kbs

तिमी थियौ
म थिएँ
हामीमाथि अनन्त आकाश थियो
र, मधुर वर्षात् थियो
प्राप्ति/अप्राप्तिको हिसाब थिएन
‘तिम्रो’ र ‘मेरो’को कुनै किताब थिएन ।

एकादेशको काले गाउँमा एकदिन एउटा खाइलाग्दो अज्ञात प्राणीले विवाद प्रक्षेपण गरििदएछ । कुन लोक वा कुनचाहिँ ग्रहपिण्डबाट के उद्देश्यले किन आएछ त्यो अज्ञात वस्तु, कसैले भेउ पाउन सकेन । तर, उसले विवाद खडा गरििदयो । विवाद पनि यसरी व्यापक र तीक्ष्ण बनिदिएछ कि अज्ञात प्राणीको स्वर सुन्दै दाइ काले र भाइ काले दुवैका नेत्र बलेछन्

आफ्नो १६ वर्षको जेलनेल यात्रा र त्यसमा पनि २६ महिना गोलघरभित्रका सेलहरूमा कप्तान यज्ञबहादुर थापासँग बिताएका दिन म बिर्सनै सक्दिनँ ।

हजारौं योनिमा विचरण गरेपछि एकपटक मात्र मानवयोनि प्राप्त हुन्छ । यस्तो दुर्लभ मानव योनिलाई सफल र साकार पार्न पुर्खाहरूले आचार, व्यवहार र अनुशासनका जटिल व्यवस्था गरेको पाइन्छ । आचार र व्यवहारका कुराहरूको प्रसङ्ग कोट्याउनुपर्दा बाहृय शुद्धि र आन्तरिक शुद्धिसमेत आवश्यक हुन्छ । मानसिक शुद्धि तपः ध्यान, जप, पाठ आदि आन्तरिक शौचका लक्षण हुन् भने बाहृय मुहूर्तमा उठ्नु, शुद्ध तथा तीर्थ, नदीको जलले स्नान गर्नु, आचमन गर्नु, प्राणायाम गर्नुलाई बाहृयशौच भनिन्छ ।

बिहान सूर्य उदाउँछ
बेलुकी यो अस्ताउँछ
वर्षा, शरद्, हिउँद
समयमा आउँछ ।

सीता भृकुटी बालकै हुन् जनक थिए बालक
रामकृष्ण बालकै हुन् श्रवणकुमार बालक
देवकोटा, सम, पारिजात यी पनि थिए बालक
आजका साना बालबालिका संसारका चालक ।

म हुँ एक बालक पढ्ने मेरो काम
पढी गुनी ठूलो भई राख्छु देशको नाम ।

सफाइ नै औषधि हो याद राखौँ सदा
खानेबेला हातमुख राख्नुपर्छ सफा ।

डुल्छ चरी वनैभरि काफल पाक्यो भन्दै
मान्छेलाई हर्ष लाग्छ उसको बोलि सुन्दै
बुद्धि, बानी वन्चरीको निस्वार्थकै हुन्छ
काफल पाक्यो, भन्दै डुल्दै झट्टै थाहा दिन्छ ।

अनिषा, विनिताको असल साथी थिई । उनीहरू एउटै कक्षामा पढ्दथे । घर पनि सँगसँगै जस्तो थियो । अनिषा सरल, मृदुभाषी, लगनशील र सहयोगी थिई । विनिता छुच्चो स्वभावकी थिई । अनिषा विनिताको दुःख-सुखमा साथ दिन्थी । विनिताको गृहकार्यमा सघाउनेदेखि कहिलेकाहीँ स्कुल जाँदा-आउँदा बस भाडासमेत तिरिदिने गर्दथी अनिषा । विनिता भने मौका पर्‍यो कि अरू साथीहरूसँग गएर कुरा काट्न थाली हाल्थी – बाबै अनिषा त कस्ती घमण्डी ! यस्ता उस्तालाई त मान्छे नै गन्दिन । त्योसित कोही पनि नमिल है ?

शैलजा र सपना बोर्डिङ स्कुलको कक्षा ८ मा पढ्छन् । उनीहरूबीच आपसमा धेरै मेल छ । बेला-बेलामा सपनाले राम्रा राम्रा कुरा ल्याएर देखाउँछिन् । मीठा मीठा क्याडवरी चकलेट ल्याएर शैलजासँग बाँडेर खान्छिन् र भन्छिन् – “यो मेरो मम्मी-ड्याडीले अमेरिकाबाट पठाइदिएको ।”

रमा धेरैबेर आफ्नो अनुहार ऐनामा हेर्ने गर्थिन् । उसको यो बानी देखेर घरका सबै जना वाक्क भएका थिए । रमाकी आमा त सधैँ ऐना रमाले नभेट्टाउने ठाउँमा लगेर लुकाउँथिन् । रमा भने ऐना जसरी भएपनि खोज्थिन् । रमाको यो बानी देखेर घरका सबैजना उसलाई कहिले गाली गर्थे भने कहिले हाँस्ने गर्थे ।

“आमा ! आमा ! हेर्नुस् न मलाई दाइले कथाको किताब पढ्नै दिँदैन ।” भन्दै शुभ हातमा एउटा किताब समात्दै दगुर्दै दगुर्दै आमा नर्मदेश्वरीको पछाडि लुक्न गइन् ।

पढाइमा ऊ राम्रो थियो । राम्रो पढाइले मात्र जागिर पाउन गाह्रो देशको व्यथालाई उसले राम्रैसँग बुझेको थियो त्यसैले उसले त्यो व्यथाको ओखती पनि विद्यार्थीकालमा नै बनाएको थियो । यी दुई कारणले उसले एउटा सानदार जागिर पायो, ‘विश्वविद्यालयको लेक्चर’ विश्वविद्यालयको प्रवेशसँगै उसलाई गहन जिम्मेवारीले थिच्न थाल्यो, विद्यार्थीलाई असल मान्छे बनाउने, देशको निम्ति दक्ष जनशक्ति तयार पार्ने, इमानदार, बफादार, कर्तव्यनिष्ठ अनुशासित, सुयोग्य,…. नागरिक निर्माण गर्ने ।

विदेशमा गई ए मेरो हजुर
जोडी पक्षी छुट्यो है मयुर

आगो फलाउँदै मनमा
निफन्दैछु पीडाका विस्कुनहरू
उफ
कस्तो दशा हो यो
कि नियति नै यस्तो हो

कविता र मुक्तक बन्छन्
मेरो आत्मकथाहरूले
निबन्ध नै निबन्ध बन्छन्
मेरो तनको व्यथाहरूले
गजल बनी गुन्जिएन
मेरो दिलको चोटहरूले
देश बनाउने सभासद बनेन ।