। अनिद्राले ग्रस्त सहर वा व्यक्तिको स्थिति मानसिक रोगीको हो, यस प्रकारको मानसिक रोगबाट व्यक्ति त्यसबेला पीडित बन्छ जब मन वा मस्तिष्कमा थुप्रै विचारको हावाहुरी चल्छ रक्तचाप बढ्छ, मानसिक तनाव वा चाप बढ्छ । एक प्रकारले इच्छा, विचार अनि वास्तविक जीवनको बीचको सङ्घर्षमा परेर व्यक्तिमा भय उत्पन्न हुन्छ, त्यसबेला व्यक्तिलाई निद्रा लाग्दैन ।
जागिर खाएको वर्षौं भैसक्यो तर उसको बढुवा भएको छैन । यसबीचमा एक दुई पल्ट बढुवाको लागि पदहरू नखोलिएका पनि हैनन् तर उसले नाम निकाल्न सकेन । अब यसलाई उसको दुर्भाग्य भन्ने हो वा म्यानेजमेन्टले नै नचाहेको, यकीन भन्न गाह्रो छ । ऊ मिहिनेती र इमान्दार छ र पनि ऊ भन्दा कनिष्ठहरूले धमाधम बढुवा खाइसके । प्रभुको लीला ठान्दै उसले आफ्नो पालो पर्खेको छ ।
जीवन पनि रेलको यात्राजस्तै हो । कति चढ्छन्, कति उत्रन्छन् । भेट हुन्छ, केही समय सँगै बिताइन्छ । फेरि आफ्नो ठाउँ आएपछि छुट्टिनुपर्छ । समयसितै तिनीहरू विस्मृतिमा हराउँदै जान्छन् । सम्झेर साध्य पनि हुँदैन । तर, केही व्यक्ति यस्ता पनि हुँदा रहेछन्, जो बाँचुन्जेल स्मृतिमा बसिरहन्छन् । मेरो जीवनमा आएका त्यस्ता केही असाधारण व्यक्तिको यहाँ चर्चा गर्न चाहन्छु ।
कुनै पनि देशको कुनै पनि समयको कला, वास्तुकलाले त्यस देशको तत्कालीन सामाजिक, आर्थिक, सांस्कृतिक, धार्मिक, राजनीतिक एवं वैदेशिक सम्बन्धका बारेमा समेत जानकारी दिने काम गरेको हुन्छ । कलाले मानव सभ्यताको उचाइलाई नाप्ने काम गर्दछ । जुन समयमा कलाको राम्रो विकास भएको हुन्छ, त्यस समयमा देश हरेक दृष्टिले सम्पन्न थियो भन्ने कुरा बुझ्न सकिन्छ ।
संस्कार शब्दको प्रयोग अनेक अर्थमा भएको छ । संस्कारको शाब्दिक अर्थ शुद्धि, सुधार अथाव सफाइ हो । जीवनलाई शुद्ध पार्न समुचित तरिकाले गरिएको कार्य पद्धति नै संस्कार हो । यसै शाब्दिक अर्थको आधारमा संस्कारमार्फत आत्मा शुद्ध हुन्छ भन्ने कुरा थाहा हुन्छ । जन्मदेखि मृत्युसम्मको परम्परागत क्रिया हिन्दूहरूका लागि आवश्यक छ किनभने संस्कारविना जीवनको परिशुद्धि अथवा आत्माको उन्नति हुन सक्दैन ।
जीवन विनिर्मित अवस्थामा सधैँ अस्थिर नै चल्दोरहेछ । यसका आयतनहरू र यसभित्रका सम्भावनाहरूले समय अनि परिस्थितिअनुसार क्रमशः परिवर्तित हुने नियतिको कारण लयको कुनै विशिष्ट रूपको निर्धारण गर्दै अगाडि बढ्दा रहेछन् । हिजो म जे थिएँ, त्यो आज पक्कै पनि हुन्न । आज म जे छु, अवश्य पनि भोलि त्यही रूपमा रहिरहन्न । नदीमा पानी कति बग्यो कति ! के त्यसको लेखाजोखा आजसम्म कसैले गर्न सकेको छ ?
पल्लो किराँत लिम्बूवान् क्षेत्रका केही ठाउँ कब्जा गर्न गोर्खाली सेना सफल भए तापनि कतिपय ठाउँमा हार र क्षति बेहोर्नु परेको थियो । पल्लो किराँत हात पार्नका लागि पृथ्वीनारायण शाहले अभिमानसिंह बस्नेतको नेतृत्वमा गोर्खाली फौज पठाएका थिए । यसरी हारको सामना गर्न बाध्य गोर्खाली सेनाले सैन्य रणनीतिबाट विजय प्राप्त गर्न नसकेकाले अब कूटनीतिक प्रयोगद्वारा लिम्बू जातिको भूगोल आफ्नो हातमा पार्ने प्रपञ्च रच्न थाले ।
मान्छे मान्छे बीचको वर्णभेद, विभेद र श्रेणीकरण सामाजिक जीवनको सर्वाधिक कुरूप कुरीति हो । आस्थागत र नैतिकरूपमा जेसुकै भए पनि पूर्वीय दर्शनको कतिपय सुन्दरतालाई यसले प्रभावित गर्दछ । एक्काइसौँ शताब्दीमा समेत दक्षिण एसियाली परिवेशमा जातिवादका जुन दुष्परिणाम छन् त्यसले भविष्यको लामो कालावधि अझै ग्रस्त हुने लक्षण छ ।
वर्ण विन्यास लेख्य भाषासँग सम्बन्धित विषय हो । लेख्य भाषाका आफ्नै विशेषताले गर्दा लेखाइमा अनेक त्रुटि हुनु, प्रयोक्तालाई कठिनाइ पर्नु स्वाभाविक हो । यी कुराहरूप्रति सचेत हुनु सम्बद्ध पक्षको जिम्मेवारी हो । भाषाको आधुनिकीकरण र मानकीकरणको प्रयास सँगसँगै हुनु वाञ्छनीय छ । भाषालाई सबल र गतिशील बनाउन यस्ता प्रयास निरन्तर हुनुपर्छ । नेपाली वर्ण विन्याससम्बन्धी मान्यता सबैका लागि स्वीकार्य र सरल हुनुपर्छ ।
जीवन, देशको एक ठूलो पार्टीको सक्रिय कार्यकर्ता । एक अर्थमा भन्नु पर्दा दरै हात । केही दिन अघि नै उसको पार्टीले चरणवद्ध आन्दोलनका कार्यक्रमहरू घोषणा गरिसकेको छ । त्यसै क्रममा सरकारलाई आफ्ना मागहरू पूरा गराउन दबाब दिनको लागि आज उसको पार्टीले बन्दको आयोजना गरेको हो । सरकारको पनि खै ! टायरको तातोले सडक नतताई,भिडन्त र दुइचार तोडफोड नभै कानमा बतासै लाग्दैन । जायज मागहरू पूरा गर्नु त परै जावोस्, सुनिदिने आश्वासनसम्म पनि दिंदैन ।
अङ्ग्रेजी पत्रिका ‘हिमालियन’ को भित्री पृष्ठमा सानो दुई चार हरफको समाचार छापिएको थियो ‘साहित्यकार रहेनन्’ शिर्षक दिएर । समाचार पढेपछि म स्तब्ध भएँ । पूर्वाञ्चलका प्रसिद्ध साहित्यकार खगेन्द्र प्रधानाङ्गको ८६ वर्षको उमेरमा निधन भएछ । उनको निधनको समाचारले पत्रपत्रिकामा जुन महत्व र स्थान पाउनुपर्थ्यो त्यो पाएको देखिएन ।
