kbs

आज मधुपर्कको ४३ वर्षे उमेर अर्थात् ५०० औं अङ्क प्रवेशको सन्दर्भमा हामी उभिएका छौँ । ४३ वर्षको अन्तरालमा छौँ, विश्वका लेखक, पाठक, सम्पादकहरू । नेपालजस्तो विकासोन्मुख देशमा पत्रकारिता त्यसमाथि पनि गैरसमाचारमूलक पत्रकारिता अत्यन्तै दुष्कर कार्यका रूपमा लिन सकिन्छ । साहित्यिक पत्रकारिता त झन् कठिनतम कार्य नै हो ।

नेपालको साहित्यिक इतिहासमा साहित्यिक पत्रकारिताको लामो इतिहास छ । साहित्यिक पत्रिकाहरूलाई छहारी, मञ्च जे नाम दिइए पनि यसै थलोबाट थुप्रै प्रख्यात साहित्यकार जन्मिने मौका पाए । साहित्यिक प्रतिभाहरू जन्माउन र हुर्काउनका लागि साहित्यिक पत्रकारिताले विशेष भूमिका निर्वाह गरेको हुन्छ ।

नेपाली पत्रकारिता विकासको यात्रालाई नियाल्दा यसको श्रीगणेश साहित्यिक पत्रकारिताबाट भएको देखिन्छ । संवत् १९४१ मा बनारसबाट रामकृष्ण वर्माको सम्पादन तथा युवाकवि मोतीराम भट्टको सक्रियतामा ‘गोर्खाभारत जीवन’ वा देशभित्रैबाट संवत् १९५५ मा ‘सुधा सागर’ पत्रिकाहरू साहित्यसँग सम्बन्धित थिए । यसबाट पनि यतिविघ्न इतिहास बोकेको साहित्यिक पत्रपत्रिकाको अवस्था आज कुन रूपमा छ भन्ने सहजै अनुमान लगाउन सकिन्छ । यद्यपि संस्थागत तवरबाट निस्केका केही पत्रिकाबाहेक बेला मौकामा खहरे उर्लेजस्तो आउने र साँच्चै नै यसले त छलाङ मार्छजस्तो लाग्ने हामीकहाँ साहित्यिक पत्रिकाको हालत छ ।

साहित्यिक मासिक पत्रिका मधुपर्कसित मेरा मधुरतम् सम्झना गाँसिएका छन् । मेरो साहित्य – लेखन र मधुपर्कको प्रकाशन लगभग एकै समय, एक वर्षको फरकमा प्रारम्भ भएको सुखद संयोग पनि यस प्रसङ्गमा उल्लेखनीय छ । विक्रम संवत् २०२५ सालमा गोरखापत्र संस्थानबाट साहित्यिक पत्रिकाका रूपमा त्यस मासिकको प्रकाशन शुभाम्भ हुनुभन्दा अगाडि नै मेरा केही रचना ज्योत्स्ना, रूपरेखा, गोरखापत्र आदि पत्र-पत्रिकामा छापिइसकेका भए पनि आम र खास, दुबैखाले पाठकका नजरमा पढ्ने किसिमका कथा र कविता छापिदिएर मलाई साहित्य -साधनामा लगातार लागिरहन उत्प्रेरित गरेको चाहिँ मधुपर्कले नै हो ।

एउटा मीठो सपनाजसो गरी म गोरखापत्र संस्थानसँग प्रत्यक्ष नाता गाँस्न पुगेकी थिएँ । मैले होस सम्हालेको बेलादेखि म सचेत हुञ्जेलसम्म पनि नेपालमा अखवार भनेको गोरखापत्र र गोरखापत्र भनेकै अखवार हो भन्ने मलाई लागेको थियो । त्यसैले आफूले अत्यन्त सम्मान गरेको त्यस अखवार छाप्ने संस्थाको प्रमुख भएर कुनै दिन म गोरखापत्र संस्थानमा पुगुँला भन्ने मैले सोचेको कुरा पनि थिएन ।

यसै अङ्कदेखि मधुपर्क आफ्नो प्रकाशनको ४२ औं वर्ष पूरा गरी ४३ वर्षमा प्रवेश गर्दै छ । नेपालजस्तो प्रकाशन उद्योगको आवश्यक विकास हुन नसकेको तथा अझै पनि साहित्यलाई अनुत्पादक ठानिने समाजमा कुनै पनि साहित्यिक प्रकाशनले प्रकाशनको ५०० औँ अङ्क सफलतापूर्वक प्रकाशित गर्नु गौरव कै विषय मान्नु पर्छ । यसरी नेपाली भाषा-साहित्य र संस्कृतिको विकासमा सघाएर नयाँ राष्ट्रिय संस्कृतिको निर्माणमा भूमिका खेल्दै नेपाली साहित्यिक पत्रकारितामैं लामो इतिहास बनाउन सफल रहेको यति गरिमामय प्रकाशनमा लामो समयसम्म सम्लग्न रहनु मेरा लागि पनि कम गौरवको विषय होइन ।

पैँसठ्ठी सालमा मधुपर्कबाट ‘सम्मान ग्रहण गरिपाऊँ’ भन्ने विजुलीमार्गी निम्ता मलाई आएथ्यो । सम्मान, त्यो पनि सरकारी पत्रिका मधुपर्कको ! अनौठो निम्ता थियो त्यो । मधुपर्कसँग मेरो के नै पो नाता छ र मलाई केका लागि सम्मान ? त्यसैत्यसै रनभुल्ल परेँ म । जोडा मिलाएर सम्मान दिइने अर्का निम्तालु रहेछन् वैरागी काइँला । पद्यतर्फको सम्मान उनलाई रे, गद्यतर्फको मलाई ।

संस्थागतरूपमा हेर्दा ‘गोरखापत्र’ सित मेरो सम्बन्ध धेरै पुरानो हो । ‘गोरखापत्र’ सित मेरोभन्दा पुरानो सम्बन्ध हुने धेरै होलान् । सबभन्दा पुरानो अखबार हो, त्यसकारण त्यो स्वाभाविक हो । मेरो सम्बन्ध अलिक अर्कै खालको हुनाले उल्लेख गरेको हुँ ।

मेरो र मधुपर्कको साहित्य यात्रा उही दशक सुरू भयो । म अलि जेठो हुन पुगेँ । किनभने मधुपर्क जन्मिनुभन्दा केही वर्ष अघिदेखि मेरा रचनाहरू गोरखापत्र तथा रचना र रूपरेखाजस्ता त्यसबेलामा प्रतिष्ठित साहित्यिक पत्रिकाहरू छापिन लागेका थिए ।

“म आफूलाई खोज्न हिँड्न लागेकी ।”

“आफूलाई खोज्नको अर्थ ?….”

“मिस मेरियालाई खोज्न….बुझेनौं बुद्धको देशको मान्छे….” ऊ रिसाउँछे ।

नेपाली साहित्यिक पत्रपत्रिकाको इतिहासमा सबैभन्दा पहिला पूर्णाङ्क ५०० निकाल्न सफल भएको छ ‘मधुपर्क’ । यसको निमित्त गोरखापत्र संस्थान, ‘मधुपर्क’ सञ्चालन परिवारप्रति हार्दिक बधाई तथा शुभकामना व्यक्त गर्दछु र ‘मधुपर्क’को दीर्घायुको कामना !

‘मधुपर्क’ ५०० अङ्कमा प्रवेश गरेको छ माघ महिनाबाट वि.सं. २०२५ साल जेठ ३० मा तत्कालीन राजा महेन्द्रको शुभ जन्मदिनको अवसर पारेर प्रकाशन हुन थालेको ‘मधुपर्क’ को आयु साढे चार दशकको नजिकनजिक पुग्न लागेको छ । हुन त पचास वर्ष आयु पार गरिसकेका साहित्यिक पत्रिका अरू पनि हामी कहाँ नभएका होइनन्, तर मासिकरूपमा प्रकाशित भइरहने यस्ता पत्रिकामा भने अग्रस्थान मधुपर्कले नै ओगटेको छ ।

‘मधुपर्क’ को जन्म २०२५ साल जेठ, राजा महेन्द्रको जन्मदिन पारेर । मेरो १९८७ साल मङ्सिर ७ गते । अर्थात्, हामी दुई झण्डै ३८ वर्षले जेठा-कान्छा । एक पिँढीकै फरक भनौँ तर पनि, काक्ताली नै हो क्यारे, हाम्रोबीचमा कसो कसो एउटा मित्यारी सम्बन्ध गाँसियो । यो सम्बन्धको थालनी पनि मधुपर्कको जन्मकालदेखिकै हो, किनभने उसको पहिलो वर्षको दसौँ अङ्कमै मेरो ‘कठै काठमाडौँ’ निबन्धलाई स्थान दिएर मेरो कलमी करसतलाई अघि बढाउनमा उसले थैथै गरेकै हो ।

हा, वारी जमुना, पारी जमुना
जमुनाको फेदैमा मनकामना

‘…समेटी लग्यो मलाई राती तुसारे लहर
इन्द्रेणी बग्ने बादलभित्र जूनको सहर…।’

कृष्ण आचार्य/बारपाक(गोरखा)

घले तथा गुरुङ जातिको संस्कृति, रहनसहन र पहिचान बुझ्न एकपटक पुग्नैपर्ने ठाउँ हो, गोरखाको बारपाक जिल्लाकै प्रमुख पर्यटकीय गाउँको पहिचान कमाएको बारपाक गोरखा सदरमुकामदेखि एकदिनको पैदल दूरीमा पर्छ। सार्वजनिक सवारीसाधन प्रयोग गरेर जानेहरूका लागि छ देखि आठ घन्टा लाग्छ। निजी सवारी लिएर जानेहरू चारदेखि छ घन्टामै पुग्न सक्छन् बारपाक।

सहकारीको अर्थ सहकार्य, आर्थिक-सामाजिक रूपान्तरणको आधार। थोरै-थोरै रकम नियमित रूपमा जम्मा गरेर सामूहिक कार्य गर्ने थलो। यस सहकारीमा तपाईं-हामी सबैले सदस्यता लिनुपर्छ र हामी आफैँले आफ्नो रूपान्तरण गर्ने जग बसाल्नुपर्छ।” जीवन सरले हामी सबैलाई नियाली-नियाली मधुर मुस्कानसहित प्रस्ताव राख्नुभयो। जीवन सर कुनैबेला हाम्रा राजनीतिक नेता पनि हुनुहुन्थ्यो। जीवन सर हामीमध्ये कतिका स्कुलका गुरु पनि हुनुहुन्थ्यो। उहाँको प्रभावकारी प्रवचनलाई नकार्न र तर्क गर्ने हामीसँग हिम्मत र खुबी दुवै थिएन, हामीले जीवन सरको प्रस्ताव पारित गर्यौँ।