नेपाल साप्ताहिक

यही नेर हुनुपर्छ भाचिएको समय र
असंतृप्त गीतको आवाजमा
टुक्राटुक्रा आरोपित मेरो गहुगोरो इतिहास

यत्रतत्र, र्सवत्र छरिएर बसेका
गुनासाका डुङ्गुरहरूमा माझमा
मेरी आमाले रचिदिएकी छिन्,
फगत मेरो निम्ति हैन, सायद हामी सबैको निम्ति,
एउटा सुकिलो भकारी, मात्र भविष्यको

मर्ूर्ति तयार भयो ।

तिनीहरूको वषार्ंर्ैैखिको मेहनत, त्याग र रगतपसीना भिजाएर बनाइएको थियो त्यो मर्ूर्ति । त्यसैले भव्य र आकर्ष मात्र थिएन त्यसप्रति तिनीहरूको हार्दिकता पनि गा“सिएको थियो ।

मर्ूर्ति मानौ“ बोलिहाल्ला कि जस्तो सजीव देखिन्छ । मर्ूर्तिको एउटा हातमा पुस्तक छ भने अर्को हातमा छाता छ । छाता सम्पर्ूण्ा रूपमा मर्ूर्तिले ओढेको छैन । अलिकति भाग मात्र मर्ूर्तिले ओढेको छ भने बा“की भाग मानौ“ अरूलाई ओढाउन राखेझै“ देखिन्छ । मर्ूर्ति कुनै ममतामयी आमाको वात्सल्यले भरिपर्ूण्ा छ ।

देश खोज्दै गरेकी छोरी
देश देखाउँदै गरेको म
र
समयको विषुवत् रेखामा उभिएर
हेरिरहेछु देश, छोरी, जीवन र बाटो ।

पहाड
पहाडजस्तो रहेन अब ।
त्यहाँ वरपीपल हुनुपर्छ सियाँल ताप्न
आस्थाहरू चुलिएर मन्दिर बनेको हुनुपर्छ

नया“ वर्षसन् २००५ को पर्ूवसन्ध्या अर्थात् सन् २००४ को अन्तिम सा“झ ठमेलको सब टेरेनियामा आयोजित भव्य डान्सपार्टर्ीी सहभागी हुन डान्सफ्लोरमा ओर्लनासाथ मनीषको का“धमा हात राख्दै एनीले भनी, “लास्ट पार्टर्ीी जस्तो अतिचाहि“ गर्ने होइन ल †”

‘किन, के गरे“ र मैले लास्ट पार्टर्ीी तिमीलाई -” मनीषले पनि एनीको बारुले कम्मरमा च्याप्प समात्दै भन्यो ।

मौनव्रत लिन बाध्य मेरो टेलिफोन

निःशब्द छ र छ अशान्त पनि,

रिसले होस हराएको लाटो मान्छेले झै“

मलाई चिथोर्न खोज्छ

मभन्दा निर्धो छ, सक्दैन,

अब सत्यलाई पनि
सत्य सावित हुन साक्षी चाहिएको छ

म दोधारिए“ । जताततै आकाश फैलिएको छ । पानी छ । कालो छाया छ । गन्तव्य देखि“दैन । फगत पानीमाथि लहरि“दैछु । चारै दिशा आ“खा घुमाए“ । र्स्वर्ग देखि“दैन । देवताहरू छैनन् । नर्क छैन । दिन छैन । रात छैन । जीवित प्राणीहरू छैनन् । तथापि मायालाई भेट्न भौ“तारिरह“े । मनभित्र आ“धी चलिरहेछ । र्स्वर्गमा भेट्ने हाम्रो सङ्कल्प थियो । घरजम गर्ने वाचा थियो । यी सबै चाहहरू र्व्यर्थ भए । थकित म कुनै किनाराछेउ उभिए“ । अचानक म आर्श्चर्यमा परे“ । समुद्रको किनारबाट एक अटल पहाड पानीभित्र जून हेरिरहेछ, प्रफुल्लित मुद्रामा पानीका लहर गनिरहेछ । म हतास छु । म हडबडाएको देखेर पहाडले सोध्यो, “तिमी को हौ -”

उही प्रेम त्रि्रो लागि मात्र टाइम पास भो
मलाई सधै“ दोहोरिने दारुण इतिहास भो ।

आ“खा मात्र साक्षी दिए हाम्रो गोप्य सम्बन्धमा
तिनै आ“खाबाट आज सत्य पर्दाफास भो ।

विषय वा प्रसङ्गले
अर्को अर्थ नलागेमा
मैले तिमीलाई तलाक दिए“ ।
कपालमा मेहन्दी दलेर
सिल्की भएकी रहिछौ
ब्लिचिङ् गरेर अनुहारमा
मिल्की भएकी रहिछौ

“आमा हाम्रो भाइ खोइ -” चार वर्षमात्र टेकेकी ममता अस्पतालको शय्यामा बर्बराउ“दै थिई । “बाबा बसमा के भयो – किन सबै जना रोएको -” घरिघरि बेहोस ह“ुदै ब्यू“भि“mदै गरेकी उसलाई स“गै यात्रा गरेका बुबाआमा र भाइको मृत्यु भैसकेको थाहा थिएन ।

उनीहरू चढेको बस जिरीबाट हि“डेको केही समयमै मैनापोखरीको दोहोरो भिडन्तमा पर्‍यो । निमोनियाले सिकिस्त भएको छोराको उपचार गर्न काठमाडौ“ हि“डेको प्रेमको परिवार त्यही भिडन्तमा परेको थियो ।

सम्झना मैनबत्तीजस्तो
मन सम्झनामा बल्दाबल्दै सकिए हुन्थ्यो
उफ ! यसरी बारम्बार नआए हुन्थ्यो
यसरी घरिघरि नतड्पाए हुन्थ्यो ।
सम्झना चुहिने गाग्रीजस्तो
मन बाटोमै तप्पतप्प चुहिएर
रित्तो मन घर पुग्न पाए हुन्थ्यो
यसरी घरिघरि झस्काउने झझल्को नआए हुन्थ्यो ।

जे पनि जन्ताकै लागि नै गरियाको भनियो
जन्ताको सूचीमा चैँ खै कोको परियो

नौलो बाली नयाँ धान गफ्फा चुटियो
मौसम बित्दा नि हलो अड्काकै देखियो

एक्कासि उनले एक जोडदार चड्कन हानेर मेरो मुख छोपिदिए ।

के र किनजस्ता प्रश्न आँखामा फैलनुअघि नै उनले भनिहाले, “तैँले ऐया पनि भन्न पाउँदैनस् ।”

यो आदेश हो वा धम्की, केही सोच्न पाएकै थिइनँ, बरु अब केही गर्नै पाउँदिनँ, मलाई लाग्यो किनकिन । मान्यजन हुन् उनी, विरोध र प्रत्याक्रमणभन्दा पनि बढी सम्मानको क्ष्ाेत्रतिर पनि विस्तारित हुने सन्दर्भ थियो हामीबीच । अब के गर्ने ? सम्भावित युग बनेर त्रास पनि फैलिन थाल्यो मनभित्रभित्रै ।

केटाकेटी छँदा
मेरो बुबाले भन्ने गर्नुहुन्थ्यो-
बाबु !
ख्याक, सबै खराब हुँदैनन्
ख्याक, सबै डरलाग्दा मात्र हुँदैनन्

झन्डै ३० वर्षपछि पन्जाब घुम्ने मौका मिल्यो । विद्यार्थी उमेरमा घुमेको थिएँ । श्रीमती र कान्छो छोरोसित चण्डीगढबाट बसमा अमृतसर पुग्दा मध्याह्न भइसकेको थियो । होटेल रिसेप्सनमा मालिकले नाम लेख्न कापी तेर्साए । आफ्नो नाम लेखेँ, ठेगाना काठमाडौँ लेख्नेबित्तिकै उनले पहिचान मागे । पुलुक्क उनको अनुहार हेरेँ । उनले भने, “तपाईंले काठमाडौँ लेख्नुभयो, के गरौँ ?” मैले जवाफ दिएँ, “म नेपाली हुँ, काठमाडौँ नै त लेख्न पर्‍यो नि होइन ?” उनी हाँसे । राहदानी थियो, समस्या भएन । साँझमा वाघा लागियो, भारतीय र पाकिस्तानी गार्डको दैनिक कवाज हेर्न ।

ँसत्य’ चिन्ने भए !
‘सत्य’ चिन्ने भए यदि-
‘झूटा’ को सङ्गत गर्न थाल !
तिनले जे-जे भन्छन्-
रगडेर नाक- ‘सही’ हाल !
स्वतन्त्रताको विशेषता जान्ने भए
कसैको ‘चाकरी’ गर्न थाल
गहतको झोलमा चुहाऊ र्‍याल ।

गुलाफ रगतपछ्य छ
सयपत्री र मखमली छियाछिया छन्
र, रोएको छ हिमाल ।
काँडा तिखारिएको छ
तरबार चम्किएको छ
राक्षसहरू गर्जिरहेका छन् ।

नातिलाई स्नेहालु भावले हेरिरह्यो सभ्यराजले । निष्पिmक्री निदाइरहेको नातिको अवोध मुहारमा उसले आफ्नै छोरा अभयराजको प्रतिच्छायाँ देख्यो । छोराको स्मरण हुनासाथ सभ्यराजको छातीमा किन-किन गाँठो पर्‍यो र कसो-कसो घाँटीमा केही अप्ठ्यारो अनुभव भयो । छोरो प्राप्तिका बेलामा ऊ र उसकी धर्मपत्नी चन्द्रावती कम खुसी थिएनन् । तर, त्यो खुसी, ती सपना र ती दिनहरू जीवनको यस मोडमा आइपुग्दा यसरी फेरिएलान् भन्ने पूर्वानुमान सभ्यराजलाई पटक्कै थिएन ।