छन्द कविता

सन्तान्ले अति नम्रभै जनकमा, सम्मान गरेरै भने ।
बाबा हे !अब यो उमेर बसने, किर्तन् गरे बेस्हुने ।।
बेला हो हजुरै परिश्रम बिनै, आराम गर्ने सधैं ।
छौं हामी अबता तयार गरने, खाँचो परेको सिधै ।।

सक्ने काम गरौंन क्यै रहरका, इच्छा पिताको हुँदा ।
आरामै सित जीवनी चलिरहोस्, ब्रिद्दादि रोग्ले छुदा ।।
छौं हामी सजगै तयार तिर यी, सारा कुरा कार्यमा ।
दर्शाई दिनुभो सबै पथ निकै, बाँकी नतोडी सिमा ।।

वर्षामास गयो खुल्यो गगन त्यो कालो हट्यो बादल।
आयो रे दिन यो तिनै कमरमा नाच्ने कसी आँचल।।
खाने दर् तिजमा दिदी र बहिनी जम्मा भएका तिनै।
नाच्दैछन् कति छम्म छम्म गरदै हाँसी रहेका यिनै।।

मेह्न्दी हात भरी चटक्क छ अरे राम्रा अनौठा चुरा।
सप्पै दङ्ग उमङ्गले खुश भए कस्को गरौँ के कुरा।।
साडीमा सजिएर चट्ट भइछे चोर्ने गरी यो मनै।
चोली सानु हुँदा टिमिक्क कसियो त्यस्तै सुहायो झनै।।

त्यस्तोरी रुपसी भयौ किन तिमी ?आँखा उतै जान्छ यो
राम्री छैन विछट्ट लौ म त्यसरी हेराई राम्रो भयो
ढाँटेको पनि हैन लाग्छ तिमिता आकाशबाटै झर्यौ
त्यस्तो विघ्न नठान पागल भई धेरै बयान् पो गर्यौ

छ प्रज्ञानको भावना-भाव तीब्र
जुनेली खुलेको छ आत्मा पवित्र
तिमीमा छ ऋक् वेदको नव्य बोली
तिमी प्रेम-आनन्दकी दिव्य झोली
।।
नदीझैँ बजेको छताछुल्ल नाद
छ तिम्रो गलामा अनौठो प्रमाद
तिमी फूलबारी तिमी फूलदानी
तिमी प्रेमले प्रेमकी हौ बिहानी
।।

वुढो छौ ! के गर्छौ ! भनिकन गलायौ !सव मिल्यौ !
कठै !आयो कालो अव समय ! यस्तो पनि भन्यौ !
अरे !तर्साएरै डर पनि नवढ्ने पनि वढ्यो !
अत्यायौ के गर्ने ! तन पनि वुढो ! झन् मन वुढो !

( रस्व प्रयोग वारे – वुढोको वु तद्भव शव्दको थालनी र माझको इ उ रस्व लेख्ने नीति अनुसार। मिल्यौ ,भन्यौ ,वढ्योको प्रयोग नयाँ होइन – भानु ,लेखनाथ हुँदै चलेको। १ उदाहरण -सुन्यौ भाइ सन्सार्म़ा शरिर अति कच्चा छ जनको। )

हामी भाले र पोथी सँग स-ग गुँडमा भव्य प्रासाद ठानी।
पानी होस् ! घाम जे होस् ! प्रकृति कठिनता हुन्छ सामान्य ठानी।
वस्छौं ! सानन्द उड्छौं क्षितिज यहीभरि ! दूर थाहा कहाँ छ ?
आफ्ना प्यारा वचेरा पनि सँग यदि छन् ! लाग्छ – यो विश्व हाँस्छ !

पैले जो अघिको धरातल; कहाँ ? टेक्तै थियौ बिर्सियौ ?
एक्कासी किन हो पसेर वनमा, नृसिंह झैं गर्जियौ,
मान्छे क्वै कुटिए र काटी गिँडिए, तिम्रो थियो चाल त्यो
लुक्तै हिड्द थियौ; सधैं वनवनै, बेहाल यस्तै थियो

भागी स्याल कतै गएर वनमा, त्यो सिंह भै फर्कियो
आफ्नो सम्पति नै थिएन घरमा, थुप्रै कमाई लियो
आयो जोस अझै चुनाव लडने, भन्दै अझै गर्जियो
धम्की औ डर त्रासले समयको नाफा सबै नै लियो

आफ्नै जन्मभुमी बिसाल जगमा, नेपाल मेरो घर ।
अम्रीका, रुस, चीन, हङ्कङ अझै जापान झैं सुन्दर ।।
सेतो बस्त्र भिरी हिमाल सहजै, हेर्छन् पखेरा तिर ।
फ्रक्रेका कलिला मुना वनवनै, खोल्सा र पाखा तिर ।। १

काँडेभ्याकुर, मिर्ग, झारल कतै चौंरी चरे बेसरी ।
डाँफे, कोकिल रम्दछन् मयुरले, पंखा फिजाए कति ।।
पानीका जरुवा पिएर सबले, संजिबनी पाउने ।
थुप्रैछन् यस देशमा जरिबुटी, उद्योग मौलाउने ।। २

बस्ती आज उजाडियो घर ढले, सिंचाइको नाउँमा
गर्लान् के इनले बिकास यसरी, बिश्वस गर्छौ कहाँ ?
नेपाली जहिले थिए बिपतमा, छन् आज उस्तै हरे !
ठेक्का हो अब छैन बन्धन कतै, सत्ता यसै चल्छ रे ।

गर्ने काम त हैन नास यसरी, इच्छा लियौ जोशमा
भत्काएर गयौ समस्त नगरी, आमा रुदैछिन् त्यहाँ
हेर्दै छौ कसरी सधैंभर यसै, नेपाल आमा रुँदा
गर्ने काम यही थियो गर सबै, सत्ता समाल्ने हुँदा

२०७१। ३। ५
इटहरी — ५

पैलो रुवाइ यही ठाउँ मेरो पैलो हँसाइ यही ठाउँ मेरो
थियो यही ठाउँ पहाड भित्र यै जन्मको ठाउँ रहेछ मेरो ।।

यै गाउँको शुद्ध पिएर पानी हुँदै गयो झर्झर जिन्दगानी ।।
सन्तोषले बालककाल काटें युवासँगै बालकककाल साटें ।

आगो यहाँ बल्दछ शिरमाथि
पञ्चाग्नी तातो त्यति हुन्न साथि
धपक्क रातो पनि देखिंदैन
त्यो मेघले खै किन छेकिदैन ? ।।१।।

पानि विनाको मछली सरी भै
यो मृतभुमी पृथिवी भरिकै
तड्पन्छ आफैं अनि रुन्छ आफैं
गर्दैन माया निठुरी छ साह्रै ।।२।।

पण्डित कृष्णका नाति, बाउ तिम्रा धनञ्जय
रम्घाको त्यो ठुलो गाऊँ, चुदी बेंशी छ सुन्दर l १

शिक्षित कुलमा जन्म्यौ, पढ्यौ बाजे सँगै बसी
घाँसीको प्रेरणा पाई, नाम राख्ने कुरा सिकी l २

तिमी भक्त थियौ भानु ! नेपाली मात्रको त्यहाँ
सारा नेपालको निम्ती, लाग्यौ भाषा प्रचारमा l ३

वेलै नआई किन गर्मी आयो वैशाखभित्र्रै किन जेठ आयो ।
वैशाखको अन्त हुनै नपाई नकच्चरो जेठ घुसेर आयो ।।

वसन्त लाग्यो जब अन्त अन्त उस्कै थियो राज्य यहाँ अनन्त
गर्मीसँगै यस्तरी जेठ आयो मानौ यहाँ जिन्दगी नै हरायो ।

उराठ लाग्दो पृथिवी भएछ अँगेटी झैं जेठ हुँदो रहेछ
चिसो सबे माथितिरै गएछ यो जेठ मानौं ननिको रहेछ ।

कोहि भन्छन् जग धरतीमा देवता बस्दछन् रे
कोहि भन्छन् सगर बीचमा आफु लुक्दै ति छन् रे
कोहि भन्छन् जिवहरुमहाँ अल्झदै गर्दछन् ती
कोहि भन्छन् पृथिवीतलमा बल्झदै झर्दछन् ती

ढुङ्गा माटो प्रकृति सब नै देवता भन्छ कोहि
सारा आत्माधरी जिवहरु देवता मान्छ कोहि
देख्छन् कोहि गरीबजनमा देवताको निवास
लेख्छन् कोहि सकल जीवको आत्ममा हुन्छ बास

पञ्चाग्नि झै‌ ताप छ सूर्यबाट
बिलाउँदै गो मनभित्र आँट
शरीरमा पानी सबै सुकेर
मरिन्छ भन्ने अब हुन्छ छाँट ।।

अाकाश तातो पृथिवी छ तातो
बाटो र घाटो अझ उग्र तातो
यहाँ कतै शीतल भन्नु छैन
तातो भयो कि तब जान्छ सातो ।।

प्रेम चट्टानमा दिव्य कल्पनाकी सुनाखरी
झुन्डिन्छे सत्य-सौन्दर्य आविर्भाव हुने गरी
।।१।।

सपना प्रेम आनन्द जो बाँड्छे विपना सरी
चिम्ली आँखा सधैँ हेर्छु मुटुकी यो सुनाखरी
।।२।।

मेरो गाउँ पखेरीमा कवि तिमी बाँचिरहन्छौ तथा
आफ्नो नाउँ बचाई किर्ति बहुतै राखि गयौ सर्वदा
जन्मिई दुर वस्ति गाउँ बीचमा बोकेर भाषा स्वयं
देखायौ जगलाई संस्कृति सबै नेपाल हो सुन्दरम्

छोरा पण्डितका भएर पनि ति दुखिहरुका कथा
प्यारा बन्न गयौ र आफु बनियौ घाँसी गुरुका तथा
नेपाली सब मातृभाषिहरुको सच्चा गुरु पो बन्यौ
भाषा उन्नतीको प्रदर्शक भयौ सत्मार्ग बाटो खन्यौ