रमण घिमिरे

कहिले तिम्रो पछ्यौरीमा अल्झेँ
कहिले तिम्रो चौबन्दीमा अल्झेँ
लोभ्याउने पासो थाप्यौ मायाको
आखिर तिम्रो जिन्दगीमा अल्झेँ

कञ्चन पुडासैनीलाई सर्वाधिक लोकप्रिय बनायो, नारायणगोपालले गाएको गीत ‘तिमीलाई भूल्दा म एक्लो भएछु…’ले । त्यसपछि पनि उनले प्रेम-वियोगका झन्डै दुई दर्जन गीत रेकर्ड गराए तर श्रोताहरूबाट उनलाई कहिल्यै भूल्न दिएन, यही गीतले ।

‘एउटा मान्छेको मायाले कति फरक पार्दछ जिन्दगीमा’ बोलको गीतमा नारायणगोपालका लागि धुन भर्दा संगीतकार दीपक जंगम हैरान भएछन्।

डा. ध्रुवचन्द्र गौतम नेपाली आख्यानमा सिद्धहस्त नाम हो । कथामा होस् या उपन्यासमा विशेषतः प्रयोगको शैली स्थापित गर्ने उनी एक अग्रणी कलमजीवी हुन् ।

पछिल्लो समय राजुबाबु श्रेष्ठको नियात्रा लेखन निकै तिक्खर देखिएको छ ।

प्रविधि-विज्ञानको प्रगतिले आजको विश्वमा अनेकौँ नौला आविष्कार थपिएका छन्। यही प्रगतिले ल्याएको पछिल्लो आविष्कार हो साइबर संस्कृति।

अवस्था, एउटा अमूर्त चित्रकला अथवा डाक्टरले खुट्याउन नसकेको रोगजस्तै भइरहेछ। मनमा जुन गहिरो पीडा छ, त्यो अमूर्त छ।

नेपाली साहित्यमा निरञ्जन बराल अपरििचत नाम हुन् ।

लामो समयदेखि साहित्यिक पत्रकारतिामा लागेको नाम हो, हर िशर्मा। साहित्यिक क्षेत्रमा लाग्नेहरूका लागि शर्माद्वारा सम्पादित नवकविता (२०४२)ले धेरैलाई कवि बनायो र धेरैलाई कविका रूपमा स्थापित गरायो।

सामान्य विषयवस्तुमाथि मर्मस्पर्शी प्रस्तुति दिने सर्जक हुन्, कृष्ण धराबासी। सानो कुरालाई उनी जीवन्त बनाउन सक्छन्।

भखैरै कवि बासु शशीको ७५ औँ जन्मजयन्ती मनाइयो र केही साहित्यकारहरूलाई पुरस्कृत-सम्मानित गरियो । शशीको निधनपछि स्थापित ‘बासु शशी स्मृति प्रतिष्ठान’ले वाषिर्करूपमा यो कार्यक्रम गर्दै आएको छ ।

अधिकांश लोकप्रिय गीतको पृष्ठभूमिमा छन् घतलाग्दा प्रसंग ।

जागिरको एकनास दिनचर्याबाट वाक्क भएर राजेन्द्र थापा काठमाडौँबाट पूर्वतिर हान्निए । झापामा पुगेपछि उनलाई पहाडकी रानी इलाम जाने इच्छा भयो ।

बालसाहित्य-सर्जकका रूपमा गोपाल पराजुली पृथक् परिचय बनाइसकेको नाम हो । तर, पछिल्लो समय बालसाहित्यमा मात्र उनको कलम सीमित भएन ।

कुनै युग थियो, आफ्नो साम्राज्य विस्तार गर्न विशेष लक्षणयुक्त घोडालाई स्वतन्त्र छाडिन्थ्यो। त्यो घोडा जुनजुन देशमा जान्थ्यो, या त त्यस देशले हार स्वीकार गर्नुपर्थ्य या घोडा छोड्ने राज्यसँग युद्ध गर्न तयार हुनुपर्थ्य। एक वर्षसम्म यो क्रम जारी रहन्थ्यो र अन्त्यमा दिग्विजय प्राप्त गरेपछि ‘अश्वमेध यज्ञ’ गरी त्यही घोडालाई यज्ञमा बलि चढाइन्थो।

आख्यानका क्षेत्रमा स्थापित भइसकेको नाम हो, अनमोलमणि। आजका उत्तरआधुनिक भनिने साहित्यसँग निकट छन् उनका कथाहरू।

पुस्तकका पृष्ठ थोरै छन्। कविताका पंक्तिहरू पनि थोरै छन्। तर, यो सीमितताभित्र पनि कवि मधुसूदनप्रसाद घिमिरेले जीवन र जगत्का धेरै गहिरा कुरा बोलेका छन्।

पञ्चायतको उत्सर्गकालमा नेपाली पत्रकारितामा सबैभन्दा बढी पढिने तीन स्तम्भहरू थिए। साप्ताहिक मञ्च र पछि साप्ताहिक विमर्शमा जनार्दन आचार्यको ‘समय-समय’, जुन अहिले पनि नेपाल साप्ताहिकमा निरन्तर छ। त्यसपछि पढिने स्तम्भ थियो, यिनै पत्रिकामा विजयकुमार पाण्डेको ‘आदि-इत्यादि’।

जब म झ्यालबाट बाहिर चिहाउन खोज्छु, सिमेन्टका बाक्ला जङ्गलहरूमा ठोक्किएर दृष्टि आफैँतिर फर्किन्छन् । कुनै बेला यही राजधानीलाई भानुभक्तले ‘अमरावती कान्तिपुरी नगरी’ भनेर स्वर्गको पनि शिरमा राखेका थिए । आज यो अमरावती धूँवा, धूलो र अनेकन प्रदूषणभित्र निसास्सिएर क्षयरोगी भएको छ । मान्छे त छन्, त्यसैले यसलाई बस्ती नभन्नु सार्थक नहोला तर मानिसभित्रको संवेदना अब राजधानीले समाहित गर्न नसक्ने भएको छ । राजधानी अब मानिसको चेतना र भावनाबाट बिस्तारै पाषण स्वभावमा रूपान्तरित हुँदैछ ।

पूर्वको सीमावर्ती द्वारमा लामो समयदेखि शिक्षण गर्दै आएकी भुवन सुब्बा खरेल सायद साहित्यमा अलि अघि नै आउनुपर्ने थियो। उनका नौवटा कथाहरूको सँगालो सेती नदीभित्रका सबै कथाहरूको विभिन्न भँगालाहरूलाई छिचोलेर किनारमा पुगेपछि यस्तो लाग्छ, उनका कथाले नेपाली समाजरिरसंस्कृतिमा हुर्किरहेको आजको गाउँलाई आफ्ना कथाभित्र कसिलोसँग बाँधेेकी छन्।