kbs
आजको सन्दर्भमा गजलकारहरूले गजलमा खेल्नु पर्ने भूमिका
मोतीराम भट्टले वि. सं. १९४० को दशकमा गजलजस्तो लालित्य युक्त नौलो काव्य रचनाको आयामलाई नेपाल भित्रयाएर त्यस समयको साहित्यिक परिवेशमा एउटा नौलो काव्यिक विधाको बीजारोपण गरेका थिए । त्यसपछिका दिनहरूमा मोती मण्डलीमा रहेका नरदेव पाँडे सुधा शम्भुप्रसाद ढुङ्गुल लक्ष्मीदत्त पन्त इन्दु रत्नलाल रत्न गोपीनाथ लोहनी भीमनिधि तिवारी उपेन्द्रबहादुर जिगर मियाँ अमजद हुसैन अन्जान गजब आदि नाम गरेका स्रष्टाहरूमार्फत् नेपाली साहित्यको इतिहासमा नौलो आयाममा गजल कायम गरेको हुनाले आजको परिवेश भित्र नेपाली साहित्यमा गजल काव्य-विधा निकै लोकप्रिय बनेको छ भनेर भन्दा त्यति अत्युक्ति नहोला ।
चीन घुमेर फर्किने बेला
इतिहास, कला, संस्कृति र आर्थिक व्यवसायमा रुचि राख्ने नेपालीहरूका लागि चीन धेरै पहिलेदेखि नै आकर्षणको विषय रहेको हो । चिनियाँ मूलका जाति र भाषा हजारौँ वर्षअघिदेखि नेपालतिर प्रवेश गर्दैरहे । चीनमा बुद्ध दर्शनको प्रभाव ईपू दोस्रो शताब्दीदेखि सामान्य रूपमा पर्दै गएको थियो । स्रोङ्चन गम्पोले सातौँ शताब्दीमा तिब्बतको एकीकरण गर्ने सन्दर्भमा उनको विवाह नेपालकी छोरी भृकुटीसँग भएदेखि बौद्ध दर्शन तिब्बत हुँदै चीनभरि फैलियो । त्यो लहर कोरिया, जापान, भियतनाम आदिसम्म पुग्यो ।
ब्रेल लिपिमा पढाइ सुरु गर्दा
विसं २०२० मा ल्याब्रोटरी स्कूल नछिरुन्जेलसम्म मलाई नेत्रहीनहरूले पनि पढ्ने लिपि छ भन्ने ज्ञान थिएन । त्यसबेला अमेरकिी महिला इशाबेल ग्रान्ड, जो स्वयं नेत्रहीन थिइन्, ले नेत्रहीनहरूका लागि अमेरकिामा गरेका कामका बारेमा खुबै चर्चा थियो । त्यहाँ नेत्रहीनहरूका लागि छुट्टै स्कूलको व्यवस्था त धेरै पहिलेदेखि थियो तर सामूहिक रूपमा आँखा देख्ने र नदेख्ने सबैलाई एउटै थलोमा राखेर एकीकृत अभियान अन्तर्गतको शिक्षा भने भर्खर-भर्खर सुरु भएको थियो ।
मेरो छ भन्नु खै !
लाटा छन् जनता यहाँ छ सजिलो नेता हुनै बेस छ
बाँडे भाषण पुग्छ दब्छ जनता कङ्गाल यो देश छ ।
लेठा के लिनु कामको हरघडी भर्दैन पेटै भने
फाटो पर्नु बरु सुधा स्वजनमा बन्नै छ नेता भने ॥
मान्छे हुन् हुनता गरीब बिचरा के मान तिन्को छ र
कुर्सीमा रहने छ ठालु चतुरे को खोस्न नै सक्छ र?
खोसेरै मत ती गरिबहरुको सत्ता लिनै पर्दछ
वाचा-बन्धन जो थिए गरिबमा लत्त्याउनै पर्दछ ॥
बादलपारि लिमी
यो उचाइको यात्रा थियो र गन्तब्यमा पर्यो उपल्लो हुम्लाको लिमी । हिँडेको दुई दिन भइसकेको थियो । दोश्रो बिहान च्याछडा पुग्दा छहराको सौन्दर्यले हामीलाइ मुग्ध बनायो । त्यतिखेर मलाई दार्जिलिङ्गको सम्झना भयो । त्यहाँ योभन्दा सानो छहरा छ तर प्रचार भने ठुलो । यो त्यहाँ भएको भए झन् कस्तो प्रचार गर्दा हुन् ? यो छहरामा सधै इन्द्रेणी लागिरहँदोरहेछ ।