लघुकथा कुनो

एकपटक यस्तो घटना घट्यो कि बिब्लसका राजा नुफ्सीबलको राज्याभिषेक पछि उनी आफ्नो शयनकक्षमा गए – त्यो त्यहि कक्ष थियो जुन पर्वत बासी तीन चमत्कारी सन्तहरूले उनको लागि बनाएका थिए । उनले आफ्नो श्रीपेच र राजसी पोशाक उतारे र कक्षको मध्यभागमा सोच्दै खडा भए, सर्वशक्तिमान वर्तमान बिब्लसका महान सम्राट ।

एकाएक उनी पछाडि फर्के र उनले देखे कि उनकी आमाले दिएको चाँदीको ऐनाबाट एउटा दिगम्बर मानिस बाहिर निक्लेर आयो ।

मेरो युवावस्थामा एकपटक एउटा सन्तसँग सानो डाँडा पछाडि भएको उनको शान्त बगैँचामा भेटेर सद्गुणका प्रकृतिको बारेमा कुरा गर्दैथिएँ कि त्यसैबेला एउटा लुटेरा थकित मुद्रामा खोच्याउँदै डाँडा काटेर आइपुग्यो । बगैँचामा आउनासाथ सन्तको अगाडि घुँडा टेकेर भन्न थाल्यो, “महाराज, म आराम चाहन्छु ! मेरा अपराध मलाई भारी भयो ।”

भान्छाकोठाको टेबलमा सजाएर राखिएका फलफूलहरूले आपसमा भेला गरे । उनीहरू मानिसको निर्दयीपनबाट वाक्क र दिक्क भएका थिए र मानिसहरू बिरूद्ध बिद्रोह गर्ने मनस्थितीमा पुगेका थिए । सबैभन्दा पहिले एउटा गतिलो नेता छान्ने कुरामा सबै सहमत भए । सुन्तला र स्याउ प्रतिष्पर्धिका रूपमा खडा भए । सुन्तलाले सुटुक्क अनारका दानाहरूको भेला गरायो । अनारका प्रत्येक दानाहरू एकअर्कासँग टपक्क टाँसीएर आफ्नो घर भित्र बसेका थिए । सुन्तलाले भाषण गर्न थाल्यो –

‘के हामी सँधै यिनीहरूको दास बनेर बस्नुपर्ने हो ?’ सिन्थेक्सले रोष प्रकट गऱ्यो ।

‘हैन साथीहरू हो, अब ईँटको जवाफ पत्थरले दिनुपर्छ ।’ अमोरेक्सले विद्रोहको विगुल फूक्यो । सबै बिद्रोहीहरू एक स्वरमा अमोरेक्सको सुझावप्रति समर्थनमा तालि बजाए । भेलाले सिन्थेक्सको नेतृत्वमा बिद्रोहको सुरूआत गर्ने निर्णय गर्यो ।

रछ्यानको छेवैको जमीनमा माटो कोट्याउँदै बाहिर निक्लन लागेको उखुको टुसोले भयभीत हुँदै सिउँडीलाई हेर्न थाल्यो । त्यो देखेर घरको पर्खाल बनेर घरको सुरक्षाको जिम्मा लिएको सिउँडीले भन्यो
“डराउनु पर्दैन बाबु, तिमी हामी एकै वनस्पति जातका हौँ ।”

धेरै समय अगाडिको कुरो हो, जब म भर्खरै बोल्नसक्ने भएको थिएँ, म पवित्र पर्वत उक्लेँ र भगवानसँग भनेँ, “हे मालिक, म त हजुरको दास हुँ, हजुरको इच्छा मेरालागि कानून हो र म त्यसको पालना हरदम गर्नेछु ।”

तर भगवान कुनै उत्तर नै नदिई तीब्र आँधी सरह हुँइकिनु भयो ।

” ल यो तातो पानी खुरुक्क खाउ त !! ” एक बिहानै कान नै झर्ने गरी चर्को चर्को बोलीमा भ्यागुतो जस्तै ट्वार-ट्वार गर्दै श्रीमतीको कोठा भित्र आगमन भयो |
” छिटो उठ भन्या…” अलि घुर्किपूर्ण बोलीमा फेरी अलिकिती ट्वारट्वाराहट पोखियो |

मृत्युशैयामा अन्तिम सास फेरिरहेको बुढो बिरालोलाई सोधियो -“यस्तो तिलस्मी योजना तपाईंलाई कसरी फुर्यो ?”

उसले सासले भन्न भ्यायो – “जुठो भात,” अनि आँखा चिम्ल्यो । अर्को दिन “जुठो भात” को रहस्य पत्ता लगाउन अनुसन्धान टोलीको गठन भयो ।

केही समयअघिको कुरा थियो, बिरालोको दुध चोर्ने बानीले दिक्दार किसानहरू दूधलाई भाँडोमा राखेर ताल्चा लगाउन थाले ।

आफ्नो लोग्नेको पद र प्रतिष्ठाको खुबै तारिफ गर्थिन् मेजर्नी । गाउँमा लोग्ने स्वास्नीको झगडा परे मिलाउन पुग्थिन् उनी । महिलाहरूलाई हक र अधिकारबारे सचेत हुनुपर्छ भन्थिन् आफ्नो उदाहरण दिएर । “लोग्नेलाई छाडा छोड्नु हुन्न । हरबखत उनिहरूको गोठालो लाग्नुपर्छ” भनेर सल्लाह दिन्थिन् । उनको घरमा गाउँभरिका महिला भेला हुन्थे । र दिनैभरि लुँडोको मेला लगाउँथे । उनकी नोकर्नी चमेली एक एक छिनमा लुँडो खेलाडीहरूलाई चिया बनाएर टक्र्याउँथी ।

एक पटक एउटा भेँडा र उसको सानो पाठो कुनै एक घाँसे मैदानमा चरिरहेका थिए, उक्त मैदानको माथि एउटा भोको चील घुम्दै त्यो सानो पाठोलाई हेरिरहेको थियो । जब त्यो भोको चील त्यो सानो पाठोलाई झम्टन खोज्दै थियो कि त्यत्तिकैमा त्यहाँ अर्को एउटा चील देखा पऱ्यो र त्यस्तै भोकाएको नजरले त्यो पाठोलाई हेर्न थाल्यो । त्यसपछि ती दुई प्रतिद्वन्दी डरलाग्दो आवाजले पुरै आकाश घन्काउँदै एक-अर्कासँग जुध्न थाले ।

अमेरिका आएदेखि नै सबैलाई यो पट्टी पढाइयो कि यहाँ सबैकुरा समयमा हुन्छ भनेर । दुइ हफ्ता देखि यस्तै समयको महत्त्व, यहाँको व्यस्त तथा व्यवस्थित शहर, यातायात, व्यक्ति, सबैदेखि अचम्भित हुँदै यहाँको काइदा सिक्दै थियो । ६ हफ्ताको प्रशिक्षण कार्यक्रममा ऊ लगायत अन्य १६ देशका २१ शिक्षकहरू अमेरिकी शिक्षाप्रणालीको साथ-साथै एक-आपसका देशमा प्रचलित शिक्षाप्रणालीसँग जानकार हुँदै थिए र यो सम्पूर्ण शिक्षकहरूको लागि सुनौलो अवसर थियो । समयमा ब्रेकफास्ट, समयमा कलेज, समयमा लञ्च, र समयमा डिनर । दुई मिनट ढिलो भयो कि, समस्या । सबै चुस्त, दुस्त र शरीर तन्दुरूस्त । यस्तै दिनचर्या चलिरह्यो ।

“हाम्रा मानिसहरू आज हामीलाई भेट्न आउँछन,” रोबोटले भन्यो ।

“चुप लाग!” रोड रान्किन झोक्कियो । कुर्सी फनक्क घुमाएर उठ्दै बरण्डातिर गयो र एकोहोरिँदै कतै हेरिरह्यो ।

“हाम्रा मानिसहरू–” दश फिट अग्लो, बेलनाकार रोबोट मशीनी आवाजमा बोल्दै थियो जब रोड रान्किनले उसलाई रोक्यो ।

दुनियाँलाई आफ्नो जालमा फसाउन कसैले धनप्रसादसँग सिकोस् । उ गाउँको मुखिया, महाजन, अन्नदाता, ऋणदाता, के थिएन । गाउँलेहरू पनि अड्को पड्को पर्दा धनप्रसादलाई नै गुहार्न पुग्थे । एकपटक धनप्रसादसँग गुहार माग्नेको जायजेथा अजिङ्गरले आहारा निले झैँ निलेर डकारसम्म पनि नगर्दासमेत गाउँलेहरूले उसको मुखेन्जी चुँक्क बोल्दैनथे । गाउँमा कसैको बाख्रो, पाडी, राम्रो देख्नासाथ साम, दाम, दण्ड, भेद आदि सबै प्रकारको हतकण्डा अपनाउँदै लैजान पछि पर्दैनथे धनप्रसाद ।

आज गाउँमा एउटा छाडा भैँसीको हल्ला चलेको उसले पनि सुन्यो । गाउँलेहरू कसैले पनि आफ्नो भनेर दावी नगरेको पनि थाहा पायो । गोठमा गएर हेऱ्यो सबै भैसीहरू मस्त उघ्राएर बसीरहेका छन् । उसले मनमनै सोच्यो यत्रा भैँसी अटाएका छन त त्यो एउटा कसो नअटाउला । यदि कसैले लाँदैन भने म यतै ल्याउँछु । ऊ फटाफट हल्लाखल्ला भएको ठाउँतिर हानियो ।

“तपाईँ जस्तो गज्जबको मान्छे मैले कोही भेटेकी छुइन ।” केटीले भनी । “तपाईँको कथा सुनौँ न ।”

होचो, खाइलाग्दो एशीयाली मूलको बाघजुङ्गे मानिसले भन्यो, “पुरै कथा भन्न त एक युग लाग्छ ।” ऊ झ्याल बाहिरको पहेँलो र रातो सूर्यलाई एकतमासले हेरीरह्यो । यसरी दुवै रङ्गको सूर्यलाई हेर्न ऊ अझै अभ्यस्त थिएन । वास्तवमा त्यो भन्दा महत्त्वपुर्ण अन्य प्रशस्त कुराहरू थिए जसमा ऊ अभ्यस्त हुनै थियो ।

एकदिनको कुरो हो, म यसै एक पागलखानाको बगैँचामा टहलिरहेको थिएँ कि एकजना मानिस दर्शनशास्त्रको किताब पढिरहेको अवस्थामा देखेँ । उसको बानी बेहोरा र सु-स्वस्थ शरीरको कारणले पनि ऊ पागलखानाकै अन्य बन्दीहरू भन्दा भिन्न देखिन्थ्यो ।

म पनि उसको नजिकै बसेँ र उसलाई सोधेँ ।

छ वर्षे छोराको निष्प्राण शरीर र श्रीमती को अचेत शरीर किरिलोभको आँखा अगाडि नाच्न थाल्यो । एक मात्र छोरो र त्यसको वियोगको पीडा कसले सहन सक्थ्यो र ? ऊ त एक पुरूष थियो र साथै एक डक्टर पनि, यस्ता कारूणिक पलहरूसँग परिचित थियो । असह्य पीडाको वावजुद सान्त्वनाका स्वरहरू श्रीमतीसँग बाँडनु पर्ने वाध्यता । अचानक कलबेलको आवाजले झस्कँदै ढोका खोल्न पुग्यो ऊ ।

“डक्टर घरमै हुनुहुन्छ ?”

रातको करीब १० बज्दै थियो । सौराहाचोकको आडैमा रहेको प्रतिक्षालयको नजिकै एक प्रहरी भ्यान उभीएको छ । बत्तीको प्रकाशमा टल्–टल् टल्कने गुलाबी रङ्गको ज्याकेट लगाएका ट्राफिक प्रहरीहरू आउने जाने बाहन रोक्दै चालकहरूको मापसे परीक्षण गर्नमा व्यस्त छन् । एक युवा आफ्नो प्रतिरक्षा गर्दछन – ‘‘होइन सर, मैले त एउटा रेड–बुल मात्र लिएको हो । म अरू ‘हार्ड’ होस या ‘सफ्ट’ केही खान्न । विश्वास गर्नुस् ।’’ तर प्रहरी विश्वास गर्न तयार छैन ।

परबाट एउटा कार आएको देखिन्छ । कार रोकिन्छ । चालकको मापसे परीक्षण गर्न नपाउँदै पछाडिपट्टिको सिटबाट आएको चिर–परिचीत आवाजले प्रहरीको आँखा उतै तिर तानिन्छ – ‘‘अलि हतारो छ भाइ, ड्राइभरको जिम्मा म भएँ ।’’

‘‘ठीकै छ हजुर, अनि यतिबेला हतारो गरी गरी कता त ?’’

१
त्यत्रो दिनदेखि घर बोलाको आज बल्ल आयो … सँधै आउँछु मात्र भन्छ … हुन त भाउ दिएकी थिइन … सँधै पछि लागेपछि के लाग्दो रहेछ र … डक्टरलाई पनि विश्वास नगर्ने भनी मख्ख पाऱ्यो … कहिलेकाहीँ त शंका लाग्छ … मान्छे त राम्रै होला जस्तो लाग्छ … ल ठीकै छ … बुवाले पनि डक्टर भए त हुन्छ भन्नु हुन्थ्यो … आखिर धेरै पढेर पनि के नै पो हुने हो र … उसले कमाइहाल्छ, मलाई पनि एउटा फार्मेसी खोलीदिन्छु भन्छ … आखिर पढेर पनि त पैसै कमाउने त हो … नपढी कमाइन्छ भने किन दुःख गर्नु …

त्यस दिन एस.एल.सीको परीक्षाको नतीजा निस्केको थियो । कुन्दनको खूशीको सीमा थिएन । खूशी नहोस पनि किन । १२ वर्षदेखिको त्याग र तपस्याको वरदान पाएको दिन थियो त्यो । विशिष्ट श्रेणी सहित परीक्षामा कक्षा प्रथम हुनुको आनन्द बेग्लै थियो । हुन पनि अति नै दुःख गरेको थियो कुन्दनले त्यो नतिजा ल्याउन । कुन्दनका बुबा राजाराम पनि कम खुशी थिएनन । राजारामको रहर – दुःख–जिलो गरेर भए पनि छोरालाई अंग्रेजी विद्यालय पढाउने । आफूलाई दलित भनेर घृणित नजरले हेर्ने समाजमा ऊ चाहन्थ्यो उसको छोरो एक सफल तथा प्रतिष्ठित व्यक्ति बनोस ।