kbs

हामी हिँडिरहेका थियौँ । जीवनको अर्थ पनि हिँड्नुमा नै छ । जीवनमा अर्थ खोजिरहने र अर्थकै वरिपरि घुमिरहन चाहने मान्छेले त झन् नहिँडी सुखै छैन । उसमाथि पनि हामी त जीवनका भागदौडका यावत् कुराहरूलाई थाँती राखेर हिँड्नकै लागि भनेर यहाँ आएका । त्यसैले मध्याह्नबाट पश्चितमतिर ढल्कँदै गएको घामसँगै हामी हिँडिरहेका थियौँ ।

श्री ३ को दर्शन गर्यो भने तीन पाप पखालिने र श्री ५ को दर्शन गर्यो भने पाँच पापबाट मुक्ति पाइने भन्ने जमाना थियो त्यो । त्यसबेला राणाहरू र उनीहरूको शासनविरुद्ध बोल्न ठूलै आँट चाहिन्थ्यो । तर, विचित्र के थियो भने पढेलेखेका र समाजमा केही नाम भएकाहरू सबै राणाविरोधी थिए । कुनै निश्चित दर्शन र उद्देश्यले अभिप्रेरति नभए पनि राणा शासन खत्तम गर्ने हो भने अवश्य पनि राम्रो व्यवस्था आउँछ भन्ने विश्वास उनीहरूमा थियो ।

नाम सुन्दैमा पनि अचम्म लाग्ने — घोडाघोडी ताल । केही वर्षअघिसम्म जीवित पुस्ताको कुरा मान्ने हो भने पनि करिब दुई सय वर्ष पहिले कैलालीको मध्यभागमा अवस्थित यो तालको रमणीयता हेर्न घोडा र घोडीमा सवार भएर आएका राजारानीले तालको वरिपरि घुम्न नपाउँदै सवार घोडाघोडी थाकेर मरेकोले यस तालको नाउँ घोडाघोडी रहन गएको हो ।

स्वरसम्राट नारायणगोपाल नहुनुको पीडा भोग्ने वगे्रल्ती छन् तर आम गीतकारहरू जो जो नारायाणगोपालको स्वरमा आफ्ना गीति गेडाको माधुर्य चाख्न चाहन्थे, ती गीतकारहरूको ‘कल्पित-पीडा’ शब्दमा वणिर्त हुन सक्दैन । तिनै गीतकारहरूको चर्को भीड हुन्छ ‘किम्ची रेष्टुरेन्टमा’ । शायद नारायाणगोपाल हुन्थे भने धेरै गीतकारका गीतलाई ‘दनक’ लगाउँथे होलान् ।

उसले चारैतिर खोज्यो देखेन । अनेक निहुँले भान्सातिर गयो, पछाडि गयो, बारीतिर गयो तर कतैदेखेन । कुना कुइँनेटा सबैतिर खोज्यो, सबै छन् तर जैमली छैन ।

बीस वर्षभयो जैमलीलाई नदेखेको । उभित्र आज इच्छाको अथाह सागर उर्लेको छ जैमलीलाई भेट्ने ।

शब्द, अर्थ र कलमलाई लिएर खेल्नेको संसारमा अभिधा, लक्षणा र व्यञ्जना गरी शब्दका तीन शक्ति शब्द-शक्तिका रूपमा परिचित रहेका छन् । रड्ढ र कुची लिएर खेल्नेमुकेश श्रेष्ठको “काशी ः एक प्रभाव” शीर्षकको प्रकाशित चित्रप्रदर्शनी शब्दमा उल्लेख गर्नुपर्दा अभिव्यक्तिका यिनै शक्तिमध्ये लक्षणा तथा व्यञ्जना शक्तिका रूपमा रहेको छ । मुकेशका चित्रभित्र चित्र अवयवका कतिपय बिम्ब अप्रत्यक्ष रूपमा आएका छन् र चित्रसिद्धान्तका प्रयोग अप्रत्यक्षकै सीमामा प्रयुक्त रहेका छन् ।

लोकगीत लोककण्ठमा परम्परागत रूपमा जातीय जीवनको यथार्थ दर्शन हुन्छ । यसको अध्ययनले कुनै पनि देशको सभ्यता, संस्कृति, धर्म – नीति, रीति-थिति, कला-साहित्य, सामाजिक संरचनाको सूक्ष्म अनुभूति हुन्छ । यो शास्त्रीय आडम्वरबाट लोक जीवनको स्वभाविक उदगार हुन्छ । जन्मदेखि मृत्युसम्मका विभिन्न पक्षबारे यसमा गहन चित्रण गरिएको हुन्छ ।

विद्यार्थी जीवन बिताइरहेका खड्गमान मल्लको जीवनले एकदिन अचानक मोड लियो । यो कुरा थियो वि.सं. १९९० साल असोजको । आफ्ना विद्यार्थीमध्येका विद्यार्थी खड्गमान मल्लको प्रभाव नाट्यसम्राट बालकृष्ण सम र सरदार रुद्रराज पाण्डेमा परेको थियो । यसै प्रभावले ती दुवै विद्वान विद्यार्थी खड्गमान मल्लको घर वटुगुच्चा टोल पुगे ।

केही दिन अघि एकजना मित्र मेरा बासस्थानमा आई आफूलाई ‘लेखक कवि’ बनाइदिने अनुरोध गरेपछि मन मस्तिष्क दुवै हल्लिन थाले मेरा । हृदयको भित्री भूइंचालो छँदैछ फेरि चर्को अर्काे एकछिन जिल्लिएँ वा आत्तिए, सीधा उत्तरको अभावमा के भनौं र गरौं भो एक्कासी मलाई । यस्तो पनि हुँदोरैछ अनुरोध भन्ने कुराले मेरा सामु साहित्य सस्तो र महँगो दुवै एकैसाथ हुनपुग्यो । ‘लेखन’ को भित्री प्रशिक्षण कुनै शिक्षक वा क्याम्पसले कतै दिए पनि मेरा दृष्टिमा त्यो बाहिरी हो ।

यो वर्ष नेपाली आधुनिक सङ्गीतले १०१ वर्षमा प्रवेश गरेको छ भने यही वर्षबाट नारायणगोपालले गाउन सुरु गरेको पनि एकाउन्न वर्ष पूरा भएको छ । नेपाली सुगम सङ्गीतमा नारायणगोपालले गाउन प्रवेश गर्दा नेपालमा रेडियोको स्थापना भएको भर्खर १० वर्ष पुगेको थियो । १० वर्षे रेडियोमा आफ्ना साथी माणिकरत्न स्थापित र प्रेमध्वजको सङ्गीतमा गीत गाएर स्वर परीक्षामा उत्रेका गायक नारायणगोपालले पाँच वर्षभित्र रेडियो नेपालका एक स्तम्भ नारायणगोपाले सौभाग्य हासिल गरे