kbs

प्रथम राणा प्रधानमन्त्री जङ्गबहादुर राणा वि.सं. १९०६-०७ तिर बेलायत यात्राबाट फर्केपछि पश्चिमी साहित्य र संस्कृति नेपाल भित्र्याउने चेष्टा गरियो । तदनन्तर अर्का राणा प्रधानमन्त्री चन्द्रशमशेरले बेलायत भ्रमणपछि नपाली विद्यार्थीहरूले उच्चशिक्षा प्राप्त गर्न भारत भूमि जान नपरोस् भन्ने मनसायले देशभित्रै वि.सं. १९७५ मा त्रिचन्द्र कलेजको स्थापना गरे । यसपछि नेपाली विद्यार्थीहरूले अङ्ग्रेजी साहित्य पठनपाठनमा निकै अभिरुचि देखाए । तीमध्येमा पनि विशेष गरी १६औँ शदीका अङ्ग्रेजी साहित्यका मूर्धन्य नाटककार विलियम शेक्सपियरका कृतिहरूमा ।

कविवर माधवप्रसाद देवकोटाको बारेमा संस्मरण माग्दा दिनेले महाकवि लक्ष्मीप्रसाद देवकोटाको संस्मरण लेखी पठायो भने नै भन्ने ? सुखद संयोग ? हिन्दी साहित्यका विद्वान् सर्जक एवं समालोचक डा. प्रभावकर माचवेले यस्तै गरे जानीजानी वा झुक्किएर गरे उनै जानुन् ।

‘आमा’ भन्ने शब्द गजबको रहेछ । आमा जिउँदो हुँदा पनि आमा भएको सन्तान हुनुको गर्व हुँदो रहेछ । आमाको अभावमा त झन् आमाको महìव बढ्ने रहेछ । आमाको मृत्युपश्चात् आमालाई प्रत्यक्ष रूपमा देख्न नपाए पनि ‘आमा’ शब्दको उच्चारण मात्रले पनि शान्ति मिल्दो रहेछ ।

चैत्र ३ गतेका बारेमा नेपाली जनस्थानमा खासै प्रस्ट परिचय छैन । चैत्र ३ गते किन मनाइन्छ, त्यसबारेमा सीमित कवि-लेखकलाई मात्र ज्ञान छ । यसबारे धेरै कुरा प्रकाशमा आउन बाँकी नै छ ।

सोरठी लोकसाहित्यको कथावस्तु कुनै लामा घण्टौँ लाग्ने पनि हुन्छन् र कुनै छोटा र छरिता मिठासपूर्ण हुन्छन् । यहाँ कुनैका कथावस्तु त केवल घटनाको सानो डोरोमा मात्रै पनि विरचित हुन सक्छन् । जे होस्, कुनै न कुनै कथाको आधार हुन्छ-हुन्छ ।

विवाहलाई एउटा सम्झौताका रूपमा लिइन्छ । एउटी स्त्री र एउटी पुरुषले सँगै जीवनयापनका निम्ति आपसी सम्झौता गरेका हुन् भन्ने अर्कामा विवाहलाई हेरिन्छ । अहिले केही व्यक्तिलाई तोकिएअनुसार साक्षी राखेर दर्ता विवाह गर्न सकिने कानुनी व्यवस्था पनि छ । मनुस्मृतिले विवाहलाई दुई आत्माबीचको पवित्र मिलन भनेको छ । आफूले चाहेर मात्र नहुने विवाहका लागि सूर्य भगवान्ले नै तोकिदिएको हुने कुरा उक्त स्मृतिमा चर्चा छ ।

आयो हावा सिरसिर नयाँ वर्षको आज फेरि।
नौला नौला प्रगती पथमा लम।कने जोग हेरी॥
हेर्दा हेर्दै अति रहरिलो बन्न पुगे बगैंचा।
मीठो हावा सरर बहँदा हाँस्न थाले फलैंचा॥

रमेश झुल्किएका हौ नक्षत्र चम्किला बनी।
भयौ ‘विकल’ बाँचेर बुझ्न केही सकिन्न नि॥
साहित्य सम्झना गर्दै आफैं ‘विकल” भैसक्यौ।
यस्तै रहेछ संसार तिम्रो देह ढलिसक्यो॥

राती निद्रा लाग्दैन, सुत्न खोज्दा पनि।
जबरजस्ति आँखा चिम्ल्यो, निदाइन्छ की भनि॥
अहँ, के निदाइन्थ्यो, झन् बिग्रिने ताल।
लौन हजुर बताइदेउ न, के भको यो हाल॥

भूँईचालो गएपछि हलचल त भईहाल्छ
जिन्दगीकै उलटपुलटमा खलबल त भईहाल्छ

म जिन्दगीभर हिंडिरहें, तर कहीं पनि पुगिनछु
आज थाहा भयो मलाई, जहाँ थिएँ त्यही रहें

मलाई मेट्न देऊ मैले कोरेका रेखाहरू
यहाँ माया नै घृणाले पुरिएको हुन्छ
मलाई पिउन देऊ आज यी नशा
अरू यहाँ बाँचुञ्जेल व्याथाले सताएको हुन्छ

मेरो साधनाको वरदान हो गीत
तिनै सातै स्वर हुन मेरा आफ्ना मित

मेरो छेउ कोमल भाव बटुली नआऊ
म ढुंगा हुँ काँचको मुटु लिई नआऊ

अपराध गरिन मैले भूल गरें
जस्तो सजायँ दिनु छ मलाई
भोगिदिन तयार छु

यहाँ जिन्दगीले कहाँ बास पायो
जहाँ आस आ’थ्यो त्यहाँ चोट छायो
दुखेकै छ छाती जहाँ घाउ पाक्यो
म फुल्ने बगैंचा जहाँ दुख बाँच्यो

Read More »यहाँ जिन्दगीले कहाँ बास पायो

आँखामा केही आस थियो मुटुमा केही सास थियो
सायद तिमीले पर्खनुमा पर्खाइको कुनै रस थियो