Skip to content

kbs

शैक्षिक समृद्धिमा आजका शिक्षक विद्यार्थी र अभिभावकको भूमिका

हे बालाजन हो पढो घरिघरी विद्या छ अमृत सरी ।
अर्काको घरमा नजाऊ वरिपरि पढ मिहिनत गरी ॥

पढेको चिज डाकुले घर फोरी लादैन चोरी गरी ।
नपढ्दा हिन भो छोरो यदि भने के गर्नु र माया गरी ॥

हामी एक्काइसौँ शताब्दीका होनाहार प्राणी हौँ । सोचेजस्तो उपलब्धी ल्यायौँ तर हुनुपर्ने स्वभाव बिर्सियौँ । सुखका अभिलाषी छौँ तर दुःखका भागिदार बन्दैनौँ । समय छिप्पिएअनुसार शिक्षामा गुणात्मक स्तर अभिवृद्धि हुनुपर्ने हो । त्यसो नभएर परिमाणात्मक बृद्धि मात्र भएको पाइन्छ । तसर्थ शैक्षिक वेरोजगारी बढेको छ । शिक्षित वर्ग आत्मनिर्भर हुन सकेका छैनन् । शिक्षा मागी खाने साधन मात्र भएको देखिन्छ । पढेका जनशक्ति मानसिक श्रम गर्न तत्पर छन् तर शारीरिक श्रम गर्न पटक्कै रुचाउँदैनन् । शिक्षाले सिकारुलाई जीवनवोध गराउन सकेको छैन । शिक्षाले जीवनको बोझ हलुको पार्नुपर्ने हो । तर उल्टै गहैं्रा पारेको महसुस भएको छ किनकि शिक्षित मानसिक शारीरिक श्रमले जिउने आकांक्षा राख्न सक्दैनन् । शिक्षा क्षेत्रको यस खाले अराजकताको निदानको लागि शिक्षाशास्त्रीहरूको सही दृष्टिकोण र शिक्षा प्रणली समेत सही हुनुपर्छ ।

फूलमालामा सजिने आकाश भैरव

  • by

उपत्यकामा भैरवका सयौँ मूर्तिहरू पाइन्छन् । कुनै सशरीर त कुनै टाउको मात्रै भएका । कान्तिपुरको मुख्य भित्री सहरी क्षेत्र वंधः अर्थात् इन्द्रचोकमा अवस्थित हाथु द्यः, आजु द्यः अर्थात् आकाश भैरवसँग परिचित नहुने सहरवासी कमै होलान् । आकाश भैरवको दक्षिणतिर पनि दुईवटा बडेमानका भैरवका मूर्ति छन् ।

फगत एक नजरमा ..हरिप्रसाद रिमाल

  • by

रङ्गमञ्च फेरिएको छ । दृश्य फेरिएको छ, तर पात्र उही । दैनिक मञ्चन हुने नाटकका दुई पात्र छन्, निरन्तर ५३ वर्षदेखि निरन्तर । बिहान ६ बजे सुरू भएको रङ्गमञ्च राति १० बजेसम्म चल्छ । दर्शकविहीन रङ्गमञ्चमा सम्वादभन्दा बढी मौनता छ । उनीहरू आँखाले सम्वाद बोल्छन् । मनले अभिनय गर्छन् । ८६ वर्षे नायक भन्छन्-“बूढेसकालमा तिमी नै मेरी प्राण-प्रेमी, डाक्टर, नर्स र सबैसबै ।” नायिकाले भन्छिन्-“तिमीविना मेरो जीवन निरस-निरस छ । दैवले जुराई दिएको जोडी हो हाम्रो ।”

(लघुकथा) दण्डहीनता

  • by

युवाको समूहले देशव्यापी रूपमा ‘अपराध किन बढ्छ’ भन्ने शीर्षकमा अन्तक्रिया कार्यक्रम सञ्चालन गर्ने विषयमा छलफल गरे । देशमा अपराधिक क्रियाकलाप एकपछि अर्को गर्दै दिनप्रतिदिन बढिरहने क्रम जारि थियो । यसैले यो चिन्ताको विषय बन्न पुग्यो । युवाले विशेष चासो राखे । छलफलमा धेरैजसो युवाको नै सहभागिता थियो । देशको मेरुदण्ड अर्थात् विकासका कर्णधार भनेकै युवानै भएको हुँदा जोसिला र फूर्तिला युवा नै अग्रसर जागरुक देखिन्थे ।

अँध्यारोको जगमा सिर्जित उपन्यास

  • by

मार्क्सवादी फ्रेडरिक जामेसनले नव मार्क्सवाद र उत्तर आधुनिकतावादको आधारमा आफ्नो सैद्धान्तिक योजना बनाएका थिए । उनले अर्नेस्ट म्यानडेलको अनुसरण गर्दै पूँजीवादको विकासका तीन तहमा प्रकाश पारे । उत्तर आधुनिकतावादलाई जामेसनले परपूँजीवादको सांस्कृतिक तर्क ‘कलचरल लजिक अफ लेट क्यापिलटलिम्ज’ भनेर अरथ्याएका थिए । जामेसन पूँजीवादको इतिहासका तीन तहको चर्चा गर्छन् ।

कति राम्री मेरी मायालु

चौबन्दी र फरियामा कति राम्री मेरी मायालु
रिसाउँदा झनै राम्री रिसाई देऊ न फेरि मायालु ।

सम्झी रहन्छु तिम्रो रुप गाजलु त्यो नयनको
बसेको छु परदेशमा तिम्रै तस्बिर हेरी मायालु ।

अभागीको पुर्पुरो यो जहाँ गए नि उस्तै रैछ,
महंगी र अभावको हिमाल जत्रो ढेरी मायालु ।

चर्को घाटाहरू

आँसुमा डुब्छ सधैं मनका सबै पाटाहरू
अनयासै फुकाइ दियौ मायाका गाठाहरू

तिमीले साथ छोडेपछि दोधारमा परेको छु
यता कि उता जाऊँ म, धेरै भेटे बाटाहरू

भुते गुरु

  • by

बासमती र मनसुली जस्तै
प्रजातन्त्रे धान रोपियो
तर फुल्न-फल्न नपाई
सबै घाँस पातले छोपियो
बिकासे धान भनी फेरि
लोकतन्त्रे धान रोपियो
फल्नै नपाई यो पनि
चरा चुरुङ्गीले खोपियो।

यसपाली फेरि
गनतन्त्रे धान रोप्नलाई
लुते भए पनि
भुते गोरु ल्याइयो
हिलो माटो नभनी
हात गोडा ख्याइयो
रात दिन खटेर
कुलोनाला धाइयो।

‘समयलाई सलाम’ भित्रका स्रष्टा धीरेन्द्र प्रेमर्षिको गजलकारिता

विज्ञान र प्रविधिले चमत्कारिक कार्य गर्दै आए पनि कलमी पौरखले संसार हल्लाउन सकेको छ । शेक्सपीयर, लक्ष्मीप्रसाद, शेली, पारिजातहरूले संसार हल्लाइरहेकै छन् । स्रष्टाले सिर्जेका कुरा हर पिँढींलाई हुन्छ । विश्व मानव सभ्यताका निम्ति सृष्टिकर्ता अमृ्ल्य नीधि हो । स्रष्टाले नयाँ सृष्टि गर्छ । त्यसैले पनि ऊ समाजको अति नै महत्वपृ्र्ण व्यक्ति हो । आजका स्रष्टाका कलमले समाजका अमिल्दा पक्षप्रति खबरदारी गर्नुपर्छ । समाजमा व्याप्त थिचोमिचो, शोषण–दमनलाई हटाउन कलमी युद्धमा होमिनु जरुरी हुन्छ । समाजमा नौलो चेतना छर्न सकेमा मात्र असली अर्थमा स्रष्टा कहलिन सकिन्छ । सञ्चार, साहित्य, कला, संस्कृतिको विकास भन्ने नाम सुन्नासाथ कुम्भकर्ण निन्द्रामा रहने संस्कार नेपालका हरेक सरकारमा छ । सञ्चार, साहित्य, कला, संस्कृतिमा लाग्नेहरूको जीवनवृत्तिको लागि सरकारी क्षेत्रबाट नै विशेष, विशेष काम पश्चिमी राष्ट्रमा हुन्छ भन्ने कुरा साहित्यकार कृष्ण धरावासी बताउनुहुन्थ्यो । जीवनवृत्तिको त कुरै छाडौँ, हामीकहाँ चाहिँ मान्छेले कलम र वाणीको पेशामा रहेर जीवन बचाउन हम्मे पर्यो, परिरहेछ । मिथिलाञ्चल पनि कला–संस्कृति, रहनसहन, पर्व मेलामा कोहीभन्दा कम छैन, सांस्कृतिक सम्पदाले धनी छ, समृद्धशाली छ । नेपालीहरूको सांस्कृतिक सम्पत्तिको ठूलो हिस्सा मिथिलाञ्चलले ओगटेको छ । मैथिल नारीहरू सर्जक बनेर सिर्जना गर्ने मिथिला चित्रकला त नेपालीहरूको निजी सम्पदा बनेको छ । विश्व माझ नेपालीलाई चिनाउने एउटा अनुपम कडी बनेको छ ।

तिमीसित गुनासो

  • by

कुन्नि किन ढाँट्यौ मलाई मेरो के विराम थियो
मनभित्र सम्झिरा’को मात्र तिम्रो नाम थियो

बोलुँ बोलुँ लाग्थ्यो मलाई सधैंभरि तिमीसित
भूल गरें प्रीतलाई तिमी जस्तो “बििज”सित

माया गर्छु भन्ने कुनै शब्द छैन किन होला
फर्किएर तिमीले मलाई हेर्ने कुन दिन होला

अघोषित सम्बन्ध

  • by

सरी है,” हतारमा एक युवतीसँग ठक्कर खाएपछि झसंग हुँदै मैले भनें।

उसले आँखाको कालो ठूलो गगल्स निकाल्दै मलाई हेरी।

कता-कता चिनेको अनुहारझैँ लाग्यो।

“तिमी कहिले आयौ लन्डनबाट?” उसको प्रश्नले बल्ल उसलाई ठम्याएँ।

पिरतीको सुन्दर त्यो संसार तिमीले किन ढाल्यौ

पिरतीको सुन्दर त्यो संसार तिमीले किन ढाल्यौ
यो मुटुमा नबुझिने आगो तिमीले किन बाल्यौ

बिगतका बाचा कसम सँगै खाएका देउरालीमा
बिर्सिएर, रीस-राग तिमीले मनमा किन पाल्यौ।

छैन धनम सँग तिमीलाई पहिले भनेकै हुँ
प्रतिरोषको आगो बाली मेरो माया किन गाल्यौ ।

तिम्रा सारा कुरा सुनी तिम्रो हातमा समाएथें

  • by

तिम्रा सारा कुरा सुनी तिम्रो हातमा समाएथें
पिरतीका सुभासिला मिठा बातमा रमाएथें।

जातीत्वको नदी पनि हिम्मतले तरी हामी
समाजको ख्याल नगरी सिन्दुर माथमा सजाएथें।

तिम्रै खातिर मैले सारा घर परिवार समाज छोडी

जिन्दगीको यात्रा हामी सँग-सँगै गरौं भन्यौ

जिन्दगीको यात्रा हामी सँग-सँगै गरौं भन्यौ
सँगसँगै बाँचु भन्यौ अनि सँगै मरौं भन्यौ।

हेरी बसें तिम्रो बाटो पर्खिएर चौतारीमा
मेलापात गाई-गोठालो बेंसी सँगै झरौं भन्यौ ।

कठिन थियो हाम्रो यात्रा जातित्वको नदी थियो
हात समाई तिमी र म नदी सँगै तरौं भन्यौ ।

हजार बर्ष वाँच तिमी

  • by

हजार बर्ष वाँच तिमी भोलि नै म मरी दिउँला
जुन उदाओस् तिम्रो निम्ति, म तारा भै झरी दिउँला ।

फूल बनी फूल्नु तिमी सदाबाहार वगैंचामा
तिम्रो सामु आए भने त्यसै ओझेल परी दिउँला ।

अपांग छु असाहय छु माया विना एक्लो छु म
तिम्लाई बोझ लाग्छ भने भड्खालो म भरी दिउँला ।

म अमेरिकी थामी

  • by

मार्टिन चौतारीको सानो हल । भुइँमा हरियो रङको कार्पेट । त्यस माथि स-साना पिर्के चट्टाचकटी । चट्टा माथि पलेटी कसेका २५-३० जना जति थामी । अगाडि छ, सेतो पर्दा । प्रोजेक्टरको सहायताले पर्दामा दृश्य दौडिरहेको छ । त्यही दृश्य हेर्न मग्न छन्, पलेँटी कसेका सबै थामी ।

प्रेमको तह

  • by

ईडिथ टेलरलाई आफूजस्तो सौभाग्यशाली स्त्री कोही छैन भन्ने कुरामा विश्वास थियो । कार्लसित उसको बिहे भएको तेईस वर्ष भइसकेको थियो । आफ्नो लोग्नेलाई देखेर अहिले पनि यदाकदा उसको मुटु ढुकढुक गर्न बन्द गथ्र्यो र मन्त्रमुग्ध भएर ऊ हेरिराख्थी । कार्ल पनि उसलाई ज्यादै प्रेम गथ्र्यो । अफिसको कामले कुनै अर्कै सहर जाँदा हरदिन उ ईडिथलाई चिठी लेख्थ्यो र कुनै न कुनै उपहार पनि पठाउँथ्यो ।

लेखनमा उत्तिकै तागत

  • by

सिर्जनाजस्तै सशक्त व्यक्तित्व लिएर अहिले पनि ठमठम हिँडने उहाँलाई देख्दा एउटा सिङ्गो नेपालीको झलक पाइन्छ । ढाकाटोपी र राष्ट्रिय पोशाकको पहिरन त छँदैछ । उमेर अनुसार बृद्धावस्था नदेखिने रातो पिरो अनुहार अनि बोल्दै जाँदा जोशिँदै बोल्न सक्ने तागत छ उहाँमा । अझ ठूलो तागत त उहाँको सिर्जनामा छ । कैयौँ पाठक स्रोताले मुखाग्रभन्नसक्ने कविता रच्न सक्नु कम्ति तागतको कुरो होइन ।