होम सुवेदी

शब्दप्रयोग र आफैंमा विवादास्पद लेखनाथको खुट्टा नकाट्ने सन्दर्भ

मन्ले यस् तनले र द्रव्य दलले प्रेम्ले वडा जुक्तिले
विन्तिका करले र अश्रुजलले जूले जगत् जालले ।
कल्छल्ले सलले सले कलमले गुन्ले र जावन्तले
कस्कस्ले मनले भजेर कमले यस् ओष्ठका निम्तिले ।
– मोतीराम भट्ट, मनोद्वेग प्रवाह: द्वितीय खण्ड: श्लोक ११९

सामग्री गद्यका केही पद्यबद्ध गरूँ भनी
मलाई कसरी आयो थाहा छैन अझै पनि ।
सोही लहडले गर्दा स्वयं यो काममा भिडें
मानौ कन्टकिलो बाटो रहेछ त्यसमा हिंडें ।
मेरै लहडिलो सोच मेरै बुद्धि विवेकको
यो त्यही सोचको यौटा आलोकाँचो निचोड हो ।
मूलको जे थियो मर्म यहाँ भिन्न कुरा परे
यसैले यसका मर्म माथि केही चिरा परे ।
मैले यो जे गरें गर्नु पर्ने काम थिएन कि ?
केही सौन्दर्य थप्ला कि भन्थें, कामै दिएन कि ?
काव्यको घरमा यौटा इटा यो थपियो भने
मलाई धन्य मान्नेछु यस्ले काम दियो भने ।
मेरै लहड हो मेरै इच्छा हो यो यसै गरें
यसमा जे गरें मैले म आफ्नै भरमा परें ।

लाएर फेरि माया मारेर हुन्न सानू
माया उता यताको सारेर हुन्न सानू ।।

टाढा भएर के भो छन् याद छाती भित्रै
माया छँदा छँदै यो टारेर हुन्न सानू ।।

खोलो छ तर्नु पर्ने खोल्सो नठान प्यारी
गाह्रो छ तर्न खुट्टा फारेर हुन्न सानू ।।

चढ्नै छ शैल अग्लो फेदीतिरै बसेर
यत्नै विना तिमीले हारेर हुन्न सानू ।।

माया छचल्किएको पोखिन्छ जानी राखौं
यस्लाई बाँध जस्तै बारेर हुन्न सानू ।।

अहिले मेरो घरभित्र गोमन पसेको छ
मानौं मेरै थाप्लामाथि उल्का खसेको छ ।।

अस्पतालमा देशभक्त भर्ना भएका छन्
किनभने गोमनले तिनलाई डसेको छ ।।

आलै छ मेरो अझसम्म घाउ
हे दैव चाँडो अब पार लाऊ
छन् बार छोरा अझ तेर नाति
धोक्रो छ मेरै अझ काँधमाथि ।।१।।

छोरी छ सानै अझ सानु छोरो
भन्दै बित्यो जीवन आज मेरो
दुख्दो छ मेरै अझसम्म छाती
धोक्रो छ मेरै अझ काँधमाथि ।।२।।

सम्पत्ति लाखौं ढुकुटी भरेको
रैतीहरूका शिरमा छरेको
उठ्ती अझै शेष छ लाख पाथी
धोक्रो छ मेरै अझ काँधमाथि ।।३।।

जम्मा गरें वैभव लाख जानी
खाँदै नपाएर बित्यो जवानी
चल्दैछ ऐले दुःखको खलाँती
धोक्रो छ मेरै अझ काँधमाथि ।।४।।

भोको हुँदै याम बिताइएछ
थुप्र्याउनै मात्र चिताइएछ
भागे हराए किन आज साथी
धोक्रो छ मेरै अझ काँधमाथि ।।५।।

के गर्नु राम्रो अब खानुहुन्न

अनुसर्गबारे केही सिलोकः

अनुसर्ग रह्यो नाम शब्दका पछि आउँदा
वाक्यका पदमा आई पछाडि जोडिने हुँदा ।।

वाक्य शब्द मिली बन्छन् वाक्यमा हुन्छ कारक
विभक्ति सबले खेल्छन् बडो सुन्दर नाटक ।।

एकाकार कतै हुन्छन् थपक्क बस्तछन् कतै
विभक्ति जतिको काम भिन्न हुन्छ जताततै ।।

यिनैबाट हुने गर्छ वाक्य कारकपद्धति
यिनैका साथ झल्कन्छ वाक्यमा पदसङ्गति ।।

जहाँ कारकले गर्छ वाक्य वाक्य नियन्त्रण
त्यसै कारकमा हुन्छ वाक्यको अनुशासन ।।

अदृश्य रूपमा बस्दै गर्ने वाक्य नियन्त्रण
त्यस्तो कारकमा बन्छन् विभक्ति मूर्त कारण ।।

प्रतिनिधित्व कर्ताको कहिले गर्न थाल्दछन्

प्रभुमञ्जु पुत्री सविता बिहानको कलेज जान तयार परेर माथिबाट ओर्लिएर आउँदाआउँदै अचानक उसका आँखा भर्याङमुनि सुतेको सुसाइँलाको शरीरमा परे । गर्मी भएकोले सुसाइँलाले केही पनि ओडेको रहेनछ । उसले लगाएका लुगाले पनि अलिकति स्थानपरिवर्तन गरेको जस्तो थियो । यसैले सुसाइँलाको इज्जतले अलिकति खुला स्थानको दर्शन गरिरहेको थियो । सविताका आँखा पनि त्यहीं गएर अडिए । नदेखे जसरी ऊ अलिक पर गई । ब्यूँझियो कि भनेर उसले परैबाट विचार गरी तर ब्यूँझिएको थिएन ।

कहाँ हुनु देखादेख हजुरको र मेरो
कता हुनु लेखालेख हजुरको र मेरो ।।

नदेखेझैं गरी हिंड्थें सधैं एउटै बाटो
रेखारेख हुँदैनथ्यो हजुरको र मेरो ।।

एकार्कामा हिंडेका थ्यौं आफ्नो लक्ष्य बोकी
हुँदैनथ्यो छेकाछेक हजुरको र मेरो ।।

फागु खेल्ने बहानामा रङ्गका लोलाहरु
हुँदैनथ्यो फेंकाफेंक हजुरको र मेरो ।।

आज हामी एकार्काका पूरक जस्ता भयौं
रहेन त्यो सेखासेख हजुरको र मेरो ।।

जोडमा तोडमा भिड्छन् व्यर्थैमा जोडतोडले
के हुन्छ जोड्नमा लाभ के हुन्छ हानि तोडले ।।

जोडेर लेखिए एक नजोड्दा भिन्न अर्थ छ
पुर्खाको योग्यता जाँच्ने अबको तर्क व्यर्थ छ ।।

भयो दूर प्यारी नजाऊ नजाऊ
उही प्रेम सम्झेर फर्केर आऊ ।।

थियौं एक जस्ता कसो के भएर
छ दूरी बढेको तुरुन्तै हटाऊ ।।

सके फर्क बाचाहरु सम्झिएर
नफिर्ने भए हाल सम्मन् सुनाऊ ।।

भयो जिन्दगी भेलको पात मेरो
मलाई प्रिये लौ किनारा लगाऊ ।।

बसेकै छु यो प्रेमको दीप बाली
छ कस्तो त्यहाँ हाल केही बताऊ ।।

सबै भोक तिर्खा कहाँ पूर्ण होलान्
सके ‌ओठमा ओठ मात्रै छुवाऊ ।।

चिठी एक लेख्यौ त्यसैमा खुसी छु
बसेको छ खाटो सुकेको छ घाउ ।।

कुमारजी हार्दिक धन्यवाद ।

वैरीलाई पर परै छेक्ने कोही छैन
नेपालीको मनको बह देख्ने कोही छैन ।।

ठान्दा होलान् वैरीलाई भगाइन्छ यस्तो
सत्रहजार आफ्नै दाजु भाइ मारे जस्तो ।।

कलाकारको गाउँदा गाउँदै गलो बसेको छ
मित्रताको नाममा आज ब्वाँसो पसेको छ ।।

मित्र देख्नु पर्ने ठाउमा शत्रु लेख्न थालें
धरापमा मेरो देश मैले देख्न थालें ।।

देश थाम्ने युवा उतै ताबेदारी गर्छन्
ओखतीको थोपो बिनै आमाबाबु मर्छन् ।।

सपना पनि रगतले मुछिएको देखें
नेपालको सिउँदो मैले पुछिएको देखें ।।

लिपुनिर बाउको शिर तछारेको देखें
आमालाई माझ सडकमा पछारेको देखें ।।

कुनै स्वार्थमा लिप्त छन् देशभित्र
जुठो चाट्न खोज्ने कसैको चरित्र
कुराले हियामा कसैको छुँदैन
विना एकता देशसेवा हुँदैन ।।

महाकाली दुखेको छ मेची दुखेको छ
किनकिन मेरो गलो आज सुकेको छ
राजै आज सुकेको छ ।।

लिपु मात्रै कहाँ हो र सुस्ता महेशपुरमा
मेरो देशको मुटु लुछ्न वैरी लुकेको छ
राजै वैरी लुकेको छ ।।

मित्र सम्झी मनको बह फोएँ मैले किन्तु
दिउसोमासै अर्ना राँगो हान्न फुकेको छ
राजै हान्न फुकेको छ ।।

स्वाभिमान र सार्वभौम गुमाएको देखी
मानौं मेरो सगरमाथा आज झुकेको छ
राजै आज झुकेको छ ।।
महाकाली दुखेको छ मेची दुखेको छ…….

१. पूर्वसन्दर्भः
स्वर्गीय बुद्धिप्रसाद घिमिरेसँगको चिनाजानी मेरा लागि आधा शताब्दी जति पुरानो हो । मेरा दाजु प्रा. राजेन्द्रका सहपाठीका हैसियतले वनारसमा नवीन छात्रावासमा बस्ता हाम्रो कोठामा उहाँको आतेजाते चलिरहन्थ्यो । ठट्टा गर्ने स्वभाव भएको कारणले उहाँ मेरा पनि अनन्य र घनिष्ट अग्रज साथी हुन पुग्नुभो— ई.१९७० बनारसमा बढ्न बस्तादेखिकै कुरा हो ।
पछि म मदन पुस्तकालय काठामाडौंमा हुँदा पनि उहाँसँग भेट भइरहेकै थियो । म झापा आएपछि र अलिकपछि ता सहकर्मीका रुपमा समेत यहाँ उहाँको सान्निध्यता रहन गयो ।

वनवासका अनुभूतिहरुः संक्षिप्त परिचय

‘वनवासका अनुभूति’ नामक कविता कृतिका साथ कवि दुष्यन्त भट्टराई पछिल्लो चरणका सशक्त कविका रुपमा उदाएका छन् । श्री बुद्धिप्रसाद घिमिरेको छैंटौं पुण्यतिथिको छेक पारेर गरिएको ‘कोकप्रतिभा निकुञ्ज काव्यगोष्ठी’ को अवसरमा आधुनिक महाकवि रमेश खकुरेलद्वारा इलाममा १९ गते कार्तिकमा विमोचित उक्त कृतिमा ६ दर्जन कविताहरु समेटिएका छन् । छन्दअभियन्ता डा देवी नेपालद्वारा भूमिका लेखिएको र कविका पिताबाट शुभाशीर्वादका रुपमा लेखिएको अग्रअंश पछि लेखकको केही कथनका साथ कविताको क्रम सुरु भएको छ ।

बस्नेत सर यातायात क्षेत्रका निकै नामी हुन् । उनका पिताको निधन भएको हुँदा छिमेकका मित्रसमूहले सममवेदना व्यक्त गर्ने निधो गरे । समवेदना तयार गर्ने जिम्मा संस्थाकी अध्यक्ष सुलोचनालाई लगाइयो । अनि उनले पनि आफ्ना पतिलाई यो जिम्मा लगाइन् र भनिन्-

“हेर्दा अलिक आकर्षक हुनु पर्यो । भरसक चाँदी जस्तो टल्कने फ्रेम नै लाइदिनू । सबैकोभन्दा राम्रो र आकर्षक हुनुपर्यो । पैसाको चिन्ता नगर्नू । माथितिर कविशिरोमणिको त्यो छ नि कवित्त ‘कालले टपक्क टिप्यो’ भन्ने, हो त्यो हालिदिनू । राम्रो रङ्गीचङ्गी र सानदार फोटो हुनु पर्छ मृतकको । राम्रो फोटो छानेर अनि हेरेर हालिदिनू । सबै मिलाउनू र लिएर आउनू । लु बेहोरा लेखिदिनू त ।”

उज्यालो नबन्दै यहाँ नित्य आऊँ
र आई यहाँ एक गाना सुनाऊँ
नखाई अघाऊँ र खाई अघाऊँ
सुधा एक प्याला चियाको उघाऊँ ।।

अँध्यारै यता अन्तुमा सूर्य आई
चिसो याममा झन् चिसोले नुहाई
लुकी हेर्दछन् लोभिँदै नित्य घाम
सधैंकी तिमी अप्सरा हौ इलाम ।।

यहाँ ज्येष्ठको श्रेष्ठको मान हुन्छ
यहाँ नित्य सद् ज्ञानको गान हुन्छ
तिमीलाई देख्ता सधैं हे इलाम
मलाई भने स्वर्गकै हुन्छ भान ।।

जहाँ ईश आएर खोल्छन् कपाट
र मन्दाकिनी झर्दछिन् स्वर्गबाट
अँधेरै जहाँबाट झुल्कन्छ घाम
तिमी लाग्दछ्यौ स्वर्ग झैं हे इलाम ।।

कहाँ नित्य त्यो ईशको गान हुन्छ
कहाँ मृत्यु जित्ने सुधा पान हुन्छ

केही जर्खरिँदा सिलोक बटुली सञ्जालमा फाल्नु छ
जस्मा भाव र दोषका छिँड परे भिक्षा लिई टाल्नु छ
अहिले वाचनको छ भव्य महिमा चाहिन्न सद् लेखन
खोजी आज यता छ एक भरिया जस्ले गरोस् वाचन ।।

यो रातको बतासमा सुवास एक बल्झियो
तिम्रो सम्झना कतै गएर भित्र अल्झियो ।