संस्मरण

नेपालको राजधानी काठमाडौँलाई नियालेर हेर्ने अभिलाषा, इच्छा र आकांक्षा प्रत्येक नेपालीको अन्तरमनमा अन्तरभूत हुन्छ। यसलाई त आदिकवि भानुभक्तले अलकापुरी कान्तिपुरी नगरीको विशेषणले पनि विभूषित गरसिकेका छन्।

एउटा प्राज्ञिक कर्मले गर्दा म नेपालको इतिहासका केही क्षणहरूतिर फर्किन्छु । खास बीपीले अदालतमा आफ्नो बयान आफैँ दिएको एउटा महान प्रसङ्ग छ ।

सन् २००८ को अगस्त २३ का दिन मैले गजलका बारेमा दोस्रो भावभिनी परीक्षा दिएको थिएँ, गजलनगरी चित्तवनमा गएर, त्यो प्रिय दिवसलाई म आज पनि डरले सम्झिन्छु, प्रेमले बिर्सिन्छु।

एक जमाना थियो । पद्म कन्या क्याम्पसलाई पद्म कन्या कलेज भनिन्थ्यो र त्यसको पढाइ अहिलेको शङ्करदेव क्याम्पसमा हुने गर्दथ्यो । प्रिन्सिपल हुनुहुन्थ्यो अङ्गुरबाबा जोशी । कलेजका छात्राको निर्धारित पोसाक थियो ।

डायमनशमशेर राणा नेपाली ऐतिहासिक औपन्यासिक आकाशका कहिल्यै पनि नअस्ताउने उपन्यासकार हुनुहुन्छ, उहाँसँग मेरा कटुमधु-अनुभवहरू अनन्त छन् तर सबैको खुलासा यहाँ गर्न सकिन्न ।

लेखनीको थालनी नै पुरस्कार प्राप्तिबाट भएको हुनाले लेख्नु भनेको पुरस्कार पाउनु हो भन्ने ज्ञानचेतना मभित्र हुर्किएकै थियो। गाउँकै सरस्वती मिडिल स्कुलमा पढथेँ म। कथाकार परशु प्रधान हुनुहुन्थ्यो हाम्रो स्कुलको हेड सर। पहिलोपटक तीन क्लासमा पढ्दा हुनुपर्छ, मैले एउटा कविता वाचन गरेको थिएँ, शुक्रबारे कार्यक्रममा।

हिजो बन्द, भोलि पनि बन्द अनि आउँदो दिन पनि बन्द, त्यसपछि त कुन बेला बन्द हुने हो त्यो पनि टुङ्गो छैन । बन्द चर्चा र बन्दको भजन गाउँदै हामी गफिरहेका थियौँ भृकुटीमण्डप अघिल्तिर । बन्दै बन्दबीच बन्द नभएको दिनको मौका पारेर भेला गराएको थियो नेपाल लेखक सङ्घले ।

म मेलुङको मान्छे, मुगुको मुटु सुम्सुम्याउने मेरो अभीष्ट त्यत्तिकै मृत थियो । यामहरू आउँथे । यामहरू थाहै नपाई बित्थे । म भने मुगु पुग्ने मनभरिको इच्छा पालेर भौँतारिरहेको हुन्थेँ । मुगुसँग मायाप्रीति गाँस्ने र राराको रमैलोमा रम्ने मेरो अभिलाषा अतृप्त नै थियो ।

झण्डै नब्बे वर्ष अगाडिको कुरा हो । वर्तमान तेह्रथुम जिल्लाको एउटा गाउँ, खान्दानी परिवार, शुद्ध पहाडी ढाँचाका दुईटा घर, तिनै घरको संयुक्त आँगनमा छोरीलाई मैतालु पठाउन आमाबा घरभित्र वा बाहिर निस्कन्छन् ।

हिजोआज जबजब म रेडियोबाट रामकृष्ण ढकालको सुमधुर स्वरमा घन्कँदै गरेको एउटा गीत सुन्छु, तबतब निकै गम्भीर रूपमा त्यसबाट प्रभावित हुने गर्छु। यस गीतको सुरुका दुई हरफ यस्ता छन् :

बिहान उठ्नेबित्तिकै हिमाल देख्न पाइयोस् !
यी हातले सधैँसधैँ नेपाल लेख्न पाइयोस् !

म सडकमा थिएँ । बिहानको समय थियो । मानिसहरू आ-आफ्ना धन्दाहरूमा अल्झिरहेका थिए । धेरैलाई थाहा थिएन, एउटा विशाल व्यक्तित्व हाम्रै छेउबाट बिदा भएको थियो । मलाई पनि थाहा थिएन । चाबेल चोकमा भेटिएका साथीहरूसँग म सानोतिनो गफमा अल्झिरहेको थिएँ । आठ बज्न लागेको थियो ।

श्री ३ जङ्गबहादुर राणाले बेलायतपछि गरेको फ्रान्स यात्रा इतिहास प्रसिद्ध छ। उनका सन्तति डायमन शमशेर राणाको पेरिस भ्रमण पनि कम रोचक छैन। उनको पहिलो कृति वसन्ती (वि.सं. २००६) को अनुवाद छाप्न स्थानीय प्रकाशकले डायमनलाई सम्पूर्ण खर्च बेहोरेर पेरिस बोलाएछन्।

मझपच्छियूँ सल्यानको त्रिभुवन माविमा ७ कक्षामा ‘म जुजुमान’ कथा पढियो । उतिबेलै लाग्याथ्यो-‘यति मज्जाको कथा लेख्ने गोविन्दबहादुर गोठालेलाई काठमाडौं पुगेँ यदि कहिल्यै भने जरुर भेट्नेछु ।’

जयबहादुर मल्ल न्वारानको नाम । आफ्नो मूल नाममा साहित्यमा कलम चलाएर ख्याति कमाउन नपाउँदै उहाँको नाम परिवर्नन भयो उपनाम ‘गोठाले’ । परिवर्तित नाम अँगालेर साहित्य लेखनतिर लाग्नु भयो । त्यही परिवर्तित नामबाट नेपालको प्रसिद्ध कथाकार, उपन्यासकार तथा नाटककार हुनु भयो ।

मधुपर्कसँग मेरो साइनोको नालीवेली खोतल्ने हो भने ३५ वर्षअघि पुग्नुपर्ने हुन्छ । साँच्चै ३५ वर्ष अघिको त्यस कालखण्डमा पुग्नु भनेको अमला चपाएर पानी पिउनुजस्तै हो । यो स्वाद त्यसैलाई थाहा हुन्छ, जसले यस्तो स्वाद लिएको हुन्छ ।