नेपाल साप्ताहिक

ती पाखा, पहरा, गुफा र वनमा खोजेँ कुना कन्दरा ।
आमा छन् कि भनी नियाल्दछु सधैँ यी खेत बारी गरा ।।
भेटिन्नौ अझ शान्त ती चउरमा पूर्णेन्दुका रातमा ।
भेटिन्छौ न त यी प्रचण्ड दिनमा आनन्दका साथमा ।।

क्रान्ति तिमी फेरि सजीव बनेर आऊ !
यद्यपि कैयाँै पत्थरलिा पहाडहरूले
असङ्ख्य ढुङ्गा माटो हुत्याएर
तिम्रो चातुर्यको परीक्षा लिनेछन्

ए क दिन मेरो एक जना अमेरकिी कवि मित्र वेन एम्सिसले मलाई भने, “मञ्जुल ! नागीगुम्बा जाउँ न !”
“मैले सोधेँ, “किन ?”
“एक जना लामालाई भेट्न ।”
म कम्युनिस्ट विचारधाराको मान्छे ! त्यतिबेला आध्यात्मिक चिन्तनप्रति मेरो त्यति साह्रो झुकाव थिएन ।

सिलर क्याफेको बाहिरी ओतमा मैले आफ्नो शरीरको हिउँ झार्दै गर्दा ऊ अचानक प्रकट भो । “म तिम्रो पिछा गर्दै थिएँ । तिमी त अचानक गायब भयौ ?” मैले भनेँ । उसले आफ्नो नाक जोडसँग सफा गर्‍यो र मन्द मुस्कानका साथ भन्यो, “हिउँ पर्‍यो, म कतै ओतको खोजीमा थिएँ ।”

२००७ सालको सेरोफेरोमा लेखिएका दर्जनौ“ पुस्तक, लेख र संस्मरणहरूभन्दा भिन्न छ मातृकाप्रसाद कोइरालाको आत्मकथा । किनभने, यो सुनिजान्ने र देखिजान्ने साक्षीको बकपत्रजस्तो मात्र नभई भोगिजान्ने पात्रकै कलम र निजी सङ्कलनका लिखतमा आधारति ग्रन्थ रहेछ । भनौ“, यहा“ छापिएका कुराहरूको आधिकारकिताबारे पाठक ढुक्क हुन पाउने रहेछन् । मातृकाप्रसादको निधन भएको ११ वर्षछि उहा“को यो जीवनी कुन पृष्ठभूमि र सर्न्दर्भमा जनसमक्ष ल्याउन सम्भव भएको हो, त्यसको जानकारी प्राक्कथनमा वरष्िठ अधिवक्ता गणेशराज शर्माले सविस्तार दिनुभएको छ ।

सदियौंदेखि एकतमासले
सुसाइरहेछ कर्णाली
बगेर कहाँ मिसिन्छ
यो आँसुजस्तो कर्णाली –
नाम्लाको डामले पिल्साएको तालुमा
फेरि पनि कटमिरो सपना
देखिरहन्छ कर्णाली ।

यो रेडियो नेपाल हो । हामी काठमाडौंको केन्द्रीय प्रसारण केन्द्रबाट बोलिरहेका छौं । आज गाईजात्रा । अहिले बिहानको ५ बज्यो ।’ चौबिसै घन्टा कसैले बन्द नगर्ने, वषौं पुरानो तुयुमैको ओछ्यानमाथिको तख्तामा राखिएको पानासोनिक रेडियोले पाँच घन्टी हान्यो ।

पर्वतहरूमा सुमेरु हुँ म
नदीहरूमा
महाकाली, टनकपुर हुँ म
वृक्षहरूमा रक्तचन्दन हुँ म
विमानहरूमा लाउडा हुँ म ।

आफ्नो ६३ वर्षो जीवनमा मूलतः म मेरो मातृभाषाभाषीबीच बाँचेँ, बोलेँ, सुनेँ, सिकेँ, लेखेँ । मैले ४५ वर्षघि थालेको साहित्य सिर्जनाको मूल माध्यम पनि नेपाली नै हो । दुई वर्षेखि म पिँजडाको सुगाजस्तो कोठा, अध्ययन र लेखन-केन्द्रित भएपछि वार्तालापमा मात्र होइन, किताब, छापा, टीभी र एफएमहरूमा नेपाली भाषामा प्रचलित सामयिक शब्द, भाव, शैली र उच्चारणहरूको गतिशीलतासँग पुनः परचिय गर्दैछु ।

साझैपिच्छे लोडसेडिङ्ले
छोपेका अ”ध्यारा दिमागहरूमा
के पलाउन् र अरू निराशाहरू नपलाए
एउटा अ”ध्यारोबाट उम्केर
बिलाउनुपर्ने अर्को अध्यारोमा
नियति के हाम्रो यति नै
उदाउन नपाउ”दै एउटा प्रश्न
फेर िविलीन हुन पुग्छ, लोडसेडिङ्कै कालोमा ।

तपाईं दार्जीलिङ जानु भा’छ – भनेर कसैले सोध्दा म न गा’छु भनेर जवाफ फर्काउन सक्थे”, न त गा’छैन भनेर नै जवाफ दिन सक्थे” । दार्जीलिङ गा’छैन भनु” भने दर्ुइ-तीनपटक त्यो बाटो म हि”डेको छु । गा’छु भनौ” भने दार्जीलिङमा कहा” के छ भनेर कसैले सोध्यो भने खै त्यो त थाहा छैन भनेर भाग्नुपर्ने अवस्थाको मान्छे भा’को छु म ।

फूलहरूमा जीवनको आयु खोपेर
चोरेर सुनगाभाको पत्र
क्यानभासमा रङ पोत्ने
सुन्दर मन
परदेशी घामस“गै मिलेर
शरद खोजिरहेछ ।

सा”झको ९ बज्दै थियो । फतिमा आदम सबै छोराछोरीहरूलाई खाना खुवाइवरी फटाफट घरधन्दा सक्न व्यस्त थिइन् । आज उनलाई निकै ठूलो काम गर्नु छ, उनको कामको गति हर्ेदा यस्तो लाग्थ्यो । उनी हरेक बिहीबार यस्तै हतारो गर्छिन् । काम नै कामको बोझले उनलाई कतिखेर दिन कट्छ, पत्तै हु”दैन । हरेक बिहीबार उनको मन २५ वर्षो तरुनीको जस्तै चञ्चल हुन्छ । ९ बजेभित्रै भान्साको सबै काम सकेर छोराछोरीहरूलाई सुत्न पठाइहाल्थिन् ।

विन्द्या सुब्बाको निर्गमन उपन्यास पढेपछि मभित्र एउटा प्रश्न आइरह्यो, अक्षयलाई असाध्य माया गर्ने, परागलाई स्नेह गर्ने एक मेधावी, उच्चशिक्षित, सबल चरत्रि भएकी स्थानीय कलेजकी प्राध्यापक तथा त्यस घरकी तृष्णाले अचानक गृहत्याग किन गरिन्

जीवन सधैं सम्झौता
चाहना सधैं कुण्ठार्
कर्म सधैं बाध्यता
मन सधैं बन्धक ।

जिन्दगी
अब एउटा इनबक्स
दिनहु आउने कैयन् इमेलहरू
परििचत/अपरििचत ठेगानाबाट
वाञ्छित/अवाञ्छित प्रवेशको चाहनासग
आकर्ष/भद्दा शीर्षकहरूमा
सम्मोहित अनि दिग्भ्रमित बनाउदै छन् ।

हामी दिपायलमा थियौ“ । हाम्रो लक्ष्य कपलदेही गाउ“ विकास समितिमा पुगेर सा“झ पुनः दिपायल नै र्फकने थियो । त्यसैले बिहानको कलिलो घामस“गै हि“ड्न थाल्यौ“ । २०५८ जेठ १५ गते सोमबारको कुरा हो यो ।
बाटो उकालो थियो । घाम विस्तारै गर्दै बेस्सरी तात्न थालेको थियो । उकालो बाटोमा हामीलाई छोप्न सीधै आइपुग्यो घामको प्रकाश । तर्तरी पसिना र्झन थालेपछि कुलपाते भन्ने ठाउ“को चौतारोमा पसिना ओभाउन्जेल बस्यौ“ । चौतारोको पीपलका पातहरूले कत्ति धेरै मायाले हम्केर हाम्रा पसिना सुकाइदिए । हामी फेर िउठेर हि“ड्न थाल्यौ“ ।

कतिखेर सुरुङ खनिसकिएको खबर आउला र बाहिर निस्कौँला भन्ने प्रतीक्षामा थियौँ । त्यसैले राति नै हामी आठ जनाले जेलभित्र भएको पैसा बाँडचुँड गर्‍यौँ ।

यसपटक पनि नेताहरूले भनेको रोडम्याप अनुसार जनता लोकपथमा हि“डे । नेता अघिअघि, जनता पछिपछि । लोकपथ सीधै गएर सिंहदरबारमा टुङ्गियो । त्यहा“ त आमजनतालाई प्रवेश निषेध थियो । जनतालाई बाहिरै छाडेर नेताहरू स-सम्मान भित्र छिरे ।

म हिड्ने सडकमा
मान्छेको ट्राफिक आइल्यान्ड बनेको छ ।