kbs

गोपाल योञ्जन बितेको १३ वर्ष लागेछ । आजीवन नेपाली संगीतका नयाँनयाँ मोड र घुम्तीहरूको चिन्तनमा उनले सिर्जना गरेका आधुनिक संगीत र राष्ट्रिय गीतले उनलाई आज पनि सम्झाइरहन्छ ।
उनका सदाबहार संगीत सुनेर सम्मोहित नहुने पुस्ता छैन । आजको पुस्ता पनि उनको सिर्जनासँग पराजित छ । तर, गोपाल योञ्जन भन्ने व्यक्तिलाई चाहिँ आजको व्यस्तताले भुल्दैछ कि भन्ने अनुभव हुन थालेको छ ।

तिबेला पार्टीले मलाई मेची अञ्चलको जिम्मेवारी दिएर काम सम्हाल्न पठाएको थियो । एउटा अनौठो द्वन्द थियो मुलुकको राजनीतिमा । ०३६ सालको विद्यार्थी आन्दोलनले एकातिर राजनीतिलाई थोरै भए पनि खुकुल्याएको थियो । विद्यार्थी समुदायका गतिविधिहरू धेरै खुल्ला भएका थिए र राजनीतिक पार्टीहरू पनि साप्ताहिक अखबारहरूमा पार्टीहरूको नाम अघिल्तिर पु. लेखेर आफ्नो अस्तित्व देखाउन सक्ने हैसियतमा पुगेका थिए । पु.नेपाली काँग्रेस, पु. नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी भनेर लेखिन्थे साप्ताहिक छापाहरूमा । जनमतसङ्ग्रह अगाडिको गाउँफर्के आतङ्कको दाँजोमा यो पर्याप्त फराकिलो दायरा लाग्थ्यो त्यतिबेला ।

एक हप्ता भयो निदाउन कठिन भएको । मेरी प्राण प्यारी अर्धाड्ढनिी खै. गर्दछिन् रत म अवाक रहन्छु । निन्द्रा नपर्नुको चुरो कुरो आफैँले केलाउन हम्मे परिरहेकेको थियो । स्वाभाविक छ श्रीमतीले शङ्का गर्नु । कतै मेरा खसमले आफ्ना निम्ति साँचेको माया खण्ड खण्ड गरी वितरण त गर्दै छैन ? त्यस्तो पो सोचिरहेको हुनुपर्छ भन्ने लाग्छ । मनमस्तिकले मलाई निन्द्रा नपर्नुको कारण खोजिरहेका थिए । केस्राकेस्रा गरी केलाउन लागेँ र सम्भिmन खोजेँ त्यसदिनदेखिका घटनाहरू, जुन दिनदेखि आफूलाई मैले असजिलो प्राय ठानेको थिएँ ।

दिक सनातन धर्मपद्धति अनुसार गरिने मुख्य सोह्रवटा संस्कारहरू छन् । तिनमा जन्मपूर्व गरिने गर्भाधानदेखि लिएर मृत्युपश्चात् गरिने अन्त्येष्टिसम्म पर्दछन् । यीमध्ये मानवजीवनमा महìवपूर्ण स्थान राख्ने संस्कार र विधिको खिल्ली उडाउनेहरू पनि विवाह गरेर नारीलाई श्रीमती वा बुहारीका रूपमा घर भित्र्याउने परम्परा अँगालिरहेकै देखिन्छ । छोरा हुनेले छोरी हुनेसितबाट मागेर तिनका मुटुका टुक्रालाई घरमा भित्र्याएका छन् ।

पार्टी उत्कर्षमा पुगिसकेको थियो । सबै इम्पोर्टेड ह्विस्कीको पेगमाथि पेग लगाइरहेका थिए । यो पार्टी केको उपलक्ष्यमा हो, मलाई थाहा थिएन । म त एक मित्रले फोन गरेकोले दगुरेर आएको थिएँ । म जस्तै यहाँ अन्य पत्रकार पनि थिए ।

प्यारो भाइ,

बन्धनयुक्त सरकारी चाकरी (नोकरी) बाट उन्मुक्ति लिएर स्वतन्त्ररूपले सिर्जना गर्ने अठोटले तपाईंको व्यक्तित्वको विशेषता फुकाल्छ । हाम्रो आफ्नै अस्तित्वको निम्ति हामीले धेरैथोक गर्नु छ । अब तपाईंले निर्धक्क केही गर्न सक्नुहुन्छ भन्ने आशा र विश्वासले मलाई यो गीत लेख्न लगायो ।

फज्लु भैया भन्ने व्यक्तिलाई मैले उनले लगाएको गुनको एउटा ऋण तिर्न बाँकी छ, जो यो जीवनमा अब सम्भव छैन । किनभने, फज्लु भैया अहिले यो संसारमा छैनन् तर पनि बेलाबेलामा विशेष गरी जबजब म सम्मानित हुन्छु, उनको खुबै सम्झना आउँछ र सोच्न थाल्छु कि साधारणभन्दा साधारण मान्छेले कसैको जीवनमा कत्रो प्रभाव पारेको हुँदो रहेछ ।

सुनकोसीको किनारमा पाइला बढिरहँदा वर्षा भयो ।

गर्मीमा भिज्नुको मज्जै बेग्लै, त्यसमाथि कविहरूसँग ।

यसपालि रामेछाप यात्रामा बन्दले हैरानै पार्‍यो । राजधानीबाट हिँडेको दिन पनि बन्द, फर्कने दिन पनि बन्द । बाटाभर िपसल छन्, भोकै हिँड्नु पररिहेछ ।

भूपिन व्याकुल
मृत्युले कला भरेको तुइनमा अल्झिएर
कर्णालीपारि पुगेपछि
सबैभन्दा गरिब महसुस गर्छ – शब्दकोशले
कर्णालीमा शब्दकोश
केही पानाहरू खाली छोडेर
प्रकाशित कुनै बैरागी किताबजस्तो लाग्छ

गोरखा भन्नासाथ मलाई इतिहासकै स्मरण हुन्छ । हुन त त्यहाँ प्रकृति पनि आफ्नो अद्भुत छटा छरेरै बसेको छ । तर त्यहाँ इतिहास विस्तृत छ । यसपटक गोरखा जाँदा मैले फेरि इतिहासको स्मरण गरेँ ।

केही दिनअघि एक जना मान्छे माघको जाडोमा पनि बिहान सखारै उठेर भर्खर ढलान गरेको घरमा चिसो पानीको फोहोरा हाल्दै थिए । सँगै घरको छिमेकीलाई उनी गर्वका साथ आफूले बिहान ४ बजे उठेर पानी भरेको बताउँदै पनि थिए । वर्षौं मिहिनेत-पसिना बगाएर उनले बल्लबल्ल त्यो सानो घर ठड्याएका रहेछन् । आफ्नो बचेखुचेको जिन्दगी बित्ने, छोरा-नाति जन्मने र हुर्कने त्यो घर बलियो होस्, छाना नचुहियोस् भन्ने उनको सोच हुनु स्वाभाविक हो ।

“मैले सिंगो आकाश कहिल्यै पनि देख्न पाइनँ,” केही दिनअघि गीतकार तथा संगीतकार भीम विरागले कुरैकुरामा भन्नुभएको यो वाक्यले भित्रैसम्म नराम्ररी हल्लाइदियो । कुरा भाग लगाएर बेचेको खसीको मासुबाट सुरु भएको थियो । केही दिनअघि भीम विराग दाइलाई भेट्न गएका बेला निस्केको प्रसंग हो यो । उहाँलाई खसीको मासु मन पर्छ भन्ने थाहा भएकाले कुरैकुरामा मैले आफ्नो घरछेउमा भाग लगाएर बेच्ने खसीको मासुको प्रसंग कोट्याएको थिएँ ।

एक जना परिचितको पुर्ख्यौली घरमा गएको बेला अचानक धेरै पुरानो एउटा साहित्यिक पत्रिका फेला पर्न गयो। २०२१ सालमा निस्किएको तुवाँलो नामक त्यो मासिक पत्रिका प्रेम कोइराला र चैतन्य देवकोटको सहसम्पादनमा प्रकाशित भएको रहेछ। त्यो तुवाँलोको चौथो अंक रहेछ। त्यति पुरानो साहित्यिक पत्रिका देख्दा उत्पन्न भएको स्वाभाविक कौतुहलताले गर्दा सर्र पानाहरु पल्टाउँदा त्यसमा डा. परशु प्रधानको धारावाहिक उपन्यास, माधव घिमिरे र पारिजातको कविता जस्ता केही कृतिहरु रहेछन्।