छन्द कविता

समाजबाट स्नेहको म प्राप्त गर्छु स्वागत
मनुष्यका समाजमा छु प्राण झैं विधानतः
तथापि यो मनुष्यले ममाथि नै दुराशय
छरी विशाक्त पारिएँ धराभरी जलाशय ।।४२।।

हराउँदै छ स्वच्छता मनुष्यबाट यस्तरी
मनुष्य नै हुँदै गए लबस्तरा लबस्तरी
मनुष्य स्वार्थ भावले गरीरहन्छ सञ्चित
बुझेर यो मनोदशा स्वयं म हुन्छु दु्ःखित ।।४३।।

अगाध प्रेमका पला हराउँदै गए अब
सुषूप्त कल्पनाहरु बिलाउँदै गए अब
लुकाई चित्तमा सधैं कहाँ म राख्न सक्तथें
विरक्तिका पला म मन्पराउँदै गएँ अब ।।४४।।

अभेद्य जो थियो यहाँ समस्त त्यो उघारियो
म भित्रको मनोदशा कता कता मडारियो
अनेक कालखण्डका घडीहरु घुमी जब

म पानी
(कविताकाे अन्तिम भाग)
म भूमिकै भलो हुने नवीन गीत गाउँ कि
म देशका हिमालमा गएर प्रीत लाउँ कि
समस्त विश्ववासीका कथा व्यथा सुसाउँदै
अशेष श्वेदविन्दु यै धरातिरै चुुहाउँ कि ! ।।३१।।
बगेर खाेंचखाेंचमा पुगी बजारिदै तल
लिएर स्वर्गको मजा म बन्छु स्निग्ध शीतल
मनुष्यले कतै कतै ममा मिसाउँछन् मल
तथापि यो स्वभाव हो हुँदै बहन्छु निर्मल ।।३२।।
प्रसिद्ध मुक्तिनाथका पवित्र पाउबाट म
भएर कालीगण्डकी बगेर गाउँबाट म
सुषूप्त तिर्सनाहरु अघाउने गरी गरी
म बढ्छु अग्रता लिंदै सुरम्य ठाउँबाट म ।।३३।।
यसो हुँदा हुँदै कतै पुगेन दृष्टि यो भने
सिँचाइका प्रबन्धमा कतै कमी भयो भने

म हिउँ
उँभो उँभो हिमालमा हिवैं भएर बस्तछु
हिमालबाट सुस्तरी म पग्लिएर खस्तछु
म कोशीको र कालीको घटा भएर झर्दछु,
म गण्डकी र वाग्मती नदी भएर बग्दछु ।।

भुवा समान बर्संदै थिएँ म छोडी बर्सन
उदाउँदा उदाउँदै गरेर सूर्य दर्शन
हिमालमा कडा थिएँ म पग्लिंदै बने जल
बिलाउँदा बिलाउँदै बगेर ओर्लिएँ तल ।।

समाधिमा र ध्यानमा भएर लीन शङ्कर
हिमाल माथि स्वर्गमा सदैव बस्तछन् शिव
अनन्तकालदेखिको हुँ एक मात्र दर्शक
यतै चलाउँथे सधैं प्रसिद्ध नृत्य ताण्डव ।।

यतै थिए प्रसिद्धमा प्रसिद्ध काव्य सर्जक
यतै थिए प्रकाण्डमा प्रकाण्ड स्वप्न दर्शक
थिए यतै हिमालमा अनेक नामी नर्तक

सुख्खा याम थियो यहाँ मन भरी आशा पलायो अब
पाखा पर्वत वस्तीमा प्रकृतिमा उल्लास छायो अब
टाढाबाट घुमी वसन्त ऋतुको सन्देश आयो अब
मेरै बारी पुछारको रुख बसी क्वैली करायो अब ।।११९।।

हावा हुन्डरी वा बतासहरुको टन्टा नआओस् अब
हाम्रा सिर्जनसम्पदा सब धराशायी नपारोस् अब
कालो राक्षस झैं सुनामी पहिले यो देशमा आउँथ्यो
त्यस्तो ताण्डव गर्न राक्षस यहाँ फर्की नआओस् अब ।।१२०।।

आफैं भित्र रुवाउँदै मनभरी सन्त्रास फैलाउँदै
आफैंलाई भुलाउँदै प्रकृतिको उल्लास बिर्साउँदै
पीडाको भुँवरी लिएर मुटुमा सन्तोष के पाउनु
सोची सोची विदेशको रहरले फर्केर के आउने ? ।।१२१।।

माया लाग्छ मनै भरी पलपलै सम्झिन् कि प्यारा भनी
माया लाग्दछ पुत्रको छिन छिनै सझ्यो कि बाबा भनी ।
आमा दाजु बुबा र भाइहरुको माया अझै लाग्दछ
झर्छन् आँसु उराठिलो जमिनमा झन् बाडुली लाग्दछ ।।११०।।

के बस्ने यस ठाउँको जीवनमा खाई बडो हन्डर
अर्काको बँधुवा छु यो मुलुकमा बुझ्ने यहाँ को छ र
रित्तै हात लिएर फर्किन पनि के फर्कने हो घर ? ।।१११।।

पाक्याे काफल लेकमा तल फुले सारा बगै‌‌चाहरु
लाग्यो लालीगुराँस फुल्न अहिल्यै ढाकेर पाखाहरु
क्वैलीले स्वरमा र तानहरुमा तानेर खाकाहरु
थाले गाउन प्रेमका विरहका नाैलाख भाखाहरु ।।
हाम्रो स्वर्णिम झै‌‌ छ देश अरुमा दाँजेर दाँजिन्छ र
हाम्रो देश अखण्ड सोचहरुमा भाँचेर भाँचिन्छ र
हाम्रो छाती छ उर्बरा जति सुकै बाँझिन्न बाँझिन्न है
हाम्रो राष्ट्रियता कसैसित कतै दाँजिन्न दाँजिन्न है ।।

उकाली ताछी पार्नु छसम्म नभन त्यसरी
मैदान उठ्छ भनेर तिमी नखन त्यसरी ।

एउटै मूर्ति बनाईकन चकित तुल्याई
साकार पार्छु सपना भन्दै नकन त्यसरी ।

सत्ता भोग्ने वसिबसि यहाँ दुख्ख दिन्थे जनामा ।
पैसा प्यारो निरिह जनता वोझ ठान्दै कुनामा ।।
आफ्नै भाँडो भरिकन छिटो मोज गर्ने विचारी ।
गर्थे खाली लुटिकन लिने राज्यका श्रोत भारी ।।

वोल्दा कोही बनिनु खल झैं सोच सत्ता लिएका ।
वोल्ने खोजी निशिदिन यहाँ मार्न सक्थे जिएका ।।
पारौं राम्रो मुलुक सब यो सोच राख्दै नराखी ।
लुछ्थे माटो शठहरु मिली कत्ति बाँकी नछाडी ।।

यहाँ त हार्छ राज्यले, जितेर व्यक्ति के भयो ।
बनेन राष्ट्र आज यो, बनेर व्यक्ति के भयो ।।
दिएर जिन्दगी मरे, विचार उच्चको थियो ।
शहीदको विचार त्यो, कता गएर मिल्कियो ।।

गनगने घरका जनका कुरा
कचकचे पनका कति साँगुरा
ङुरङुरी सुरिकै सरि चालका
कपटका घरका कपटी कुरा ।

शुभ हेरौँ शुभै बोलौँ, शुभै सुनौँ सदै भरी ।
असत्य बोल्नु पापै हो, सत्यमा देव छन् पनि ।

प्रेक्षा गरौं नछाडी नि, शिर पाउ शरीरको ।
इन्द्रिय पछि नलागौँ, गरौं यात्रा शरीरको ।

पश्चिमी वायु आएर, उडाई धर्म नै लग्यो।
दक्षिणी वायुले स्वासै , बन्द गरी पनी सक्यो ।

निरपेक्ष हुँदा धर्म, गाईको वंश नै हर्यो ।
हिन्दु नेपाल राष्ट्र हो, हिन्दु नै रहने छ यो ।

हितको भाव जस्मा छ – त्यही साहित्य हो बुझ,
व्यक्ति समाज वा देश – पार्छ त्यस्ले समुन्नत

विसंगती अनीति या – विकृतिहरुका कुरा
चीर फार गरी हिड्छ – शिष्ट साहित्यको छुरा–

सभ्यता र सुसंस्कार – नीति संस्कृति शिष्टता,
हुन्छ साहित्यमा राम्रो – गुण आदर्श उच्चता

जमीन जल जमीन अागो र, वायु आकाश नै पनि,
स्वाधिष्ठामूल भै नाभि,अनाहत्त् विशुद्धि पनि ।

मल रहित पेटैर , स्वाधिष्ठानै भरी जल ।
आगो पकाउनै राम्रो, सदा प्रज्वलित गर ।

आय आर्जन हो प्यारो श्रम शक्ति र सम्पत्ति
रुप सौन्दर्य हो प्यारो बैंशका प्रिय दम्पति
नासिँदा रुप सौन्दर्य प्रेमको मोल नासियो
सामर्थ्य आँतको घट्ता आँट वा जोस नासियो

भयो दुर्बल मस्तिष्क बुढ्यौलीपन चुल्हिँदा
आक्रामक बनी रोग झम्टिँदो बाघ बन्दीँदा
खाएको गाँस पच्दैन खाने स्वाद हराउँछ
लुलो शरीर सानै ती समस्यामा डराउँछ

सदा हुन्छन् सवै ठाउँ,
जान्नेहरू अगाडि ज।
लागु हुन्न सवै ठाउँ,
नजान्ने पछि पर्छ ज ।

प्रवेशिका अनुत्तीर्ण,
ठूलो नेता उही त छ ।
बोर्ड फष्ट हुने चाहीं,
प्राइमरी शिक्षक छ ।

सोच अनेक, बाटा अनगिनन्त
जीवन हरेक, पाटा अनगिनन्त
मानिस कतेक, नाता अनगिनन्त
विचार सैयेक, छाता अनगिनन्त

नेपाल जप्नु मनुवा सव स्वार्थ फाल्नु ।
निर्माण गर्नु गतिलो किन व्यर्थ गाल्नु ।।
माटो असाध्य मलिलो खुब अन्नपात ।
फल्नेछ खानु फलका रुख भिन्न जात ।।

हावा तथा जल सबै अति मुग्ध पार्छन् ।
नेपाल धन्य छ भनी सबले विचार्छन् ।।
डाँडा र पर्वत हुने अनि सम्म फाँट ।
मैदान खेत वन औ जलको छ रास ।।