kbs

लेखनको मापदण्ड लेखनसँगै गाँसिन्छ कि अर्थोकसँग गाँसिन्छ । प्रश्नै गर्न नपर्ने कुरो हो यो । लेखनको माध्यमबाटभन्दा अर्कोकबाट चर्चित र वरिष्ठ हुनेहरूको स्रष्टालाई । लेखनलाई धर्म र कर्म माने पनि धर्म र कर्मको मर्म नबुझ्नेहरूले गर्दा सत्यसत्य भन्नैपर्छ- ‘लेखन’ लेखनका माध्यमबाट मात्र चर्चामा आउँदोरहेनछ । लेखनलाई धर्म र कर्म बनाएर निरन्तर ५० वर्षदेखि साधानारत मोहनराज शर्मा पनि सहजै भनिदिनुहुन्छ-“लेखन त एकतर्फी मात्र भयो, त्यसलाई जोड्ने काम त सञ्चार जगत्ले नै गर्छ ।”

राजा महेन्द्रले २०१७ सालको ‘कू’ त्यत्तिकै गरेका होइनन् । घटनाक्रम हेर्दा उनले सुरुदेखि नै प्रशस्त मात्रामा आफ्ना नजिकका मानिसहरूको राय-सल्लाह लिएको देखिन्छ । राजनीतिक शक्तिहरूलाई छामीछामी उनले त्यो कदम उठाएका थिए । दलहरूलाई कमजोर बनाउने दाउ त उनको सुरुदेखिकै थियो ।

आकाशको पल्लोछेउ हेर्दै, उनी बोल्थिन्,
हेर त ! फेरि जलेछ आकाश
फूलका वयहरूबाट तपतप झरेका
शीतहरू हत्केलाभरि राखेर
राती जलेको आकाशमा
एकाबिहानै मैले तिमीलाई देखेँ ।

राजासँग मुठभेड गर्ने र विद्रोह गर्ने सोच नेपाली कांग्रेसको सुरुदेखि नै थिएन । बरु सधैँ नै राजाको पहुँच र प्रभावलाई सदुपयोग गर्ने थियो । कांग्रेसले पहिलो संसदीय निर्वाचनमा दुईतिहाइ बहुमत ल्याउँदा आममानिसमा अब स्थिर सरकार बन्छ भन्ने आशा थियो । साथसाथै, बीपी कोइरालाबाट धेरै नै अपेक्षा पनि थियो । २०१६ जेठ १३ गते शपथ लिएपछि १४ गते दिउँसो सिंहदरबारमा बसेको मन्त्रिमण्डलको बैठकले आठ मन्त्री र ११ उपमन्त्रीको कार्यविभाजन गरी काम सुरु गरेको थियो । बीपीले त्यतिबेलै भन्नुभएको थियो, “मेरो नेतृत्वमा गठित मन्त्रिमण्डल राजा र प्रजा दुवैको विश्वासको पात्र तथा नयाँ व्यवस्थाको प्रतीक हुन गएको छ ।”

टेलिफोनको एकोहोरो घन्टीले निन्द्रा खुल्यो । होटलको रिसेप्सनबाट उठ्ने संकेत दिइएको रहेछ । घडी हेरेँ, बिहानको साढे ६ बजिसकेको रहेछ । अघिल्लो दिनको लामो यात्राको थकाइले ओछ्यान छाड्नै मन लागेन । तर, साढे ७ बजे होटलबाट निस्किसक्नुपर्ने भएकाले विस्तारै उठेँ । पल्लो खाटमा दाजु प्रेम मल्ल मस्त निद्रामा हुनुहुन्थ्यो । उहाँको निन्द्रामोहलाई बुझेर उठाइहाल्न पनि मन लागेन । एकैछिन झ्यालमा बसेर टोलाइरहेँ ।

पढ्दै लेख्ने साथै गर्दा – छिट्टै बुझ्ने बानी बस्ला
केटाकेटी सारा हाम्रा यस्तै गर्दा बन्छौँ राम्रा
ढिपी केही गर्नै हुन्न – खानेबेला रूनै हुन्न
बुबु पापा मीठो मानी – खाऊ छिट्टै बाबु नानी

हेर बाबुनानी रूखको बानी
सबैको उपकार गर्ने कस्तो ज्ञानी

असिना-आँधी आइरहन्छ
ऊ प्रकृतिको गीत गाइरहन्छ ।
आफू हावा हुरी सहिरहन्छ
घाम-पानीमा हाँसी रहन्छ

केटाकेटी मिलेर
हान्न थाले मटेङ्ग्रा
बगैँचाका फूललाई
लात्ती हान्छन् फटेङ्ग्रा

फूल रोप्ने मालीको
मीठो मुस्कान बालीमा
सबको हित चित्तले
जीवन फुल्छ डालीमा

पहाडको गाउँ
रमाइलो ठाउँ
बिर्सिसकेँ नाउँ
घुम्न त्यहाँ जाउँ ।

पानी कति दामी
हावा उस्तै नामी
अझै बोक्सी धामी
हेर्न जाउँ हामी ।

एउटा किताबमा स्वरवर्ण समूह र व्यञ्जनवर्ण समूहका अक्षरहरू बस्थे । तिनीहरूले बोली र लेखाइमा कब्जा जमाएका थिए । दुवै समूहलाई आˆनो समूह महìवपूर्ण छ भन्ने ठूलो घमण्ड थियो । तिनीहरू सधैँ झगडा गरिरहन्थे तर सँगै जोडिएर बस्नुपर्ने बाध्यता थियो । कुकुर र बिरालाजस्ता एकछिन नमिल्ने तर सँगै बस्नुपर्ने । सँगै बस्दा लात्ती त लाग्छ नै । लात्ती त के मन नपरेकाको सास पनि गनाउँछ भनेझैँ तिनीहरू एकअर्कालाई आफूबाट टाढा राख्न खोज्थे । चाहेर मात्र के हुन्थ्यो र ? तिनीहरूको त लगनगाँठो नै कसिएको थियो । त्यसले छुट्टनिै दिँदैनथ्यो । सधैँ झगडा गरेर एकै ठाउँ बस्नुभन्दा छुट्टनिु बेस ठानी तिनीहरू तर्क गर्न लागे ।

बाँदरहरूको चटक त तिमीले धेरै देखेको होलाऊ । मदारीको इशारामा बाँदर कस्तो-कस्तो नक्कल गर्छ, उसको जिस्काइ पनि तिमीले देखेको हुनुपर्छ । तिमीले उसलाई घरबाट कपडा लिएर भागेको देखेको हुनुपर्छ । आज म तिमीलाई एक यस्तो स्थितिका बारेमा सुनाउँछु, जसबाट बाँदर पनि बालकहरूसँग मित्रता गर्न सक्छ भन्ने थाहा हुन्छ ।

(भक्त आफ्नो घरको आँगनमा खेलिरहेको हुन्छ । उसका दुई भाइ पनि ऊसितै खेलिरहेका हुन्छन् । त्यत्तिकैमा उदिन भक्तको आँगनमा आइपुग्छ ।)

उदिनः खेलिरहेछौ भक्त ?

भक्त ः (उदिनलाई हेर्दै) हो, खेलिरहेको छु ।

स्नेहा पाँच कक्षामा पढ्दैछिन् । उनको स्कुल घरदेखि अलि पर छ । उनी स्कुल जाने बेलामा र स्कुलबाट र्फकने बेलामा एकजना बूढो मान्छे सधैँ बाटोमा बसेर माग्न बसेको देख्छिन् । उसको जिउमा बाक्लो र न्यानो लुगा पनि हुँदैन । जाडोमा लगलग काम्दै माग्न बसेको त्यो बेसहारा बूढो मान्छेलाई देखेर स्नेहालाई निकै नरमाइलो लाग्छ र दुःख पनि लाग्छ । उनी त्यो बूढो मान्छेलाई एक छिनसम्म हेरिरहन्छिन् र हेर्दैहेर्दै जान्छिन् ।

रमेशले पुरस्कार पाउँदा सबैले ताली बजाएको सुवासले हेरिरहेको थियो । उसलाई त्यतिबेला खल्लो लागिरहेको थियो । उसले मनमनै सोच्यो – “मैले खेल्न सक्ने खेल पनि भइदिएको भए, मैले पनि यसरी नै पुरस्कार पाउँथे होला ।” यिनै कुरा सोच्दासोच्दै उसको मन कटक्क खायो । उसले अँध्यारो अनुहार लगाएर आˆनो वैशाखीमा हेर्‍यो ।

रक्षा स्कुल जाँदै थिइन्, अचानक बाटोमा अगाडिको ढुङ्गामा ठेस लागेर लडिन् । मनले कड्केर आँखालाई गाली गर्‍यो- “धत् आँखा ! राम्ररी हेरिदिनु पर्दैन ? हेर बिचरी रक्षा कसरी लडिन् ।”

आँखाले पनि आँखा मर्काउँदै मनलाई उल्टै हपार्‍यो- “मैले त परबाट आइरहेको साँढेलाई देखेर त्यसबाट कसरी जोगाउने….भनेर वरपर हेर्दै पो थिएँ त! तिमीले नजिकमा पनि खतरा हुनसक्छ भनेर सम्झाउनु पर्दैन ?”

साँझको बेला । झमक्क हुन लाग्दा पनि लोडसेडिङले गर्दा बिजुली बल्ने छाँट थिएन । मैनबत्ती बालेर हजुरआमा कोठामा पस्नुभयो । हजुरआमा बस्न नपाउँदै केटाकेटीहरू वरपर झुम्मिए ।”हजुरआमा, गाउँखाने कथा भन्नोस् न ।” अनन्तले भन्यो ।

“हो हो हजुर आमा, आज गाउँखाने कथा भन्नोस् ।” सुनिताले पनि थपी । राजु त हजुरआमाकै काखमा बस्नपुग्यो । उनीहरू गाउँखाने कथा भनेपछि हुरुक्कै हुन्थे । त्यसमा पनि हजुरआमाले भन्नुहुने कथा ज्यादै रमाइलो हुन्थ्यो ।