नेपालै हो शिर धरतीको पूज्य यो देवभूमि,
झर्छन आत्मा अमर यसमा सम्झदै मातृभूमि,
जस्तै सीता,जनक,पृथिवी,बुद्ध जन्मै लिएका,
त्यस्तै माली स्रिजनपथका देवकोटा भएका ।।१।।
ती छन् आत्मा अजर प्रतिभा चेतनाले भरेका,
नेपालीका दिल दिल पसी ज्ञान सारा दिएका
साहित्यैको विविध ढुकुटी भर्दिने ज्ञानवेत्ता,
छन् यी महाकविजी कविकै गर्व हुन् शान यौटा ।।२।।
परेलीहरू बिछ्याई हेरे मुटुले तानेर
चोइटियो मन त्यसैलाई बालेँ आत्मा मै हालेर
तपस्वी जस्तै योगले पुग्छु चैतन्य गंगामा
फ़र्कन्छु एक्लै खोजेर प्राण कठोर ढुंगामा
जिन्दगी होइन खेलौना कुनै खेलेर मिल्कायो
अतित बस्छ आँखामै आई डढाई वहायो
प्रतीज्ञा कुर्छ कुनामा बसी मुस्कान छरेर
उढेको मन बालेको दियो आत्माले सम्झेर ।
नाची नाच अनेक जङ्गल भरी आई नदी वेगले।
जान्छे आज कहाँ भनेर यकलै हेर्दै छ की लेकले।।
जो छन् ती वनका लता र लहरा पन्छाउँदै बग्दछे।
मीठो गुञ्जनले पहाड पहरा घन्काउँदै बग्दछे।।
सारा खेत भरी किसान जनको प्यारी भएकी नदी।
ठूला फाँट हराभरा छ धरती तिम्रै गरौँ आरती।।
घुम्ती पार गरी पहाड गिरिको मैदानमा झर्दछे।
हाम्फालेर तराइ फाँटहरुमा पानी कती भर्दछे।।
आमाकै मनशान्त वन्छ कहिले? तन्द्राहरु लम्बिए ।
आफ्नै भाव वनेर प्यसी मुटुमा ज्वाला सरी दन्किए ।
उच्चाकाश उढेर हेर्दछ चरी रुख्खा पुरानो गुण ।
साझा छन् फूलपालुवा रसभरी संसार ठूलो वन ।
डाली डाली उढेर खोज्दछ मीठा दाना रसिला निका ।
गर्दै याद जहानको र गुणको शौभाग्यको लम्कदा ।
खोज्दै शान्तिपना वुनेर सपना निद्रा वन्यो खण्डित।
मीठो कण्ठ सुनादै जगतमा रम्ने यिनै संगित ।
मेरो मूल्य बताईदेउन भनी भन्दै छ कोही यता।
आर्को भन्छ ल हेर जीवन गयो अस्तीत्व खोजौ कता।।
कोही मानिस जिन्दगी जगतमा तड्पीरहेको छ की ।
गर्दै जान्छु भन्यो हिसाब नमिले जस्तै छ की जिन्दगी।।
बल्थ्यो रे पहिले सधैँ झिलिमिली हुन्थ्यो उज्यालो थियो।
काँहा तार चुट्यो कि त्यो फ्युज गयो फेरी अँध्यारो भयो।।
मैनाझैँ थुनियौ ठुँगेर पिँजरा कैले पर्यौ बन्धकी।
जैले बन्द भएर आफ्नु घरमै बन्दी छ की जीन्दगी।।
मान्छे हुन्छ गरीब जो छ मनको आफ्नै दरिद्री सदा
खाएर पनि जो छ तृप्त नहुने सम्पन्न बन्दा तथा
हुँदा सम्पति नै पनि हरघडी सन्तुष्टि कैल्यै नभै
जो छन् जिन्दगीदेखि रुष्ट ति सबै हुन्छन् दरिद्री सधैं
छैनन् दुख यदि जुटाउन मिठो पिठो हवस् त्यो भलै
गर्नु छैन परिश्रम कहिं कतै छन् दुख भन्छन् अझै
ठुला खर्च गरेर हिंड्दछ कतै मान्छे ठुलो हुँ भनि
आत्मा नै रहँदा गरीब अनि को बन्ला र कैले धनि
बस्छन् जो झुपडि सजाईकन नै खुशि सधैं छन् तिनै
चारो टर्छ यदि परिश्रम गरे पायो भने दिन्दिनै
भोको बस्नु यदि परे पनि कतै सन्तुष्टीले तृप्त जो
धन्वान् तेहि कहिन्छ सम्झ मन हो बन्दैन पैसा ठुलो
आज हो कि भोलि हो कि, जानुपर्छ त्यो दिनै ।
आउँदैछ नित्य यो लिएर जान साथमै ।।
हुन्न भन्न यी कुरा कि,आउँदैन काल त्यो ।
सक्छ भन्न को पखे ? लिएर जान्छ साथ पो ।।१
काल नै ठुलो सबै लिएर मृत्यु साथमा ।
आइ टप्प टिप्छ त्यो चुँडेर लान्छ बातमा ।।
फुत्त पस्छ देहमा झिकेर लिन्छ प्राण यो ।
सुन्छ देख्छ त्यो कतै न मान्छ बात ज्ञानको ।।२
प्रभाः
खोलेर आँखा, हेर्नू न स्वामी, यी छोरा हेर्नू न
कसरी बाँच्न, सकुँला स्वामी, बालक हेर्नू न
आकाशतिर, नहेरे हुन्न?, विन्ती छ हजुर
पुछिँदा स्युँदो, खुशी के हुन्थेँ, विन्ती छ हजुर
वैल्याई झरे, दिलको फूल, पापीले छोएछ
सम्हाल्न गाह्रो, हुनेछ अब, यो दिल रोएछ
मुठ्ठीमा च्यापी, राख्न के सक्थेँ, भाग्यको विधाता
लुट्दछ किन, पापीले मेरो, यो भाग्य विधाता
आयो यो नजिकै छ जान परने, माता पिताका घर l
स्वामी हे ! अबता नयाँ हर चिजै, ल्याएर खान्छन् दर ll
भन्दैछन् महिला विचार पतिमा, पर्ने तयारी तिर l
माग्ने ती कतिले ऋणै पनि गरि, राम्रलुगा खातिर ll १
चाहिन्छन् गहना भनेर पतिका, पुग्छन् समिपै महा l
थोत्रा यी घरका भए अब लुगा, ल्याउँ खोजेरै नयाँ ll
छड्के एक नाभैदिदा समयमा, पोते हरायो कता ?
चाहिन्छन् अब टी नयाँ चिज सबै, राम्री हुने हुँ मता ll २
वसन्तको कोकिलको गलामा
दुखेको देशमा थोरै मल्हम् पट्टी लगाउनु