kbs

मिनिबस्मा झकाएछौं, सुस्तसुस्त जाग्न थाल्यौं
केबुलकार चढेपछि माथिमाथि भाग्न थाल्यौं
त्रिशूलीलाई तलै छोडी हावासँग कावा खाँदै
देवीसँग दयादृष्टि विनम्र भै माग्न थाल्यौं

सधैँ स्कुल जान्छु
भनेको म मान्छु
जे जे दिनुहुन्छ आमा !
त्यही कुरा खान्छु ।

घरको आँगन मेरो
बाढी पसे पछि
मज्जा लाग्यो मलाई
हेर्छु बसी-बसी

मन चैँ कालो, देख्दा गोरो
घुस्याहा बाउको छुच्चो छोरो ।

काठमाडौंनजिकको एउटा रमणीय गाउँमा बस्थ्यो, रमेशको परिवार । उसका दाजुभाइ थिएनन् । ऊ गाउँकै स्कुलमा पढ्थ्यो । हिसाब पढ्न ऊ निकै रमाइलो मान्थ्यो । आकाशमा उडेका चरा हेर्दै, गाइने कीरा र पुतलीसँग जिस्कँदै रमाउँथ्यो, रमेश । ऊ अहिले सात वर्षको भयो । विज्ञानका नौला र रमाइला कथा पढ्न खुब रमाउँथ्यो ऊ । कक्षाका अरू साथीभन्दा निकै फरक किसिममा प्रस्तुत हुन्थ्यो, रमेश ।

(मञ्चमा केही विद्यार्थीहरू गोलो घेरा बनाएर उभिएका हुन्छन् । स्वागत, सम्पदा, श्रेया, आरिफ, बिनिता, आकार, सनीर, दावा सबैजना ध्यानमग्न देखिन्छन् । उनीहरू सबैले एक-अर्काका हात समातेका छन् । सबैले आँखा बन्द गरेका छन् । नाटकका निर्देशक बालक स्वागत र नाटककार बालिका सम्पदाको आँखा भने खुल्लै हुन्छ । उनीहरू सबैजनाले बाघ, भालु, हात्ती, सिंह, दुम्सी, खरायो, कछुवा, गैँडा, स्याल, मयुर आदिका भेषभुषा लगाएका हुन्छन् ।)

रोशन आमाबाबुको एक्लो छोरो हो । ऊ अहिले १२ वर्षको भयो । रोशन आफ्ना आमाबाबु र फुपू दिदीका साथ राजधानीमा बस्छ । उनीहरूको पुख्र्यौँली घर यहाँ होइन । उनीहरू खोटाङबाट १० वर्ष अगाडि बसाइ सरेर यहाँ आएका हुन् रे । यो कुरा उसले आफ्ना बाबुबाट सुनेको हो ।

साँझको समय थियो । डुब्न लागेका सूर्यका किरण पहाडका टुप्पामा रातो भएर फैलिएका थिए । चिसो हावाको सिरसिरले जङ्गल नै आनन्दमय र रमाइलो बनेको थियो । यस्तो बेलामा जसलाई पनि खुला हावामा घुम्न मन लाग्नु स्वाभाविकै हो । आ-आफ्ना गुँडहरूमा र घरमा बसिरहेका पशुहरू र चराहरू पनि विस्तारै बाहिर निस्केर जङ्गलमा यताउता घुम्न थालेका थिए ।

“के गर्नु छोरी ! हाम्रो धारामा पानी नै आएन । अब भात पकाउन पनि पानी छैन । भाँडा माझ्न पनि पानी छैन ।” रित्तै गाग्रो बोकेर धाराबाट फत्फताउँदै गीताकी आमा फर्किन् ।

आमाको दुःख देख्न सक्दिनथी गीता । घरमा दिनहुँ जसो पानीको समस्या परिरहन्थ्यो । नेपाल पानीको दोस्रो धनी देश हो भनेर गीताले पढेकी पनि थिइन् तर उनलाई त्यो कुरामा कत्ति पनि विश्वास लाग्दैनथ्यो । गीताको टोलभरि पानीको दुःख थियो । धारामा पनि ठूलो लाइन लागेको हुन्थ्यो । पानीको समस्या टोलबाटै समाधान गर्न पाए गीता खुसी हुन्थी होला ।

म प्रेमको कुरा गर्छु
तिमी युद्धको
विपरीत ध्रुवमा उभिएका हामी
कसरी एउटै विन्दुमा उभिन सक्छौँ ?

सदियौँदेखि ऊ जहाँको त्यहीँ
असारे झरीमा कुनै ओत छैन
कठ्यांग्रिने जाडोमा न त
न्यानो मीठो घाम छ !

मान्छेहरू सुतिरहेछन्
सायद सुतिरहेछन्
मज्जासँग ।

“मिस्टर मोरिस…मिस्टर मोरिस…!” म ओछ्यानबाटै चिच्याएँ।

“के भयो ? टेबल ल्याम्प ननिभाई सुत्नुपथ्र्यो नि !” ऊ मेरो कोठासँगै जोडिएको कोठाबाट बोल्दै निस्कियो र मेरो कोठाको बत्ती बालिदियो।

हिजै मात्र मित्र सुरेन्द्र मैनाली र म खार्तुम आइपुगेका थियौँ, डारफरबाट। इजिप्ट र जोर्डन घुम्न जाने क्रममा बाटो परेको थियो खार्तुम। १८ मे अर्थात् आजै रातीको ११ बजेको पलाइटबाट इजिप्टका लागि उड्नु थियो खार्तुमबाट। मक्का आँखा अस्पतालको नजिकैको इन्डिया हाउसमा थियो बास। सुडानको खार्तुममा पनि व्यापारमा आपनो पकड बनाउन सफल रहेछन् भारतीयहरू। सस्तो र नेपाली खानाको स्वादले गर्दा खार्तुम यात्रामा लगभग सधैँ बास इन्डिया हाउसमै हुन्थ्यो हाम्रो।

विसं २०१९ पूर्व नेपालको झन्डामा एकरूपता थिएन। झन्डाको स्वरूप त यस्तै थियो। तर, मानिसहरू मनलाग्दी ढंगले झन्डा बनाउँथे। कतिसम्म भने सरकारी कार्यालयमै पनि फरक-फरक किसिमका झन्डा फरफराइरहेका हुन्थे। कसैले माथिल्लो भागको त्रिभुज लामो बनाउँथे, कसैले तल्लो भागको। लम्बाइ, चौडाइ र उचाइमा एकरूपता थिएन। कसैले चन्द्रमा एक ढाँचाको बनाउँथे भने अर्कोले सूर्य अर्कै ढाँचाको। कतिसम्म भने चन्द्रमा र सूर्यमा नाक, आँखा र मुख राखेर झुन्ड्याएका झन्डा पनि देखिन्थे।

मलाई सहरले पूरै निल्यो। म चाहन्थेँ, म सहरको मुखमा नपरुँ अथवा सहरको भोकको सिकार नबनूँ। तर, भएन त्यस्तो, मैले सोचेजस्तो। मलाई सहरले नमज्जाले निल्यो। मेरो कुनै अस्तित्व बाँकी नराखी, मेरो अनुनय-विनयको कुनै पर्वाह नगरी निल्यो मलाई सहरले। सहर मेरा निम्ति ह्वेलभन्दा कुनै पनि अर्थमा फरक रहेन। ह्वेल र सहरमा पृथकता पनि रहेन त्यति, जति म सोच्थेँ। सहर मेरो अगाडि एउटा विशाल ह्वेलका रूपमा हाजिर भयो र निलिएँ म सहरका निम्ति।

उसले धेरै युगहरू बाँचिसकेकी थिई। सृष्टिभर कति युग आउँछ, ती युगभरि उसको आयु पक्का थियो। हरेक समयमा बाँच्थी तर उसको नाम कुनै खास समयसँग मात्र तादात्म्यता राख्दैन थियो। समयको अवधिलाई आफूभित्र कैद गर्ने युगसँग सापेक्ष थियो उसको नाम अर्थात् युगनायिका।