नेपाल साप्ताहिक

लमजुङ-मनाङ जोड्ने सडक निर्माण कार्यले गति लिन थालेपछि लमजुङको सदरमुकाम बेसीसहर सुनसान हुने त होइन भन्ने चिन्ता छाएको थियो।

आख्यानका क्षेत्रमा स्थापित भइसकेको नाम हो, अनमोलमणि। आजका उत्तरआधुनिक भनिने साहित्यसँग निकट छन् उनका कथाहरू।

पण्डित मुक्तिनाथ शर्मा गण्डकक्षेत्रको परििचत नाम हो। विशेषत: पोखरा र वरपरको क्षेत्रमा आधुनिक शिक्षाको जग हाल्नेमा उनको नाम अग्रपंक्तिमा आउँछ।

चर्चित महिला अधिकारवादी, अभियानकर्ता, समाजशास्त्री एवं पत्रकार मञ्जु थापाले आफ्नी आमा ईश्वरादेवीको जीवनी जीवन संघर्षका पलहरू लेख्नुको आवश्यकता र औचित्यलाई यी शब्दहरूमा स्थापित गर्न खोजेकी छन्, “महिलाहरूको जीवनीलेखन मूलत: तीनवटा कारणले महत्त्वपूर्ण छ। पहिलो, कुनै अमुक महिलाले भोगेको जीवनले तत्कालीन समाज, त्यहाँका आममहिलाहरूको अवस्था र त्यस समाजसँग महिलाहरूको सम्बन्ध बुझ्न मद्दत गर्छ। दोस्रो, ती अमुक महिलाले खास समयमा गरेको विशिष्ट योगदान छ भने त्यसको अभिलेखीकरण हुन्छ र तेस्रो, ती महिलाका पीडा, संघर्ष र उपलब्धिहरूबाट पछिल्लो पुस्ताले प्रेरणा पाउन सक्छन्।”

धेरै नदीहरू जन्माएर
तिर्खाएको देश
खडेरीले हिर्काएको देश

लन्डन बसाइका क्रममा एकपटक मेडम टुसाउड छिर्ने लालसा मनभित्र बलियोसँग टाँसिएको थियो। जनवरीको मौसममा चिसोको बयान गरसिक्नु थिएन। आकाशबाट फुसफुस झररिहेको हिउँका थेग्लाहरूले शरीर काँपिरहेको थियो।

उपमा पनि हिँडिछ
उपमा उसको नाउँ थियो
तर, यस शब्दले
उसको आकारप्रकार ल्यायो

सन् २००८ को अगस्त २३ का दिन मैले गजलका बारेमा दोस्रो भावभिनी परीक्षा दिएको थिएँ, गजलनगरी चित्तवनमा गएर, त्यो प्रिय दिवसलाई म आज पनि डरले सम्झिन्छु, प्रेमले बिर्सिन्छु।

बाग्मती देवी चाहिँ कता गइन्
नदी मात्र यहाँ राखेर ?
र त पानी बग्नसमेत सकेको छैन यहाँ

ऊ चार-पाँच वर्षपछि जनकपुर जाँदै थियो। बसको यात्राभरि अनेक राम्रा-नराम्रा कुराहरू उसको मनमा खेलिरहे। सँगै रहेकी उसकी स्वास्नी पनि अशान्त र चिन्तित थिई। मधेस आन्दोलनपछि तराईको जनजीवन आतंकित छ, कसैको जीउधनको सुरक्षा छैन। यस्तै कुरा ऊ बेलाबेलामा सम्झिन पुग्थ्यो।

कहिलेकाहीँ त आफैंले आफैंलाई गाली गर्न मन लाग्छ :
थुइक्क सभासद् म !

श्यामश्वेत जीवनको पानालाई भ्रमण र मनोरञ्जनले रंगीन तुल्याउन यसपटक नयाँ वर्ष र क्रिसमसको छुट्टीमा म, विन्दिता, अनुराग र अनुकृतले प्रकृतिको सुन्दरतम् देश माल्दिभ्स जाने योजना बनायौँ। त्यसो त माल्दिभ्स रिसयनहरूको निकै लोकप्रिय गन्तव्य पनि हो।

१. चोकबीच ठडिएको दस बोरा सिमेन्ट भा’ छ ऊ
एकबिहान जमजमाएको उद्घाटन सत्र भा’ छ ऊ
मञ्चमा छन् चम्किला केही थान होनहार अतिथिहरू
खुइलिएको टाउकोमा कपाल उमार्ने विज्ञापन भा’ छ ऊ ।

लेखनीको थालनी नै पुरस्कार प्राप्तिबाट भएको हुनाले लेख्नु भनेको पुरस्कार पाउनु हो भन्ने ज्ञानचेतना मभित्र हुर्किएकै थियो। गाउँकै सरस्वती मिडिल स्कुलमा पढथेँ म। कथाकार परशु प्रधान हुनुहुन्थ्यो हाम्रो स्कुलको हेड सर। पहिलोपटक तीन क्लासमा पढ्दा हुनुपर्छ, मैले एउटा कविता वाचन गरेको थिएँ, शुक्रबारे कार्यक्रममा।

वरिपरि गिरिगर्खा बीचमा सम्म धर्ती
जंगल् घर महल्को कत्ति नि छैन पर्ती
फलफूल जीवजन्तु नुन औ अन्नपानी
बाहिरैबाट आए धन्य हो राजधानी !

एकादेशमा एउटा देश थियो रे ! देश भएपछि त्यहाँ नागरिक हुने नै भए। नागरिक भएपछि कसै न कसैले त्यहाँ नेता भएर अवतार लिने नै भए। नेता जन्मेकैले गर्दा त्यहाँका नागरिक जनतामा रूपान्तरति भए रे !

छोराको बाटो हेर्न थालेको सात वर्ष बितिसक्दा पनि फर्किएन। ६० वर्ष पार गरेका बाबुआमाको सपना जीवितै छ, एक मात्र सन्तान फर्किएर आएपछि बिहे गरििदने र घरमा पालेको खसी जन्तेबाख्रो बनाउने।

पुस्तकका पृष्ठ थोरै छन्। कविताका पंक्तिहरू पनि थोरै छन्। तर, यो सीमितताभित्र पनि कवि मधुसूदनप्रसाद घिमिरेले जीवन र जगत्का धेरै गहिरा कुरा बोलेका छन्।

राजधानीको साधनसम्पन्न वातावरणबाट धेरै टाढा गण्डकी अञ्चल स्याङ्जाको एउटा सानो गाउँमा बसेर पनि बीसौँ वर्षदेखि अनवरत साहित्यको आराधना गरिरहेका मौन साधक हुन्- देवीप्रसाद वनबासी।

परिवर्तन भन्दैमा सबै
अग्रगमनको पाइला नहुन सक्छ
हर नयाँ कर्मले
तिम्रो भाग्यको ढोका नखोल्न सक्छ ।