kbs
प्रवासमा नेपाली भाषा साहित्यको सेवा
नेपालभित्रबाट नेपाली भाषामा प्रकाशित पहिलो पत्रिका सुधासागर -वि.सं.१९५५) हो । योभन्दा अगाडि नै प्रवासबाट नेपाली भाषामा पत्रिका प्रकाशन भएको इतिहास पाइन्छ । त्यसैले नेपाली साहित्यको श्रीवृद्धिमा प्रवासको भूमिकालाई कम ठान्नु हुादैन । नेपाली भाषाको पुरानो नाम गोरखा भाषा भएकोले मोतीरामले बनारसबाट प्रकाशित गराएको पहिलो पत्रिकाको नाम गोरखा भारत जीवन -वि.सं. १९४८ तिर) राखेका हुन् ।
स्वतन्त्रता
जनताको बलिदानबाट परिवर्तन भएका कारण आमसभामा जनसहभागिता उल्लेख्य हुनु आवश्यक नै थियो । गाउाका कुनाकुनाबाट मेलापात छोडेर पनि आमसभामा उपस्थित हुनु उनीहरूको लागि बाध्यता पनि भयो । कोही बासी ढिडो र गुन्द्रुकको भरमा त कोही भोकै पनि तोकिएको समयमा आमसभास्थलमा भेला भए । नेताजीको सम्बोधनले केही राहत मिल्ला कि भनेर खाली चउरमा ‘पेट कसेरै’ भए पनि जनता धैर्यपूर्वक बसे ।
साहित्यमा समालोचना
सामान्य अर्थमा समालोचनाको अर्थ हो- गडेर हेर्नु । समालोचना ‘लुचू’ धातुले बनेको छ, जसको अर्थ हो- हेर्नु । समालोचनाअन्तर्गत आलोचना, समीक्षा, टीका-टिप्पणी, मीमांसा, विवेचना, पर्यालोचन, अनुशीलन, परिशीलन आदि अनेक शब्दहरूको प्रयोग गरिन्छ । सूक्ष्मरूपमा यस्ता शब्दहरूका आ-आˆना विशिष्ट अर्थ रहे तापनि स्थूलरूपमा भने यस्ता शब्दहरूलाई पर्यायवाची मान्न सकिन्छ । पूर्णरूपले कुनै वस्तु वा विषयविशेषको देखरेख, विवेचना, विचार-विमर्श गर्नु समालोचना शब्दसित अभीष्ट छ ।
वेदनामा अल्झिएका दिन
पहाडको काखमा पहाडकै धरातल हेटौाडाको पश्चिमपट्ट िअवस्थित लोथर बजार दसकौा बितिसक्यो जस्ताको तस्तै छ । २०५० साल र उनान्साठी सालमा आएको वषर्ात्को भलबाढीले त्यो ठाउा क्षतविक्षत् भयो । एकतीस वर्षअघिको लोथर मेरा आाखामा छ र त्यो बेलालाई सम्झिंदा म सत्र/अठारको जवानीमा साटिन्छु । २०३३ साल मङ्सिरको महिना हो । म अठार वर्ष मात्र पुग्न लागेकी थिएा । त्यति बेला मेरो काखमा ठूलो छोरो थियो ।
जङ्गलमा मनका फूल फुलाउने कवि
नेपालभाषा गीति कविता विधामा सुपरिचित एवं जनपि्रय व्यक्तित्व हुन् दुर्गालाल श्रेष्ठ । उहााका गीति कविताका लय ध्वनि, कोमल शब्द चयन सीप, मधुर भाव रस सञ्चार तथा सरल, स्पष्ट, सहज अभिव्यक्तिबाट धेरैजसो श्रोता-पाठक मन्त्रमुग्ध भएका देखिन्छन् । उहााका कविताको वाचन उहााबाटै भएको बेलामा उहााका वाचिक, आङ्गकि र साìिवक भाव अभिनय पनि स्वतः स्फूर्तरूपमा प्रदर्शित भइरहेको हुन्छ । त्यस्तो स्थिति श्रोतालाई मनमोहक र प्रेरक लाग्दछ ।
बिब्ल्याटो सोच
बुबा भन्नुहुन्थ्यो पढेलेखेर ठूलो मान्छे बन्नुपर्छ । आमाका सपना पनि कम्तीका थिएनन् । राम्री र लच्छिनकी बुहारी भित्र्याएर बुढेसकालमा आनन्दका साथ नातिनातिनासाग रमाएर बिताउने आमाको भित्री सोच थियो क्यार । छिमेकका काकाकाकी, दाइभाउजू, मामामाइजू सबैको आशाको केन्द्र मेरो पढाइ बनेको थियो । त्यसबखत मेरो मन आशाको ठूलै बोझ बोकेर गह्रौा बनेको भान हुन्थ्यो । दायित्वको बोझबाट मुक्त हुने काम सामान्य मान्छेका लागि कठिन बन्दोरहेछ ।
हाङ्छा
सृष्टिको उत्पत्तिताका यो धर्ती पानी नै पानी भरिएको जलाम्य सिंगो महासागर थियो रे । आफ्नो सृष्टिलाई सुन्दर बनाउन यहाँ थुप्रै जीव जीवात्माहरुको कल्पना माङ-सृष्टिकर्ता परमेश्वर)ले गरे रे । त्यसको लागि सृष्टिमा जलमात्र होइन थल जमिनको आवश्यकता माङले महसशुस गरे । त्यसको लागि माङले सबैभन्दा पहिले ३ वटा पिपलको पातको उत्पत्ति गरे । माङले एउटा पातले जलाम्य धर्ती छोपे ।