kbs

नेपालमा अभिवादन गर्दा दुई हात जोडी नमस्कार गर्ने चलन पौराणिककालदेखि नै चल्दै आएको छ ।

महिषध्नि महामाये चण्ड मण्ड विनाशिनी ।
द्रव्यमारोग्य विजयं देहि देवी नमः सदा ।।

नेपालीहरूको महान् चाड ‘बडा दसैँ’ शब्द कसैको मुखबाट उच्चारण गरिएको मात्र सुनियो भने पनि सारा नेपालीहरूको मनमा हर्षोल्लास हुन्छ र शरीरमा नयाँ जोश, उमङ्ग अनि उत्साह पैदा हुन थाल्दछ ।

हिन्दूहरूको महान् पर्व बडादसैँमा घटस्थापनाको दिनदेखि नै विभिन्न शक्तिपीठहरूमा पूजा-अर्चना गरिन्छ । यी पीठहरूमा पूजा गर्नुको पछाडि पनि अनेकौँ धार्मिक विश्वास एवं किंवदन्तीहरू जोडिएका छन् । घटस्थापनाको दिनदेखि सुरुवात गरिने मठमन्दिरको सङ्क्षिप्त परिचय –

जयन्ती मंगला काली भद्रकाली कपालिनी
दुर्गाक्षमा शिवा धात्री स्वहा स्वधा नमस्तुतेः
श्री दुर्गासप्तशती ।

अर्थात् जयन्ती, मंगला, काली, भद्रकाली, भद्रकाली, कपालिनी, दुर्गाक्षमा, शिवा धात्री, स्वहा, स्वधा नामले प्रशिद्ध तपाईंलाई नमस्कार छ । उपरोक्त श्लोक आद्यशक्ति महामाया भगवतीको स्तुतिका क्रममा वाचन गरिन्छ ।

तपाईंले इलाम भ्रमण गर्नुभएको छ भने इलाम सदरमुकामबाट पश्चिमपट्ट िएउटा अग्लो डाँडा देख्नुहुन्छ । त्यही डाँडा हो – सिद्धिथुम्का सूर्योदय र सूर्यास्तका दृश्य, विभिन्न मनोरम हिमशृफ्ला तथा तराईका फाँटहरू हेर्नका लागि अति नै मनमोहक स्थल यो डाँडा उपेक्षित अवस्थामा रहेको छ । पर्यटन विकासका लागि इलाममा काम गर्ने सरकारी तथा गैरसरकारी संस्था नभएका होइनन् तर सिद्धिथुम्कामा पर्यटकलाई पुर्‍याउनेतर्फ कसैले पनि चासो नदेखाएकोमा स्थानीय वासिन्दा चिन्तित छन् ।

केटाकेटीलाई पनि साथी बनाउने खुवी भएका, युवायुवतीसँग पनि मित्रता राख्ने हैसियत कमाएका र प्रौढसँग पनि आत्मीयता जोड्न सिपालु स्रष्टा थिए — धुस्वाँ सायमि । धुस्वाँ सायमिको जीवनको मूख्य विशेषता आˆनो उमेरलाई समेत जित्न सक्ने उनको मन थियो । उनी मनका पूँजीपति थिए । त्यसैले उनी मनैले अरूको मन सजिलै जितिदिन्थे । उनको जित्ने कलाका कारण म पनि कैयौँचोटि उनीसँग हारेको थिएँ । किनभने कुनै बेला म पनि आफूभन्दा तेईस वर्ष जेठाको साथी थिएँ तर क्रमशः म उनको साथीबाट चाहिं टाडिन थालें ।

साहित्यमै मात्र केन्दि्रत रहेर एउटै क्षेत्रमा सीमित हुने स्रष्टाहरू निकै कम भेटिन्छन् । प्रायः स्रष्टाहरू जागिरे जीवनमै संलग्न भएको बढी पाइन्छ । व्यापार-व्यवसायमा धेरै कम स्रष्टाले हात हालेका छन् । राजनीति गर्दै साहित्य लेख्ने र साहित्य लेख्दै राजनीति गर्नेहरूको सङ्ख्या चाहिँ उल्लेख्य छ । डाक्टरी पेशा, कलाकारिता, अभिनय, पत्रकारितामा लाग्ने साहित्यकारहरू पनि छन् । म

सिलर क्याफेको बाहिरी ओतमा मैले आफ्नो शरीरको हिउँ झार्दै गर्दा ऊ अचानक प्रकट भो । “म तिम्रो पिछा गर्दै थिएँ । तिमी त अचानक गायब भयौ ?” मैले भनेँ । उसले आफ्नो नाक जोडसँग सफा गर्‍यो र मन्द मुस्कानका साथ भन्यो, “हिउँ पर्‍यो, म कतै ओतको खोजीमा थिएँ ।”

असल मित्रहरूसँगको अनायास बिछोडले सधैँ नै पीडाको नमिठो चोट छाडेर जान्छ । यस्तै पीडाको अनुभव गराएको छ मित्रद्वय रूद्र खरेल र अग्नि शिखाको असामयिक तथा अप्रत्यासित बिछोडले। आस्था र प्रतिबद्धतामा सतिसालझैँ अडिग र सरल जीवन शैलीका प्रतीक लाग्ने यी दुई प्रगतिशील साहित्यकार-पत्रकार मित्रलाई छोटै समयमा एकपछि अर्को गुमाउनुपर्दा मजस्ता धेरैमा बिछोडको पीडाबोध हुनु स्वाभाविक थियो ।

विश्वसामु हाम्रो देश नेपाल र हामी नेपाली भनेर गर्व गर्ने आधारहरूमा माटो र भूगोल मात्र नभई हाम्रा भाषा, साहित्य, कला र संस्कृतिहरू पनि उत्तिकै बलिया आधारस्तम्भका रुपमा रहेका छन् । बहुजातीय, बहुभाषिक र बहुसांस्कृतिक राष्ट्रका रुपमा आˆनै मौलिक पहिचानका पर्व, परम्परा र संस्कृतिहरूका विशेषताहरूले परिपूर्ण छौँ हामी । धार्मिक, सांस्कृतिक र सामाजिक सहिष्णुतामा बाँधिएको हाम्रो आˆनोपन नै हाम्रो राष्ट्रिय गौरव हो ।

भाषाभित्र आत्मियता घुल्छन् आफ्नै गाउँघरमा
चोखो माया प्रीति पनि मिल्छन् आफ्नै गाउँघरमा ।

नेपाली नेपाली बीचमा नबनौँ हामी विकल
मेची-काली हो हाम्रो जन्मभूमि नेपाल ।

मध्यरातपछि
जब आकाश छ्याङ्ग उघ्रन्छ
जुनको उज्यालो उसको अटालीमा पोखिन्छ
त्यही बेला
मनभरी उत्साहै उत्साहको फूल बोकेर

वरिपरिका बस्तीहरूमा
भाले नबास्दै
सेता हिमालको पोल्टामा
त्यो महामानव
जीवन क्रान्तिका लागि

तिमीसँग मागेको साथै हरायो
सँगै नहुँदा रातै हरायो ।

हेर्दाहेर्दै यो जिन्दगी खडेरीको नहर भयो
भुइँचालोले भासिएको एकादेशको सहर भयो ।

धोका फेरि हुन्छ हुन्न भनिदेऊ नेता हजुर
अनि देश रुन्छ रुन्न भनिदेऊ नेता हजुर

यात्रा आरम्भ गरौँ ढिलो नगरौँ
यतिबेला शुभसाइत छ
पारि गाउँमा भाले बास्न थाल्यो
बिहानीपखको पारिलो घामको न्यानोले
हाम्रो जीउ तातिएको छ
शीतल हावाले
हाम्रो तनमनमा स्फूर्ति जगाएको छ,
साथी हो-
बेलैमा यात्रा थालौँ ।

उड्छ सिमल भुवा बनी
मन कताकता
भत्कियो सारा रहरहरू
तिमीले अर्कै मोड लिँदा
उड्छ….