक र स्तरीय पत्रिकाको रूपमा अध्ययन गर्न पाएँ र लाग्यो मोफसलबाट प्रकाशित यो पत्रिकाले नेपाली साहित्य जगतमा एउटा कोशे ढुङ्गा थप्न सफल हुनेछ भन्ने आशा जागेर आयो ।

संयोगको कुरा हो एउटा सभामा चारजना बुढाहरूको भेट भयो । सभामा आगमीवर्षको लागि कार्यक्रम र योजना बनाउनु थियो । त्यहाँ सबै खाले मानिसहरूको जमघट थियो । कार्यक्रम सञ्चालकले विकास निर्माणका कुराहरू चलाइरहेका थिए । कसैले भाषण गर्दै थिए भने कसैले आफ्नो क्षेत्रमा निमार्ण गर्नुपर्ने आयोजनाको बारेमा प्राथमिकता दिनको लागि अनुरोध गरिरहेका थिए । हामी मध्येमा एकजना ९० वर्ष नाघिसकेका थिए भने सायद सबैभन्दा कान्छोमा म नै थिएँ होला । उमेरले धेरै वर्षका भए पनि ९० पार गरिसकेका बुढाको उच्चाइमा अरुभन्दा होचो शरीर, कपालका रौं पनि कालै हँसिलो मुहार, हिंडाइ पनि लचकदार आदि शारीरिक सम्रचनाले गर्दा नब्बेपार गरेका बुढामा गणना गर्न सुहाउँदैनथ्यो । हामी तीन जना भने सेतै फुलेका थियौं । सेतै फुले पनि गफगर्न भने सबै नै कोही कमी थिइनौं ।

मुस्कानको लहरी छुटेको छ
यसलाई म हाँसो भन्न सक्दिन
आँसुको वर्षण वर्षेको छ
यसलाई म रोदन भन्न सक्दिन
दूर भएर पनि नजिकै छौ
यसलाई म बिछोड मान्न सक्दिन