kbs
‘बधाई छ दीपमाला !’
किनकिन डी.बी. सरलाई महिला चालक भएको टेम्पु चढ्न मान लाग्छ । डीबी अर्थात् दिलबहादुर धामी सर ।
दिलबहादुर धामी सरको घर नेपालको पश्चिमी जिल्ला दार्चुला हो । जागिर खाने सिलसिलामा उनी रामेछाप पुगे । धेरै वर्ष रामेछाप उनको लागि उर्वरभूमि बन्यो । शिक्षकहरूको नामी सङ्गठनको जिल्ला अध्यक्ष जस्तो पदमा पुगे । धामी सर सबैका वाहवाह र प्रशंसाका पात्र बने । करिब १२/१५ वर्ष अस्थायी/स्थायी सेवा गरी आफू निकट राजनीतिक पार्टीको हातमा शिक्षा मन्त्रालय परेकै बेलामा दिलबहादुर सरले राम्रो ‘छलाङ’ मारे । छलाङ् त त्यस्तो पो छलाङ् । अरूका त कुराको मात्र छलाङ् । भ्यागुते छलाङ् ।
दीर्घजीवी बनोस् रचना
“शताङ्क प्रकाशनको यसबेला ‘रचना’को विगततर्फ हेर्दा कहाली लाग्दो अतीतमा चिहाएझैँ लागिरहेछ । पहिलो अङ्क निकाल्दा हाम्रो सोचाइ थियो- “एक वर्ष जसरी तसरी पत्रिका निकालौँ अर्को वर्षदेखि विज्ञापन, सहयोग पाइहालिन्छ, सरकारको सुदृष्टि पनि परिहाल्छ त्यसपछि पत्रिकाको जग बलियो हुन्छ र निकाल्न कुनै समस्या पर्दैन ।” तर निजी क्षेत्रको एउटा विशुद्ध साहित्यिक पत्रिकाले सोचेको त्यस्तो ‘अर्को वर्ष’ ४८ वर्षसम्म पनि कहिल्यै आएन । हरेक अङ्क प्रकाशन एउटा चुनौतीपूर्ण काम लाग्न थाल्यो । केही साहित्यप्रेमीहरूको सद्भाव विशेष सदस्यको रूपमा नपाएको भए, साझा प्रकाशन जस्ता संस्थाले केही टेवा नदिएको भए र ‘रचना’ प्रकाशन परिवारको तन, मन, धनको आड भरोस् नपाएको भए यो पत्रिका उहिल्यै कालको मुखमा परिसक्ने थियो ।”
सन्ध्याको मिलन …!
‘अनुराग’ जीवनको सौदर्य हो ! ‘माया’ मानव-हृदयको अनुभूत हुने भावमध्ये- सर्वोत्तम भाव हो । एक अर्कोप्रति, मायाभाव नै-विश्व व्यापारको धुरी हो ….! सन्सारमा फूलमाथिको शीतभन्दा ‘स्वच्छ’ अरू केही हुन सक्दैन । माया आनन्दरस पनि हो । ‘अनुभूति’ आनन्द हो मायाको अनुभूतिविना प्रेम सम्भव छैन…..! मानिसलाई जति प्रेमले तान्छ,- प्रकृतिको मनोरम दृश्यले पनि-त्यत्तिकै तान्छ ।
आमाको बदलिएको परिभाषा
नेपाली समाजमा वैशाखकृष्ण अमावाश्याको दिन मातातीर्थ औँशीको नामले परिचित छ । जनजिब्रोले यस दिनलाई आमाको मुख हेर्ने दिनको नामले पुकार्ने गरेको पाइन्छ । यस दिन मीठामीठा खानेकुरा र नयाँ लुगाहरू दिएर आमाको सम्मान गर्ने चलन छ । यसै दिन काठमाडौँ उपत्यकाको मातातीर्थ भन्ने स्थानमा ठूलो मेला लाग्दछ । आमा नहुनेहरू त्यहीँ गएर स्नान गरी तर्पण पिण्डपानी दिएर दिवङ्गत आमालाई सम्झन्छन् । मातातीर्थ पुग्न नभ्याउनेहरू आ-आˆनै घरमा बसेर पनि आमाको सम्झना गर्दछन् ।
बुद्ध मात्र पर्याप्त रहेनछन्
फेरि पनि यसै ठाउँमा देखापर्नुअघि निकै अधीर भएर म त्रि्रो विचारको प्रतीक्षामा रहेँ । अघिल्लो अङ्कको मेरो चिठीबारे त्रि्रो प्रतिक्रिया नपाउँदा म अलिकति विरक्तिएँ पनि । तर केही दिनपछि जब तिम्रै पुस्ताका युवायुवतीका चिठी पाउन थालेँ, मेरो मन फुरुङ्ग भयो । तीमध्ये एउटा चिठी एकजना डाक्टरको थियो । त्यो चिठी त्रि्रो पुस्ताको स्पष्टवादी, पारदर्शी र इमान्दार दृष्टिकोणले भरिएको थियो ।
आदर्शको अवशान
उत्तर-दक्षिण तन्किएको त्यो माझ घरको बगैँचामा सिसौ, कटहर, आँप, मेवा र केराको घारी थियो । तिनै रूख बिरुवाका पात -पातमा, हाँगा-हाँगामा बसेर सधैँभरि गीत गाउने चराहरू त्यस दिन कहाँ गएछन् कुन्नि त्यो घरमा बिहानैदेखि चारैतिर सन्नाटा छाएको थियो । चैत महिना, हावाहुरी चल्ने मौसम भए पनि हावा ठ्याम्मै चलेको थिएन । बिहान बूढो हुँदै गएकोले सूर्यको न्यानो प्रकाशले पोल्न लागेको थियो । गाउँलेहरू सबैतिर छरिएका हुनाले अँागन, दलान, बाटोमा पाइला राख्ने ठाउँ थिएन ।
डेथ मिर्याकल
त्यो मान्छे मेचमा बसेको थियो । बसेको पनि के भन्नु किनभने बसेको भन्नु बसाइँको सौन्दर्यशास्त्रीय अर्थमा आघात पुग्न सक्थ्यो । यसैले बरु सोध्न सकिन्थ्यो-किन बसेको थियो ? यद्यपि यो प्रश्न गर्नु पनि त्यति नै अनुचित थियो, जति नागरिकको भोको पेटका लागि अन्न होइन, पानी भए पुग्छ भन्ने आशय नेताले सम्प्रेषण गर्नु ।
स्नेहसूत्र
तीनवटा वर्षौटे सन्तान प्रेमको नाममा उपहार दिएपछि रोजगारीको खोजीमा मुग्लान पसेको लोग्ने उतै बेपत्ता भयो । सहरको बसाइँ । गुजारा चलाउन धौधौ पर्यो । लाज र घिन मानेर भएन । अर्काको चुलोचौको र जुठो भाँडो गर्नेसम्मका काम गरी । यति गर्दा पनि जीवनको गाडी सहजतासाथ गुडेन । घरभाडाको पैसा तिर्न सकिन । विधूर घरधनीले अप्रत्यक्षरूपमा उसको सुगठित मांशपेशी भाडामा माग्यो । खुद्रा पसलेले उधारो सामानको बदला मुस्कान भुक्तानीको प्रस्ताव राख्यो । यसरी बाध्यता र आवश्यकताको विनिमय भयो ।
कृष्णप्रसाद पराजुलीको ‘प्रयोगात्मक भाषातत्त्व’
विशेष गरी बालसाहित्य, गीत र छन्दोबद्ध कवितामा प्रख्यात कृष्णप्रसाद पराजुलीको जन्म वि.सं. १९९२ साल असार २४ गतेका दिन काभ्रेमा भएको हो । हाल सानेपामा स्थायी बसोबास गर्दै आएका पराजुली त्रिविमा सहप्राध्यापक भई सेवा निवृत्त उनले कविताकाव्य सात, कथा एकाङ्की सात, निबन्ध प्रबन्ध नौ, भाषा व्याकरण चार, लोकसाहित्य दुई, बालसाहित्य १६ गरी जम्मा ४१ वटा कृति नेपाली भाषासाहित्यरूपी मन्दिरमा चढाइसकेका छन् । यसका साथै विभिन्न पत्रपत्रिकामा बालसाहित्य र लेखनिबन्ध फुटकर रूपमा प्रकाशित हुँदै आएका छन् । वृद्ध अवस्थामा रोगबाट ग्रसित पराजुली अझ पनि साहित्यमा क्रियाशील छन् ।
क्वालालम्पुरमा वेतिनीको सपना
दक्षिण पूर्वी एसियाको एउटा सुन्दर सहर क्वालालम्पुरमा झण्डै १८ वर्षपछि पुनः पाइला टेक्ने अवसर मिल्यो । २०६४ साल फागुनको अन्तिम साताका चार दिन म क्वालालम्पुरमा रहेँ । टेलिभिजनसम्बन्धी एक कार्यशालामा सहभागी हुन म त्यहाँ पुगेको थिएँ । प्रसारण विकासका लागि एसियाली संस्था -ब्क्ष्द्यम्)को निमन्त्रणाअनुसार बसाइँ सराई र सांस्कृतिक विविधतासम्बन्धी परामर्श गरिने कार्यशालामा सहभागिताका लागि नेपाल टेलिभिजनद्वारा मलाई मनोनयन गरिएको थियो । त्यसनिम्ति २०६४ फागुन २६ गते काठमाडौँबाट त्यसतर्फ गएको थिएँ । म थाई एयरलाइन्सको विमानबाट बैङ्कक हुँदै क्वालालम्पुर पुगेको थिएँ । बैङ्ककमा थाईकै अर्को विमान चढी रातको १२ बजे क्वालालम्पुर एयरपोर्टको टर्मिनलमा उत्रेपछि क्वालालम्पुरको पछिल्लो यात्रानुभव गर्ने अवसर मैले पाएको हुँ ।