नेपाल साप्ताहिक

गिरेको ऊ आफ्नै नजरमा रहेछ
बदनाम निकै यो सहरमा रहेछ

मेलजोलमा छैन रुचि पटक्कै
चाख धेरैलाई टक्करमा रहेछ

वनस्पतिसँग सोधेँ, “के चाहन्छौ  ?”
वनस्पतिले भने, “न्याय ।”
“त्यो भनेको के  ?”
वनस्पतिले भने, “अरूको अधिकार हनन नगरीकन धरतीमा हामीले पाउने न्यायोचित भाग ।”

गणतान्त्रिक नयाँ नेपालको थाप्लोमाथि पुरानो साबिक सूर्य उदायो ।
वाग्मती भनिने ढलमतीको एउटा किनारमा पौराणिक भए पनि उत्तरआधुनिक देब्रे ढल्किएको शिवलिङ्ग पूजा प्राप्त गर्न ठडिएको छ ।
साबिक सूर्यको धूमिल गुलाफी प्रकाशमा कतैबाट एउटा भुस्याहा र लुत्याहा कुकुर प्रकट हुन्छ ।

मैले आमाको प्रेरणाबाट नौ वर्षो उमेरदेखि कनीकुथी गीत कथ्न थालेको हु“ । ११ वर्षो उमेरमा त मञ्चमा उभिएर गाउन सक्ने भइसकेको थिए“ । हिन्दी गीत मात्र गाउने प्रचलन रहेको ठाउ“मा एउटा ठिटोले आफ्नै लयमा नेपाली गीत कथेर गाउनु त्यसबेला ठूलै कुरा थियो । गीतका हरफ केही यस्ता थिए ः नरोउ रातको शशि उषा ती पर्खंदैछिन डा“डापार िए आमा ए आमा विश्वको लडाइ“मा जान भन्दिने भए भर्ती खुल्यो रे, गाइदे गाइदे गाइदे नीर लुकाइ गाइदे इत्यादि ।

प्रेसर कुकर बमले ध्वस्त बनेका
टेलिफोनका टावरहरू
सकेट बम र एम्बुसमा परेका
सरकारी कार्यालय र गाडीहरू
अहिलेसम्म
खण्डहर र अवशेष बा“चेका छन्

छाती पोल्यो भत्भती ।
त्यस वेदनाले पोलेको थियो छाती, जुन कुरा मार्मिक थियो एकदमै । ती आ“खाले रुवाउन खोजे मलाई । ती कुराले अत्याउन खोजे मलाई । कस्तो नरमाइलो भइरहेको दिन र हरेक छिन ।
पहिरोले बगाउन आ“टेको पि“ढीजस्तो । बाढीले बर्ढार्न आटेको आ“गनजस्तो ।
स्वयम्भूका दर्ुइ आ“खा ।

तर्राईमा हर्ुर्केर किशोरावस्थामा काठमाडौ“ आउ“दा भीमफेदीबाट तामदान वा डोकोमा बसे तापनि अलिअलि हि“डेको सम्झना छ । त्यसको ४०-४५ वर्षछि लुम्ले कृषि र्फमका हाकिमले झन्डै पा“च घन्टासम्म लुम्लेको वरपिर िहि“डाएका थिए, २०४५ सालतिर । चार-पा“च वर्षघि बद्रीकेदारको यात्रा गर्दा तेर्र्सो बाटो हि“डेपछि उकालो लाग्ने बेलामा घोडामा चढेको थिए“ । मेरो पहाड हि“ड्ने बानी छैन । त्यसैले त्यस्ता पहाडमा हि“ड्ने प्रस्तावहरू मैले अस्वीकार गर्ने गरेको थिए।

दूरन्त कहीं, मेरो आँखाबाट ओझेल
अहिले ऊ
फर्किरहेछ, अनिश्चित गन्तव्यतिर ।

‘त्यसको भाले’ कथाबाट मेरो साहित्यारम्भ भएको हो । त्यही कथाले नै मलाई आजको यो ‘गोठाले’ बनायो । त्यो शारदा मासिकमा छापिने सुरसारमा थियो । प्रेसमा त्यसको ‘कम्पोज’ पनि भइसकेको थियो । यो प्रसङ्ग विसं १९९७ को हो । ठीक त्यसैबेला मलाई पक्रेर लगियो । त्यस समय प्रजा परष्िाद्ले पर्चा छरेको थियो । मैले पनि पर्चा छरेँ । र, मलाई समातेर लगियो । त्यस समय भवानी भिक्षुले शारदा हेर्नुहुन्थ्यो । उहाँले आशङ्का गर्नु भयो, “मेरो नाममै कथा छापियो भने म सरकारी चेपारोमा त पर्छु पर्छु, स्वयम् शारदा पनि पर्न सक्छ ।” तर, उहाँसँग त्यो कथा नछाप्नुको विकल्प पनि थिएन । त्यसैले भिक्षुले मेरो कथा पनि छापिने, शारदा को प्रकाशन पनि बच्ने नयाँ जुक्ति निकाल्नुभयो । फलतः उहाँले मेरो साहित्यिक न्वारान गरेर मलाई ‘गोठाले’ बनाइदिनु भयो ।

म पाठक
आमा मेरी पहिलो पुस्तक
मैले पढेको पहिलो पाठ
आमाका झरिला आ“खा
जहा“बाट हरदम वर्ष करुणा
मेरो कलेजो छेउछाउमा पञ्चामृतझै“ पसे
र त मेरो छातीमा नेपालको माया ढलोट भयो
लाग्छ, जसको छातीमा आमाले रोपेको
मुलुक माया गर्न ढुकढुकीको बिरुवा हर्ुकन सक्दैन
सायद, ऊ नै दर्रि्र नागरिक हो ।

२०२१ सालको कुनै महिना । कुनै दिन । बागबजारमा तिनताक एउटा होटल थियो । त्यहा“ हिन्दीका केही प्रख्यात कवि आएर बसेका थिए । कुनै निम्तोमा । र्सर्वेश्वर दयाल सक्सेनाको विविध सङ्ग्रह काठ की घन्टिया“ मैले मगाएरै पढेको थिए“ । उनीहरूबाट प्रभावित भएर मैले चिट्ठी पनि लेखेको थिए“ । आशय थियो, ‘पागल कुत्तो का मसिहा’ भन्ने उनको अत्यन्त चर्चित र मलाई मन परेको कथाको नेपालीमा अनुवाद गर्ने अनुमति माग्नु । र्सर्वेश्वरले सहर्षअनुमति दि“दै एउटा लामै पत्र लेखेका थिए । त्यस्ता र्सर्वेश्वर आउ“दा मेरो भेट्ने उत्सुकता तीव्र हुनु स्वाभ

किताब किन्न्ा गएकी आमा फर्किनन्
स्कुल जाने बेला भैसक्यो फर्किनन्
अस्पताल पुगेर खबर फक्र्यो
उपचार ह“ुदाह“ुदै मरेको खबर फक्र्यो
मेरो पढ्ने इच्छाको चन्द्रमा
आमास“गै मरिन्, आमा भएर मरिन्

गरुड फेदकै बाटो भएर
गएको जात्राको रौनक
साटिएको छ घरिघरि
दुःख र रुवाइको सम्पन्न खबर भएर
डबलीमा खेलिरहेका
स-साना नानीहरूका आ“खामा
हिजो बेलुका समाचारको दृश्य
डोरिएको छ

मैले उसको पसलमा प्रवेश गर्दा उसले मुण्टो उठाएर हर्ेदा पनि हेरेन । उसको आ“खाले मलाई देखिसकेको थियो । किनभने मेरो आ“खा निमेषभर उसको आ“खासित जुधेका थिए । मैले साविकझै“ मुस्कान फाले“ । उसले नचाहेर ओठ खुकुलो पार्‍यो । तर, साविकझै“ मुस्कान फालेन । पहिलेपहिले ऊ दर्ुइ हात जोडेर ‘नमस्कार’ को लेघ्रो तान्थ्यो, “भन्नुहोस् हजुर केके सेवा गरौ“ …†” लाग्थ्यो, साहूनी मृदुभाषी छ, कोमल छ र छ मानवीय व्यवहारयुक्त …† तर, अहिले उसको मुखबाट बोली फुटेन । मैले नै पहल गर्दै अभिवादनस्वरूप एक हात उठाए“ । उसले मरेर एक हात ‘हाफ्’ उठायो ।

एक

ब्याङ्क काउन्टरको
न्यून वैतनिक कर्मचारी
सारा नोट थन्क्याइसकेपछि
झल्या“स्स सम्झन्छ
रित्तो गोजी
र, बिरामी छोराको अनुहार,
उसलाई थाहा छ
आज पनि पहिलेझै“
कसैस“ग
सापटी माग्नर्ुपर्छ ।

बगैचाको माली को हुने – यस विषयको चुनाव थियो । चुनाव सम्पन्न भयो । चुनावमा नया“ उम्मेदवारको जित भयो । पुरानाले हारे । चुनाव अलि असहज रूपमा सम्पन्न भए पनि मतदाताले नया“ आयो, नया“ले केही नौलो काम गरहिाल्ला भनेर चित्त बुझाएका थिए ।
बगै“चाको नया“ मालीको स्वागतमा कार्यक्रम राखियो । कार्यक्रमको अन्त्यमा नया“ मालीले उपस्िथत जमघटलाई आश्वस्त पार्दै भन्यो, “मलाई यो बगै“चाको माली बनाउनुभएकामा धन्यवाद दिन्छु । म परम्परामा होइन, प्रगतिमा विश्वास गर्ने मान्छे हु“ । म प्रगतिवादी हु“ । परम्परावादी होइन । अब हर्ेर्दै जानुहोला यो बगै“चा विश्वकै एक नम्बरको नमुना बगै“चा बन्नेछ । तपाईं-हामी सबैको शिर ठाडो, छाती फराकिलो र नाक ठूलो हुनेछ ।”

डोकोमा गाउँ बोकेर
उकालो लागेको धनमान
ठाँटी पाटीमा कतै
एक बर्को शान्ति ओढेर
निर्धक्क
थकाइ निदाउँछु भन्छ
भरियाले चाहेको त्यत्ति हो ।

सङ्कटकालीन सहरमा कल्पना गर्नोस्
यहाँ सूर्य पहिले उदाउँछ कि
स्टोभ पहिले बल्छ ?
भगवान्ले बचाएका मान्छेहरू छन् कि
मान्छेले लुकाएका भगवान्हरू ?

ओल्सिएको एक साँझ ।

रवीन्द्र भवन, वल्र्ड आर्ट टि्रयजर ।

उदीयमान एक बङ्गाली चित्रकार असीमकुमार घोषको ‘मोमिषा’ शीर्षकको चित्रकला प्रदर्शनी ।

एभाँगार्दे र दादावादका नयाँ संरचनाका चर्चाहरूसँगै कलाक्षेत्रमा देखिएका विविध प्रयोग ‘सर्रेलिज्म्’, अमूर्त अभिव्यञ्जनावाद, ‘फोटो रयिालिज्म्’, ‘जियोमेटि्रकल’ लगायत ‘मेटाआर्ट’ का विषयमा केन्दि्रत थियो कुराकानी ।

पातको नाद-कानपात नाप्दै-नाप्दै वेगले हानिरहेछ
हातको हात- दिनदहाडै- दिन तम्तम्याइलो पल्टिरहेछ
पेटीको बास भएर उठेको दम्को पेटीमै पल्टिरहेछ
माथि लक्ष्यको तादो नउठ्दै झ्वाट्ट चुँडिरहेछ ।