नेपाल साप्ताहिक

विश्वको एक मात्र
सुन्दर र
अलग्गै पहिचान बोकेको झन्डा
आज सदनमा मुद्दाको विषय बन्दा ।

विश्वेश्वरप्रसाद कोइरालासँग मेरो पहिलो भेट बनारसमा भएको हो । केदारमान व्यथित र म भागेर त्यहाँ पुगेका थियौँ । तर, दुर्भाग्य त्यही पहिलो भेट नै दाँतमा ढुंगा लागेजस्तो भयो ।

युद्धमैदानः “ठोक् ! ठोक् !!” कमान्डर, आफ्ना मातहतका सिपाहीलाई आदेश दिँदै थियो । त्यो आदेश दिने कार्यसँग उसको कुनै रहर गाँसिएको थिएन । न त कुनै स्वार्थ नै । थियो त केवल बाध्यताको एउटा क्लेश । मध्यरात । माघको पूर्वार्द्ध, चिसोको चरमतामा उनीहरू युद्धजन्य बाध्यता बाँचिरहेका थिए । गोली, बारुदका अहर्निस आवाजहरू ।

तत्कालीन प्रधानमन्त्री विश्वेश्वरप्रसाद कोइरालाको निमन्त्रणामा चिनियाँ प्रधानमन्त्री चाउ एनलाई २०१७ वैशाख १४ गते नेपालको चारदिने भ्रमणमा आएका बेला रमाइलो पारामा कूटनीतिक सवालजवाफ भएको थियो, जो म अहिले पनि सम्झिन्छु । म त्यसबेला कानुन सहायकमन्त्री थिएँ । चीन भ्रमणका क्रममा थाँती रहेको शान्ति र मैत्री सन्धि यसै भ्रमणका क्रममा हस्ताक्षर गरेर टुंग्याइएको थियो । आर्थिक सहायतासम्बन्धी सातबुँदे सहमतिमा पनि यसैबेला हस्ताक्षर भएको हो ।

आफ्नो लेखनमा नयाँनयाँ प्रयोग गर्न रुचाउने मोहनराज शर्माले रचेको उपन्यास सलिजो कथावस्तुका दृष्टिले नौलो त छँदैछ, कथा कहने शैली र यसमा प्रयुक्त स्वैरकल्पनाको प्रचुरताका कारण पनि अनौठो बन्न पुगेको छ । झन्डै ५० वर्षपहिलेदेखि साहित्यको अनवरत साधना गर्दै आएका मोहनराज जीवन र जगत्लाई गहिरो अन्तरदृष्टिका साथ पर्गेलेर क्लासिक्सको कोटीमा राख्न मिल्ने कालजयी कृतिको सिर्जना गर्ने कु श्रेणीका लेखक होइनन् ।

दुई कुरा (चामल र चमेली)मध्ये कुनै एक रोज्नुपर्ने अवस्था आइलाग्यो भने निश्चित तवरले मेरो रोजाइ हुनेछ, चामल । यसरी रोज्दा म तलमाथि वा देब्रे-दाहिने अरू केही सोच्दिनँ, सायद मेरो मस्तिष्कले त्वरति सोच बनाइसकेको हुन्छ । किनभने, म चामलमा सार देख्छु र चमेलीमा फगत रूप मात्र । सार भनेको गुदी हो, गुण हो, गुणवत्ता हो, प्राकृतिकता हो र अन्तरतम हो ।

घटना मातृकाबाबु प्रधानमन्त्री हुँदाको हो । पूर्वराजा ज्ञानेन्द्रकी आमाको विवाह श्री ५ महेन्द्रसँग भएपछि कारणवश उनको मृत्यु भयो । तत्पश्चात् श्री ५ महेन्द्रले स्वर्गीय महारानीकै बहिनी रत्नसँग प्रेम भएक

तिमी जब छिर्यौ सरकारमा
तिमीलाई ‘रैतीहरू’ले नचाहे पनि
नमस्कार गरे ‘मन्त्री’का रूपमा
ठीकै हो, अब तिमी ‘मानिस’ जो रहेनौ …
हो, कवितामा तिमी मिथक निरंकुशताको अब ।

के के गरेर धन दौलत कमायौ

मृत्यु-सृष्टिको अनिवार्य सर्त
मृत्यु-जीवनले तय गरेको अनिवार्य यात्रा
मृत्यु-जीवनको उत्कर्ष
र, जीवन-मृत्युको घोषणापत्र
युगौँदेखि मृत्युसँग पराजित

यता साउन महिना ढल्न आँटेको छ, अझै पानी परेको छैन । काठमाडौँको आकाशमा कताकति बादलका टाटा देखिन्छन् । अलिकति आश लाग्छ तर ती प्रत्येक दिन देखिन्छन्, बिलाउँछन् । सगर डढेर सन्ध्या रातो हुन्छ

विसं २०१६ को कुरो हो, पद्मोदय हाइस्कुलमा म ६ कक्षामा पढ्थेँ । ईश्वरराज अर्याल नयाँ शिक्षकलाई लिएर छिँडी-तलामा रहेको हाम्रो कक्षामा प्रवेश गर्नुभयो र चिनारी गराउनुभयो, “अब तिमीहरूलाई उहाँले अंग्रे

ऊ ऐन मौकामा प्रमुख अतिथि हुन गएन । झूटको खेतीमा उसको विश्वास हटिसकेको थियो ।

नयाँ चित्र
झट्ट हेर्दा
चित्रपटमा मसी पोखिएझैँ छ
अर्थात् आजको वास्तविकता
कलाकारी भाषामा
सिद्धान्तविहीन चित्र
जहाँ अमूर्तताभित्र अमूर्त
अस्पष्ट नयाँ चित्र

डिसेम्बर ११, १९११ युवराज त्रिभुवनको शिक्षारम्भ भएको आज १४ दिन भयो ।

यसबीच, आचार्य बाजेले निकै मिहिनेत गरी साउँ अक्षरको एक पुस्तक आफ्नै हातले तयार पारेका छन् । कालो, रातो, पहेँलो, हरयिो रंगहरूले फूलबुट्टा काटेर ठूल्ठूला अक्षरमा पहिलो पुस्तक तयार पारिएको छ । युवराज त्यही पढ्छन् ।

लाग्यो आखिर ठूलै बात
समाउँदा मैले तिम्रो हात

देखिनँ आँखा प्यास लाग्दा
पिएर पानी सोधेँछु जात

पहिले लाग्थ्यो पैसाको नशा
अचेल लाग्छ रूपको मात

टाढा टाढा भएछ है तिम्रो मनको दूरी
कहाँ बाट चल्यो हाम्रो बिश्वासमा हुरी

बोर्निओको सारावाक टापुमाथिको दाबीलाई लिएर इन्डोनेसिया र मलाया (मलेसिया)का बीच सन् १९६२-६५ मा भीषण लडाइँ चलेको थियो, जसमा म पनि सामेल थिएँ । मैले बेलायतको उपनिवेश रहेको मलायाका तर्फबाट त्यो युद्ध

घर वा सपिङ् मल बन्ला
हाउजिङ् वा आकाशे बजार बन्ला
केही पनि बन्न सक्छ यो भूमिमा ।

तिम्रो लहैलहैमा यता र उता
टाढा-टाढा भौँतारिए म
पुष्ट र मस्त शृंगारको तन्मयतामा
बुइँमा चचहुई…चचहुई मच्चिरहेँ
बिनसित्ती झर्किएर
आँसु रोएर
शोकले पोतेको मन

साह्रै असल मान्छे ऊ । नाम बुद्धिराज थर थानी, स्वाभावले साह्रै ज्ञानी । साह्रै फरासिलो र साह्रै स्वाभिमानी । एकपटक कलेज पढ्दा उसले देशभक्तिले ओतप्रोत कविता लेखेको थियोः