kbs

रमेश र भुवन एउटै विद्यालयमा पढ्थे । एकदिन उनीहरू विद्यालयबाट घर र्फकने क्रममा कुराकानी गर्दै थिए । कुराकानीको क्रममा धेरै टाढाको यात्रा गर्ने योजना पनि तय भयो । ती दुई जनामध्ये रमेश धेरै बलियो र बुद्धिमानी थियो भने भुवन चाहिँ एकदमै डरछेरुवा र कमजोर थियो ।

रमेश एक सुशील, इमानदार, मिहिनेती र बुद्धिमानी केटो हो । ऊ परिवारको एक मात्र सन्तान हो । त्यसैले उसलाई केही अभाव र दुःख छैन । कक्षामा पनि ऊ राम्रोसँग पढेर सधैँ प्रथम हुन्छ । रमेशको यस्तो चरित्र देखेर स्कुलका शिक्षकहरू पनि दङ्ग छन् । तर, रमेश पढ्दै जाने क्रममा कक्षा सातमा पुगेपछि केही बदमास साथीको सङ्गतले बिग्रिन थाल्यो । पढाइप्रति चासो दिन पनि छाड्यो । बिगि्रएको साथीको लहैलहैमा बदमासी काम गर्दै हिँड्न थाल्यो । कक्षा सातको वाषिर्क परीक्षा पनि भयो । विडम्बना ! रमेश फेल भएको नतिजा निस्कियो ।

धेरै वर्ष पहिलेको कुरा हो । बर्दिवास गाउँमा धेरै हरियाली थियो । घना जङ्गलहरू थिए । मानिसहरू खोलाको किनारमा बस्थे । दिनभरि माछा मारेर, ढुङ्गा कुटेर, बालुवा चालेर समय बिताउँथे । रात परेपछि पनि राम्ररी सुत्न पाउँदैन थिए । घरका कुनाकाप्चामा रोएको आवाज सुनिन्थ्यो । मानिसहरू मान्छे मर्दा शोकले रोएको आवाज निकालेर रुन्थे तर त्यो रुवाई गोहीको आँसु झैँ खेर जान्थ्यो ।

एकादेशमा एउटा दरबार थियो । त्यहाँको खाटमा एउटा उडुस बस्थ्यो । ऊ रात परेपछि मात्र खाटको दुलोबाट निस्कन्थ्यो । अनि राजाको रगत खान्थ्यो । एकदिन त्यो खाटमा एउटा उपियाँ आयो र उडुससँग बास माग्यो । उडुसले उसलाई नचिनेको हुनाले बास दिन मानेन ।

म पनि त देशको लागि केही गर्न सक्छु
नेपालमा जन्मेँ म त नेपालमै मर्छु ।

तिमी फूल बनेर फुल्नुपर्छ,
सबैतिर ज्ञानको सुगन्ध छर्नुपर्छ ।

घुम्दै, फिर्दै वैशाख नयाँ वर्ष आयो रे
लालाबाला सबैमा खुसियाली छायो रे ।
देशको कानुन, संविधान बनोस् नयाँ वर्षमा
अढाई कोटि नेपाली बाँचुन् शान्ति हर्षमा ।

साना साना नानी हो
पढ्ने धेरै गरे है
धेरै धेरै पढेर
बुद्धिमानी बने है ।

फुर्र-फुर्र उड्दै आए
पुतलीका हुल
बगैँचामा फुलेका छन्
सप्तरङ्गी फूल !

उद्घोषकः अब हाम्रो नाटक सुरु हुन्छ । सबैजना हल्ला नगरी बस्नुहोला । सुरु हुन्छ नाटक । यो नाटकको शीर्षक हामीले राख्न भ्याएमा छैनौँ । किनभने नाटक लेख्दा लेख्दै यस नाटकका नाटककार जरुरी कामले गाउँ जान पर्‍यो । गाउँमा टेलिफोन छैन । सम्पर्क गर्ने कुनै उपाय पनि छैन । उहाँले नाटक त लेख्नुभयो, शीर्षक राख्न भ्याउनु भएन । सोधौँ भने उहाँसँग सम्पर्क नै गर्न पाएको छैन, कसरी सोधौँ ।

आर्या कहिले पनि कर्कलोको परिकार मन पराउँदिनन् । घरमा जब आमाले कर्कलो पकाउनु हुन्छ तब ऊ आँखाभरि आँसु पार्छे । “बङ्गुरले खाने कुरा म खान्न ।” ऊ जिद्दी गर्छे । कर्कलो पकाएको दिन आमासँग ऊ घुर्की लाउँछे, रिसाउँछे । उसको यो चालादेखि आमा आजित भइसक्नुभएको छ । आज पनि आमाले कर्कलो पकाउनु भएकोले उसले घुर्की लगाएर खाना नखाइकनै सुती ।

सूर्यबहादुर शिक्षक बन्न चाहन्थे । शिक्षक बन्न त निकै पढाइ चाहिन्छ । उनले त दुई कक्षा पढेर स्कुल छाडेका थिए । उनीसँग पढ्ने पैसा पनि थिएन । उनले मनमनै सोचे- “अब शिक्षक बन्ने कसरी हो ?”

नेपालको कुनै गाउँमा एक जना रतनलाल नाम गरेको दलित बस्दथे । उनको परिवार ज्यादै गरिब थियो । सधैँजसो कुनै न कुनै खोलाबाट माछा मारेर ल्याउँथे अनि बजारमा बेच्थे र आएको पैसाले बिहान बेलुकाको छाक टार्दथे ।

माया साँट्दा तिमीसँग मुटु साँटिएछ
फिर्ता मागूँ भनी खोज्दा मनै भाँचिएछ

ठीक ५७ वर्षअघि इलाम जिल्लाको फिक्कल भन्ने रमणीय स्थानको हाम्रो घरबाट मेरो पिताले मलाई अंग्रेजी महाविद्यालयमा भर्ना गराउन भनेर दार्जीलिङ लानुभएको थियो । गाडीबाट चोक बजारमा ओर्लिनेबित्तिकै हामी बाबुछोराले उच्च स्वरमा एउटा गीत सुन्यौँ ।

त्यतिखेरै नारायणगोपाल सँगसँगै गीतकार नगेन्द्र थापाको पनि त्यत्तिकै चर्चा हुनेगर्थ्यो । यतिखेर नगेन्द्र थापाको त्यति चर्चा हुँदैन । गीतकार व्यक्तित्वले मर्कामा पारेको छ उहाँलाई । अर्थात् कवि व्यक्तित्व, लोक सङ्गीतका अध्येता नगेन्द्र थापालाई गीतकार नगेन्द्र थापा भनेर घ्वाप्लाक्क छोपिदिएको छ ।

सुमेरु पर्वतको चार सय कोस लामो बरफको चट्टानमा हिँड्दै गर्दा मेरा गोडा फतक्कै गले । अति भएपछि तिनले मलाई थामिदिएनन् । म ढलेँ ।

हातमा छडी । शिरमा थुप्रै तारा खुकुरी चिन्ह अङ्कित फुलझडी । कम्मरमा चाक्लो पेटी । आङमा बाक्लो चिप्लेटी । काँधभरी फुली पाउमा बर्मे बुट । फिटफाट पोशाक । रसिलो, भरिलो, चिल्लो मुहार । टल्ल आँखा । डम्म शरीर ।

नेपाली कविताको फाँटमा एकताका सक्रिय नाम उपेन्द्र श्रेष्ठ लेखनमा निरन्तर सक्रिय रहनुभयो । कवि भनेर धेरैले चिन्छन् उहाँलाई कवितामै बढी केन्दि्रत हुनुभयो उहाँ । निरन्तर लेखिरहने, निरन्तर साहित्यिक सभा समारोहमा देखापर्ने कवि उहाँ । यस सन्दर्भमा आफ्ना समकालीन कवि कवयत्रीभन्दा फरक हुनुहुन्थ्यो ।