अन्नपूर्ण पोष्‍ट

नेपालका विविध जातिगत समुदायका प्राचीन इतिहास बोकेका नेपालीमध्ये ऐतिहासिक चिनारीका रूपमा तल्लो थाक् खोलाका थकाली बन्धुहरूको इतिहास बुझ्न निकै कठिनाइ भएको कुरा विभिन्न देशी तथा विदेशी विद्वान्ले व्यक्त गरिरहेकै कुरा हो।

२०६६ माघ १९।

त्यो दिन कुन बार पर्‍यो, सम्झिनँ। बिहान साहित्यिक मित्र सावित्री मल्लले फोन गर्नुभएको थियो, दिउँसो एकछिन मकहाँ आउन मन लाग्यो भनेर।

पौराणिक व्रतकथा स्वस्थानी शालीनदीसित आबद्ध एक शालीन कथाझैं लाग्न थालेछ। वाचन गर्दै गर्‍यो, वाचन वाचाका ब्रह्म विवेकिन थाल्छ।

आधुनिक नेपालको राजनीतिक नक्सालाई मेची–महाकाली नदीले छुट्याइदिएको छ। संगीत र साहित्यको मानचित्रबाट मेचीपारिको दार्जिलिङलाई मेटिदियो भने नेपाली सभ्यताको मानचित्र सग्लो हुँदैन।

ग्रामोफोनको अभिलेख पछ्याउँदा नेपाली संगीत आरम्भ भएको एक शताब्दी पार भइसक्यो।

जुद्धशमशेर राणाको पालासम्म नेपाली गीतको खासै लहर थिएन। दरबारका ठूलाबडाकहाँ जम्ने सांगीतिक ‘मेहफिल’मा उर्दु र हिन्दी गीत नै धेरै बज्थे।

लेखन आफैंमा एउटा कला हो, शिल्प हो, शैली हो र संवेदना हो। लेखकको प्रतिविम्ब पनि हो। यो फरक कला हो, जो सिकाएर सिकिँदैन र पढाएर जानिँदैन।

प्राध्यापक डाक्टर लोकराज बरालको आत्मवृत्तान्तको पुस्तक रोमाञ्चित जीवनलाई अर्का प्राज्ञिक व्यक्तित्व नरहरि आचार्यले ‘निजी कथालाई डोरो बनाएर गत सात दशकभित्र नेपालले तय गरेको राजनीतिक यात्राको वृत्तान्त’ भनेका छन्। तर आचार्यको यस भनाइलाई बरालको पुस्तकले पूर्ण रूपमा पुष्टि गर्दैन्।

नजिकैको टेबलमा एकसरो फेरफारे लुगाको थुप्रो छ। ऊ पल्टिएको भुइँ खाटको छेवैमा एउटा ससानो काँधे झोला उदांगो लडिरहेको छ।

चालीसको दशकसम्म जम्माजम्मी ६ वटा सिनेमा हल थिए- काठमाडौं, ललितपुर र भक्तपुर तीनै जिल्लामा।

गायिका अरुणा लामाको गायनको जीवनकाललाई संगीतका अन्वेषकहरू, नेपाली संगीतको स्वर्णिम युग भन्छन् तर यो संयोगवश होइन र काल्पनिकी पनि होइन।

सुधारगृह शान्त छ।

नेपाली निबन्धमाथि केही शब्द पोख्नुपर्दा मैले एउटा सुविधा खोजेको छु।

एउटा प्राचीन काइँयो थियो मसित। तर छैन अहिले।

शंकर लामिछानेको पुस्तक प्रकाशन हुँदा त्यति बेला म पाठक हुन सकिनँ, दर्शकमात्र भएँ।

जमानाअनुसारको चाहना र बहाना नभए दुनियाँको सामु गोबरगणेशको उपाधि मिल्छ । सोइपरी जमानामुताविक उखानको बखान नमच्चाए भीडमा आफ्नो स्वर छुट्टै पाराले खुल्दैन । छुट्टै पाराले स्वर नखुले त्यो लबज फलानोको होस् कि ढिस्कानोको, केही माने राख्दैन । आज सबैलाई सबैको सामु आफू बिछट्टै बेग्लो र अग्लो हुनुपरेको छ । चाहे आफ्नै अर्को गोडामा कुर्कुच्चा टेकेर अग्लो भएको स्वाङ रच्नु किन नपरोस् !