kbs

“मनुष्यभन्दा ठूलो कुनै शक्ति छैन । मनुष्य समस्त वस्तु र स्वयं स्रष्टा हो । मनुष्य चमत्कारकर्ता हो र प्रकृतिका समस्त शक्तिहरूको भावी स्वामी हो ।”- म्याक्सिम गोर्की

अ) विषय प्रवेश ः

साहित्यमा देखिएका गलत चिन्तन र प्रवृत्तिको भण्डाफोर नगरी सामन्ती सोचले दवाइराखेका क्रान्तिकारी आवाजहरूले मूर्तरुप लिन र न्याय समानता र स्वतन्त्रताले भरिपूर्ण समाजको स्थापना गर्न सक्दैनन् । प्रगतिवादले मार्क्सवादी दर्शन र चिन्तनको विशिष्ट विचारधारासँग सम्बन्ध राख्दछ जुन राजनीतिमा साम्यवाद कहलाउँछ, सामाजिक एवं आर्थिक क्षेत्रमा समाजवाद, दर्शनमा द्वन्द्वात्मक भौतिकवाद कहलाउँछ भने त्यही साहित्यमा भने प्रगतिवाद कहलाउँछ । जीवन र जगतका वस्तु-सत्यलाई यथार्थ तवरले उद्घाटित गर्ने काम यस वादमा हुनेगर्छ । भनिन्छ प्रगतिवाद आत्मा साम्यवादमा प्रेरणा राजनैतिक अनुशासनमा र कल्पना सर्वाहाराको सत्ता प्राप्तिमा राखेर अघि बढेको हुन्छ । यसले मानवको शक्तिलाई सर्वोपरी ठान्छ । पूँजीवाद सामन्तवादजस्ता वर्गप्रति झुकाव राख्ने क्रियाकलापको घोर विरोध गर्छ र वर्गसंघर्षको साम्यवादी विचारधारानुकूल साहित्य रचना गर्ने अभीष्ट यस वादले लिएको हुन्छ । मूलभूतरुपमा सामाजिक यथार्थवादी दृष्टिकोण देशभित्र र बाहिरका चेतनामूलक विचारहरू शोषकलाई घृणा र शोषित वर्गप्रति हार्दिक सहानुभूति विकृति नाश गरी सकारात्मक परिवर्तनमा उग्र चिन्तन नारी हक हितप्रति सचेत ईश्वर धर्म आत्मा स्वर्ग नरकजस्ता कुराहरूप्रति वेवास्था गरेर संघर्षशील जीवनलाई उच्च कदर गर्ने काम प्रगतिवादी साहित्यमा हुन्छ । मूलभूतरुपमा प्रगतिवादी साहित्य मार्क्सवादी दर्शन र चिन्तनबाट प्रेरित र प्रभावित हुन्छ । समतामूलक समाजको स्थापनाको आग्रह सहित वर्गीय दृष्टिकोण प्रस्तुत गरिएको हुन्छ । पुराना मक्किएका विचार र नयाँ अग्रगामी चिन्तनले प्रेरित विचारका बीच द्वन्द्व हुन्छ । यो काल्पनिक आदर्श र खोक्रो नैतिकताको विपक्षमा उभिन्छ । मूल्यसहितको जीवन जिउने सोचको विकास विद्रोही एवं क्रान्तिकारी अभिव्यक्तिमा जोड र सरलतामा सलल बगेको जनबोलीको प्रयोगजस्ता पक्षलाई जोड दिई अग्रगामी आवाजलाई गुाजायमान गर्ने काम प्रगतिवादी साहित्यमा हुन्छ ।

शुख, शान्ति समृद्धिको मुल बनोस् बडादशैं,
पाखैभरि मगमगाउने फूल बनोस् बडादशैं ।

बुवा–आमा, छोरा–छोरी, साथी–संगी भेटाउने,
आफन्तका घर पुग्ने पुल बनोस् बडा दशैं ।

बर्षैभरि बिताएका तिता-मिठा क्षणहरू,
भुलाउने बाचा अनि कबुल बनोस् बडादशैं ।

ओभाएको मनलाई रस दिने रसिक बोकी,
आँत भिज्ने रसै रसको तण्डुल बनोस् बडादशैं ।

जताततै अशान्ति छ भन्ने मात्र सुन्नु पर्छ,
शान्ति–शान्ति उद्घोष गर्ने बिगुल बनोस् बडादशैं ।

देश सुब्बा, हङकङ ।

नेपाली साहित्य प्रतिष्ठान हङकङको संयोजनमा “नेपाली साहित्यमा हङ्कङको योगदान” त्रिभुवन विश्वविद्यालय, मानविकी तथा सामाजिकशास्त्र सङ्काय अन्तर्गत नेपाली केन्द्रीय विभागको स्नातकोत्तर तह दोस्रो वर्ष दसौँ पत्रको प्रयोजनका लागि शोधार्थी दीपक सुवेदीले तयार पारेको शोधपत्रमाथि आज सनराइज पत्रिकाको कार्यालय जोर्डनमा विमर्श कार्यक्रम सम्पन्न भयो ।

नेपाली साहित्य प्रतिष्ठान हङकङका अध्यक्ष टंक सम्बाहाम्फेको अध्यक्षतामा सम्पन्न उक्त कार्यक्रमको स्वागत प्रतिष्ठानका सदस्य डिबी पालुङवा, शोधपत्रबारे संक्षिप्त जानकारी सचिव देश सुब्बाले गराएका थिए । उनले नेपाल र भारत पछि हङकङको नेपाली साहित्यबारेमा यो पहिलो शोधपत्र भएको र हङकङको साहित्य बारेमा डा.गोविन्दराज भट्टराईको उत्तर आधुनिक विमर्शबाट बि.ए.को तेस्रो वर्षो ऐच्छिक नेपालीमा पढाइ हुने कुरा पनि जानकारी गराए ।

तिमीसँग भेट हुनु जिन्दगीको भूल भएछ,
गोधुलीमा बग्ने आँशु साउनको मूल भएछ,
क्षितिज पारी हरायौ सम्झनाका लहर छोडी,
प्रीतका ती ताजमहल ओइलिएको फूल भएछ ।

——————-

उसको मनमा बज्रपात परिसक्यो भनिदिनू,
सोधे भने सात-समुद्र तरिसक्यो भनिदिनू,
उनी साथमा हुँदा त रमाएकै थिएँ क्यारे,
विस्वासघातको रापले गर्दा मरिसक्यो भनिदिनू ।

साहित्य समाजको दर्पण हो । साहित्यले बिगतको मूल्यांकन मात्र गर्दैन वर्तमानको समीक्षा गर्दै भविष्यको खाका पनि कोर्छ । … साहित्य लेख्न रहरले मात्र पुग्दैन ।

हाइकु बास्तवमैं बेजोड हुन्छ । वर्तमान व्यस्तताको युगमा कम शब्दको प्रयोगमा धेरै भाव प्रकट गर्न सक्ने र आवस्यकता अनुसार चोटिलो ब्यङ्य समेत हान्न सक्ने सामर्थ्य राख्छ हाइकुले ।

केही महिना अगाडि मात्रै जापान कै एउटा टेलिभिजन मार्फत मेरो हाइकुहरू प्रसारण भएको थियो । जसमा कोरिया, उज्वेकिस्तान, टर्की लगायतका देशका हाइकु कविहरूको समेत सहभागिता रहेको थियो ।

मेरो मेहनेत र लेखनको स्तरलाई मूल्यांकन गरेर पाठकहरूले जुन स्थानमा राख्नु हुन्छ, अबको ५-१० वर्षपछि म त्यहीं हुनेछु । साहित्य यस्तो क्षेत्र हो जहाँ अपेक्षा कम राखेर मेहनेत धेरै गर्नुपर्छ हल्ला गर्नेभन्दा काम गर्ने कुरामा मेरो बिस्वास छ ।

सुरुका दिनबाट नै मझेरीलाई नजिकबाट हेर्ने अवसर पाइरहेको छु । छोटो समयमा नै मझेरीले ठुलो फड्को मारेको छ । … पाठकको रुचि र चाहना बुझेर अगाडि बढेको अवस्थामा मझेरीले अझै लोकप्रियता प्राप्त गर्न सक्छ । स्तरीयतालाई मध्य-नजर गर्दै नवसर्जक सहितलाई समेट्न सक्नुपर्छ । आधुनिक प्रबिधिको युगमा नयाँ-नयाँ प्रबिधिको उपायोग गर्दै पाठकहरूलाई सक्दो सुबिधा प्रदान गरी आफूतिर आकर्शित गर्न सक्नु पर्छ ।

सबैले साहित्यिक पत्रिका किनेर पढ्ने बानी बसालौं ।विश्वको जुन सुकै कुनामा रहे पनि हामी नेपाली हौ भन्ने भावना नबिर्सौ ।

—प्रकाश पौडेल माइला

प्रकाश पौडेल माइलाका लेख/रचनाहरू पढ्न यता

हेराईमै दिल चार्नेलाई सलाम
अनायासै माया जोर्नेलाई सलाम

हिम्मत हिन म बनें बोल्न नसक्ने
क्षणभरमै पत्र कोर्नेलाई सलाम

आधी-आधी साँटिएछ चाल जिन्दगीको
दुई बनाई मुटु फोर्नेलाई सलाम